ဝင်မစွက်ဖက်ပါနှင့် - ဘရာဇီးရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်မပါရန် ထရမ့်ကို လူလာ တိုက်တွန်း

ဘရာဇီးသမ္မတ လူဝီ အီနာစီယို လူလာ ဒါဆေးလ်ဗား (Luiz Inacio Lula da Silva) က အောက်တိုဘာလတွင် ကျင်းပမည့် မိမိနိုင်ငံ၏ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေဖြင့် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြုရန် သတိပေးလိုက်သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ပြောကြားခဲ့သော ဤမှတ်ချက်စကားများသည် လူလာနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်တို့ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီဗီယန်-လီ-ဘိန်း (Evian-les-Bains) ၌ ကျင်းပသည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုတွင် လူလာက ထရမ့်အနေဖြင့် ဘိုဆိုနာရိုမိသားစုနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဘိုဆိုနာရိုမိသားစု၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဂျိုင်ယာ ဘိုဆိုနာရို (Jair Bolsonaro) သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ ဘရာဇီးသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

"ကျွန်တော့်အမြင်အရဆိုရင် သူက ဘိုဆိုနာရို၊ သူ့သား၊ သူ့မြေးတွေကို ဆက်ပြီး သဘောကျနေလို့ရပါတယ်။ အဲဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပြဿနာမရှိပါဘူး။ အဲဒါ သူ့ကိစ္စပါ။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အကြိုက်ကို ဘယ်သူမှ ထိန်းချုပ်လို့မရပါဘူး" ဟု လူလာက ပြောသည်။

သို့သော် လူလာက အရေးကြီးသော အနီရောင်စည်းတစ်ခုကို ချမှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းမှာ ဘရာဇီးရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုရန်ဖြစ်သည်။

"အခုတော့ ဘရာဇီးရွေးကောက်ပွဲမှာ ဝင်မစွက်ဖက်ပါနဲ့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဘရာဇီးရွေးကောက်ပွဲဟာ ဘရာဇီးရဲ့ ပြဿနာဖြစ်လို့ပါ။ အမေရိကန်ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ သူတို့ရဲ့ကိစ္စဖြစ်ပြီး ကျွန်တော့်ကိစ္စ မဟုတ်သလိုမျိုးပါပဲ" ဟု လူလာက ဆက်လက်ပြောကြားသည်။

"ကျွန်တော် လိုချင်တာက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ကျွန်တော်ပေးတဲ့ လေးစားမှုမျိုးကိုပဲ ဘရာဇီးကိုလည်း ပြန်ပေးဖို့ပါ။ ဒါပါပဲ။"

လူလာသည် အောက်တိုဘာလ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ထိပ်တန်းကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် ဘယ်ယိမ်းပါတီဝင် လူလာအနေဖြင့် အနိုင်ရရှိပါက ၎င်း၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတသက်တမ်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် သက်တမ်းဆက်တိုက်မဟုတ်ဘဲ တတိယအကြိမ်မြောက် သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။

သို့သော် လူလာ၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဘိုဆိုနာရိုမိသားစုဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဆီးနိတ်အမတ် ဖလာဗီယို ဘိုဆိုနာရို (Flavio Bolsonaro) ဖြစ်ပြီး ဂျိုင်ယာ၏ သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ဖလာဗီယိုသည် ဘရာဇီး၏ လက်ယာစွန်းဝါဒီ လစ်ဘရယ်ပါတီ (Liberal Party) မှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။

ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ရာထူးပြန်လည်ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ထရမ့်သည် လက်တင်အမေရိက ရွေးကောက်ပွဲများကို လက်ယာယိမ်း ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများဘက်သို့ ယိမ်းယိုင်စေရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသည်။

အာဂျင်တီးနားတွင် ပြီးခဲ့သည့် အောက်တိုဘာလက ကျင်းပခဲ့သော အရေးပါသည့် ဥပဒေပြုရေးရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ စီးပွားရေးအကူအညီများကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလတွင်လည်း ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံ၌ မိမိနှစ်သက်သည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အနိုင်မရပါက အကူအညီများ ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။

သို့သော် ဘရာဇီးတွင်မူ ထရမ့်၏ လုပ်ရပ်များသည် နိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို တရားမဝင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မြောက်မမြောက်ဆိုသည့် မေးခွန်းများ ထွက်ပေါ်နေသည်။

ထရမ့်သည် ဘိုဆိုနာရိုမိသားစုကို ထောက်ခံကြောင်း ဖုံးကွယ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ဂျိုင်ယာ ဘိုဆိုနာရိုသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲရှုံးနိမ့်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရပြီးနောက် ထရမ့်က အဆိုပါတရားစီရင်မှုကို "စုန်းမလိုက်ဖမ်းခြင်း" (witch hunt) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် လူသိရှင်ကြား စာတစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

"သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးက လေးစားရတဲ့ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဘိုဆိုနာရိုကို ဘရာဇီးက ဆက်ဆံပုံဟာ နိုင်ငံတကာအတွက် အရှက်ရစရာပါပဲ။ ဒီတရားစီရင်မှုမျိုး မဖြစ်သင့်ပါဘူး" ဟု ထရမ့်က ရေးသားခဲ့သည်။

