ကာဗွန်ဖြစ်သွားသည့် ဟာကျူလီနီယမ် (Herculaneum) ကျမ်းလိပ်တစ်ခုလုံးကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖတ်ရှုနိုင်ပြီ

ရောမ၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက် - အတုယူဉာဏ်ရည် (AI) နှင့် အဆင့်မြင့် ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာများကို အသုံးပြုနေသည့် သုတေသနပညာရှင်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ နီးပါးက ဗီဆူးဗီးယပ်စ်တောင် (Mount Vesuvius) ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ဟာကျူလေနီယမ် (Herculaneum) ကျမ်းလိပ်တစ်ခုကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤအောင်မြင်မှုသည် ခရစ်နှစ် ၇၉ ခုနှစ်က ဘေးအန္တရာယ်အတွင်း ပွန်ပီ (Pompeii) မြို့နှင့်အတူ ပျက်စီးခဲ့ရသည့် ရောမမြို့ဟောင်း ဟာကျူလေနီယမ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းလက်ရေးစာမူ ရာပေါင်းများစွာကို ဖတ်ရှုနိုင်ရေးအတွက် အဓိကခြေလှမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန်အတွက် မီးသွေးဖြစ်နေသော စာသားများကို နားလည်နိုင်ရန် နည်းပညာသစ်များကို မြှင့်တင်ပေးနေသည့် Vesuvius Challenge အဖွဲ့က ၎င်းတို့၏ ဒေတာများ၊ ကုဒ်များနှင့် ပါပရပ်စ် (papyri) စာလိပ်များ၏ ပုံစံအားလုံးကို အွန်လိုင်းတွင် တင်ပေးသွားမည်ဖြစ်ပြီး အခြားသော ကျမ်းလိပ်တစ်ခုခုကို အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုနိုင်သည့် ပထမဆုံးပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ သန်း ဆုချီးမြှင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

"လွန်ခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်လောက်ကဆိုရင် ကျမ်းလိပ်တစ်ခုကို ဘာမှမထိခိုက်စေဘဲ စာသားကော်လံ ရာပေါင်းများစွာနဲ့ အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုနိုင်လိမ့်မယ်လို့ ဘယ်သူကမှ ယုံကြည်မှာ မဟုတ်ပါဘူး" ဟု ကင်တက်ကီတက္ကသိုလ်မှ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ ပါမောက္ခနှင့် စီမံကိန်းကို တည်ထောင်သူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ Brent Seales က ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒီနေ့မှာတော့ ဒါဟာ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ ပြသနိုင်ခဲ့ပါပြီ။ စုဆောင်းထားတဲ့ ကျမ်းလိပ်တစ်ခုချင်းစီတိုင်းကို ကျွန်တော်တို့ ဖတ်ရှုနိုင်လိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်" ဟု နေပယ်လ်မြို့မှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်သည့် ညီလာခံတစ်ခုတွင် ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဖော်ထုတ်လိုက်သော စာသားများတွင် ကျင့်ဝတ်၊ အနုပညာနှင့် လူသားတို့၏ အပြုအမူများအကြောင်း ပါဝင်

မီးလောင်ကျွမ်းပြီး ပျက်စီးလွယ်နေသည့် အဆိုပါ ကျမ်းလိပ်များကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဖွင့်လှစ်ပါက ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် ဖွင့်၍မရပေ။ သုတေသနပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ကို "Virtual Unwrapping" (ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် ဖြန့်ခြင်း) ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပါပရပ်စ်အလွှာများပေါ်ရှိ မှင်များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် အဆင့်မြင့် ရုပ်ထွက်ကြည်လင်သော စကင်န်ဖတ်ခြင်းနှင့် ကွန်ပျူတာနည်းပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