ထို့နောက် သူသည် ဘရာဇီးကုန်ပစ္စည်းအချို့အပေါ် အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းနှင့် တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီး အလက်ဇန္ဒြေ ဒီ မိုရေးစ် (Alexandre de Moraes) အပါအဝင် ဘရာဇီးတရားစီရင်ရေးစနစ်မှ တာဝန်ရှိသူများကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

စက်တင်ဘာလတွင် ဂျိုင်ယာ ဘိုဆိုနာရိုသည် အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုနှင့် ဘရာဇီး၏ ဒီမိုကရေစီကို ဖြိုဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။

သို့သော် ဘိုဆိုနာရိုမိသားစုအတွက် ဥပဒေရေးရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဆက်လက်ရှိနေသည်။ ဂျိုင်ယာ၏ သားသုံးယောက်မြောက်ဖြစ်သူ အက်ဒွာဒို ဘိုဆိုနာရို (Eduardo Bolsonaro) သည် ဖခင်အတွက် ထရမ့်အစိုးရထံတွင် လော်ဘီလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ဘရာဇီးတရားစီရင်ရေးစနစ်ကို အမေရိကန်က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်အောင် စီစဉ်သူအဖြစ် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။

ယခုသီတင်းပတ်တွင်ပင် ဘရာဇီးတရားရုံးချုပ်က ၎င်း၏လုပ်ရပ်များသည် အတင်းအဓမ္မပြုလုပ်မှုမြောက်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် အက်ဒွာဒိုကို ထောင်ဒဏ် ၄ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွာဒိုက စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ဤအမှုသည် ဘရာဇီးတရားရုံးများအတွက် အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ထရမ့်က အက်ဒွာဒို၏ ပြစ်ဒဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ ပြောကြားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ညီငယ်ဖြစ်သူကို သမ္မတလောင်းဖြစ်သူ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဖလာဗီယိုနှင့် မှားယွင်းပြောဆိုခဲ့ပုံရသည်။

"ဒီနေ့ ရွေးကောက်ပွဲဝင်မယ့်သူတစ်ယောက်ကို သူတို့ ဖမ်းဆီးလိုက်တယ်လို့ ကြားတယ်။ လူထုစစ်တမ်းတွေမှာ ရမှတ်ကောင်းနေတဲ့ ဘိုဆိုနာရိုငယ်ကို ဖမ်းလိုက်တယ်လို့ ကြားတယ်" ဟု ထရမ့်က ပြောသည်။

ထရမ့်က ဘရာဇီးသည် လက်ယာယိမ်း နိုင်ငံရေးအမြင်များအတွက် "အန္တရာယ်ရှိသော" နေရာဖြစ်လာသည်ဟုလည်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။

"အဲဒီနိုင်ငံက နည်းနည်းကြမ်းတမ်းလာတယ် မဟုတ်လား။ နိုင်ငံရေးအရပေါ့။ နိုင်ငံရေးအရ နည်းနည်း အန္တရာယ်ရှိလာတယ်" ဟု ထရမ့်က တစ်နေရာတွင် ပြောသည်။

နောက်တစ်နေရာတွင် သူသည် အမေရိကန်ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ကို ဘရာဇီးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ "သူတို့က တော်တော်ကြမ်းကြမ်း ကစားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်လောက်တော့ ဘယ်သူမှ မကြမ်းနိုင်ဘူး။ ကြည့်လေ၊ ကျွန်တော်တို့ ရွေးကောက်ပွဲတွေက လုံးဝ အလိမ်အညာတွေ။ ကျွန်တော်တို့မှာ အလိမ်အညာ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ရှိတယ်" ဟု သူက ဆိုသည်။

သို့သော် သီးခြားကျင်းပသည့် လူလာ၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဘရာဇီးသမ္မတက နိုင်ငံ၏ အီလက်ထရောနစ် မဲပေးစက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများကို ပယ်ချခဲ့သည်။

သူက စက္ကူမဲပြားများကို "ပြီးခဲ့သည့်ရာစုနှစ်" က နည်းပညာဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး အီလက်ထရောနစ် မဲရေတွက်ခြင်းကို ဝေဖန်သူ ထရမ့်အား စက်များ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်ကို ပြသပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

ဘရာဇီးအပေါ် ထရမ့်၏ အကဲဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရင်း လူလာက အမေရိကန်သမ္မတအနေဖြင့် တောင်အမေရိကနိုင်ငံအကြောင်းကို မည်မျှသိရှိသနည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

"သူ ဘရာဇီးကို ကောင်းကောင်းမသိဘူးလို့ ကျွန်တော်ထင်တယ်။ သူက ဘရာဇီးကို ဘိုဆိုနာရိုမိသားစုနဲ့ ဆက်ဆံရေးကနေတစ်ဆင့်ပဲ သိတယ်ဆိုရင် သူ ဘရာဇီးကို တကယ်မသိတာပါပဲ" ဟု လူလာက ပြောကြားခဲ့သည်။