ယခုအချိန်အထိ ပါပရပ်စ်ကျမ်းလိပ်နှင့် အပိုင်းအစ ၄၅ ခုခန့်ကို စကင်န်ဖတ်ပြီးဖြစ်သည်။ မဖွင့်ရသေးသည့် ကျမ်းလိပ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော် ကျန်ရှိနေသေးပြီး ၎င်းတို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည့် ဗီလာ၏ နေရာအများအပြားကိုလည်း တူးဖော်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသဖြင့် နောက်ထပ် ကျမ်းလိပ်များ ထပ်မံတွေ့ရှိနိုင်ခြေ ရှိနေသည်။

Vesuvius Challenge သည် ဟာကျူလေနီယမ် စာသားများကို ဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သည့် လုပ်ငန်းများအတွက် ဆုကြေးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၈ သန်းကို ချီးမြှင့်ပြီးဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန် နည်းပညာအမှုဆောင်နှင့် စီမံကိန်း၏ တည်ထောင်သူ စပွန်ဆာဖြစ်သူ Nat Friedman က ယခုရရှိသည့် ထိုးထွင်းသိမြင်မှုအသစ်များသည် အဓိကတိုးတက်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"ကျွန်တော်တို့မှာရှိတဲ့ အယ်လဂိုရီသမ် (algorithms) တွေကို သိသိသာသာ တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ အသုံးပြုနေတဲ့ မှင်ရှာဖွေဖော်ထုတ်တဲ့ နည်းပညာတွေကလည်း အများကြီး ပိုကောင်းလာနိုင်တယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ပြောကြားကာ ကွန်ပျူတာကျွမ်းကျင်သူများ ပိုမိုပါဝင်လာစေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့က တင်ပြခဲ့သည့် အချက်အလက်သစ်များထဲတွင် Epicurean ဒဿနပညာရှင် Philodemus ၏ လက်ရာဟု သတ်မှတ်ထားသော "On Vices, Book 1" မှ စာသားကော်လံ ၇၀ ပါဝင်သည်။

ထို့အပြင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀-၃၀၀ ခန့်က စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုမှ ဖတ်ရှုနိုင်သည့် စာသား ၁.၅ မီတာ (၅ ပေ) ခန့်ကိုလည်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအချိန်အထိ ဖြန့်ကြည့်နိုင်ခဲ့သည့် ဟာကျူလေနီယမ် ကျမ်းလိပ်များထဲတွင် အသက်အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကျင့်ဝတ်၊ အနုပညာနှင့် လူသားတို့၏ အပြုအမူများအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။

Vesuvius Challenge ၏ ဦးဆောင် ပါပရပ်စ်ပညာရှင် Federica Nicolardi က နည်းပညာသစ်များသည် အသွင်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်စေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"အောင်မြင်မှုအရှိဆုံး နည်းလမ်းတွေကို သုံးရင်တောင်မှ ကျမ်းလိပ်တွေကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဖွင့်ပြီး ဖတ်ဖို့ဆိုရင် သူတို့ကို ပျက်စီးအောင် လုပ်ရမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ Virtual Unwrapping နည်းပညာနဲ့ဆိုရင်တော့ ဒီထူးခြားတဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းမလား၊ ဖတ်ရှုမလားဆိုပြီး ရွေးချယ်စရာ မလိုတော့ပါဘူး။ ကျွန်မတို့ နှစ်ခုလုံးကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ပြီးခဲ့သည့် ၂၄ နာရီအတွင်း သုတေသနပညာရှင်များသည် ကျမ်းလိပ်တစ်ခု၏ အရှည်တစ်လျှောက်လုံးကို ဖြန့်ကြည့်နိုင်ခဲ့ပြီး စာသားကော်လံ ၁၄၀ ခန့်အထိ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်လာနေကြောင်း Nicolardi က ပြောကြားခဲ့သည်။ မကြာသေးမီကအထိ ၎င်းတို့သည် ကော်လံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

"တကယ်တော့ မနေ့ညက ဗီဆူးဗီးယပ်စ်တောင်ရှေ့မှာ တစ်ခုခု၊ ဒါမှမဟုတ် အရာအားလုံး ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီလို့ ပြောရမှာပါ" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။