Israeli air strikes on Lebanon continue despite US-Iran deal

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား စစ်ပွဲအားလုံးကို အဆုံးသတ်ရန် သောကြာနေ့တွင် တရားဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးမည့် သဘောတူညီချက်ရှိသော်လည်း အစ္စရေး၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများသည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ မြို့များကို ဆက်လက်ပစ်မှတ်ထားလျက်ရှိသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က လက်ဘနွန်နိုင်ငံပိုင် အမျိုးသားသတင်းအေဂျင်စီ၏ ဖော်ပြချက်အရ အစ္စရေးဒရုန်းများသည် တိုင်ယာ (Tyre) မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှု သုံးကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ လူအချို့ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး နာဘာတီ (Nabatieh) ခရိုင်ရှိ ဘင်ဂျဘေးလ် (Bint Jbeil) ဒေသကိုလည်း ဒရုန်းဖြင့် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

လက်ဘနွန်တွင် ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများသည် အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေးစစ်ပွဲတွင် ချမှတ်ထားသည့် မူဘောင်သဘောတူညီချက်အတွက် အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး လက်ဘနွန်အပေါ် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုအသစ်များနှင့် နယ်မြေများကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားခြင်းသည် သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း တီဟီရန်က သတိပေးထားသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ အစောပိုင်းက အယ်လ်ဂျာဇီးယား အာရဗီသတင်းထောက်များ၏ အဆိုအရ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် နာဘာတီခရိုင်အတွင်းရှိ ကဖာတက်ဘ်နစ် (Kfar Tebnit) မြို့စွန်ကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် နာဘာတီ အယ်လ်-ဖာဝါကာ (Nabatieh al-Fawqa) မြို့ကိုလည်း ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အလီအယ်လ်-တာဟာ (Ali al-Taher) တောင်ကုန်းများနှင့် မြို့စွန်များကို လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ကဖာတက်ဘ်နစ်အနီးရှိ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များထံသို့ ဒုံးကျည်အနည်းဆုံး ၁၀ စင်းဖြင့် ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။

ယင်းမတိုင်မီ တစ်ရက်ကလည်း နာဘာတီတွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ယာဉ်အချို့ကို ဒရုန်းဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများအပါအဝင် လူလေးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။

ဘေရွတ်မြို့မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းထောက် ဇီနာ ခိုဒါ (Zeina Khodr) ၏ အဆိုအရ အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်ကို ကြေညာပြီးနောက်ပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများ လျော့ကျသွားသော်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများမှာ ရပ်တန့်သွားခြင်းမရှိသေးကြောင်း သိရသည်။

"အစ္စရေးစစ်တပ်ဟာ နယ်မြေပိုမိုသိမ်းပိုက်ဖို့၊ အထူးသဖြင့် နာဘာတီပတ်ဝန်းကျင်က မဟာဗျူဟာကျတဲ့ တောင်ကုန်းတွေကို သိမ်းပိုက်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့ လုံခြုံရေးသတင်းရင်းမြစ်တွေက ယုံကြည်နေကြပါတယ်" ဟု သူမက ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟုတ်ပါတယ်၊ မိသားစုတွေက သူတို့ရဲ့ရွာတွေကို ပြန်စနေကြပါပြီ၊ ဒါပေမဲ့ လူတွေက စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ အစ္စရေးက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လိုက်နာလိမ့်မယ်လို့ သူတို့ မယုံကြည်ကြပါဘူး" ဟု သူမက ဆက်လက်ပြောသည်။

ကုလသမဂ္ဂ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ စတီဖန် ဒူဂျာရစ် (Stephane Dujarric) က အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် လက်ဘနွန်တို့အကြား ပစ်ခတ်မှုအရေအတွက်သည် ယခင်တနင်္ဂနွေနေ့က ၇၀၅ ကြိမ်ရှိခဲ့ရာမှ ယခုတနင်္ဂနွေနေ့တွင် ၁၇၄ ကြိမ်အထိ ကျဆင်းသွားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ယင်းတို့အနက် ၁၆၉ ကြိမ်မှာ အစ္စရေးဘက်မှဖြစ်ပြီး ၅ ကြိမ်မှာ ဟစ်ဇ်ဘိုလာဘက်မှဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

တီဟီရန်မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းထောက် အယ်လ်မီဂဒက် အယ်လ်ရူဟိုက် (Almigdad Alruhaid) ၏ အဆိုအရ လက်ဘနွန်အခြေအနေသည် အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်၏ အဓိကမဏ္ဍိုင်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

"သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ နီးကပ်လာတာနဲ့အမျှ ဒါဟာ နှစ်ဖက်စလုံးကြားမှာ အထိခိုက်မခံဆုံး ကိစ္စရပ်ဖြစ်လာပါတယ်" ဟု အယ်လ်ရူဟိုက်က ပြောသည်။

အစ္စရေးစစ်တပ်သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ရက်အတွင်း လက်ဘနွန်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ၈၄ ကြိမ်တိုင် ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း အီရန်က ပြောကြားခဲ့ပြီး အကယ်၍ တိုက်ခိုက်မှုများကို မရပ်တန့်ပါက "ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှု" ကို ရင်ဆိုင်ရလိမ့်မည်ဟု သတိပေးထားကြောင်း ၎င်းက သတင်းပေးပို့သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araghchi) က အစ္စရေးစစ်တပ် လက်ဘနွန်နယ်မြေမှ ဆုတ်ခွာပေးခြင်းသည် အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားသည့် မူဘောင်သဘောတူညီချက်ကို ရှေ့ဆက်ရန် အဓိကတောင်းဆိုချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အယ်လ်ရူဟိုက်က "ဒါကြောင့် အီရန်တွေက လက်ဘနွန်အခြေအနေ၊ အထူးသဖြင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းအခြေအနေဟာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ပြောနေကြတာပါ" ဟု ဆိုသည်။

တီဟီရန်တက္ကသိုလ်မှ မိုဟာမက် အက်စ်လာမီ (Mohammad Eslami) ၏ အဆိုအရ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အစိုးရအဖွဲ့နှင့် စတင်ညှိနှိုင်းစဉ်ကတည်းက လက်ဘနွန်သည် အီရန်တို့အတွက် ထိပ်တန်းဦးစားပေးများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

"အီရန်တွေက ဒါဟီယေး (Dahiyeh) နဲ့ ဘေရွတ်ကို အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို လက်တုံ့ပြန်ရုံတင်မကဘဲ အစ္စရေးနယ်မြေကိုပါ ကြိုတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အချိန်မှာ သူတို့ဟာ လက်ဘနွန်၊ လက်ဘနွန်ပြည်သူတွေ၊ လက်ဘနွန်အစိုးရနဲ့ လက်ဘနွန်ရှိ ခုခံရေးအဖွဲ့တွေကို ထောက်ခံဖို့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားပြီး အလွန်အလေးအနက်ထားတယ်ဆိုတာကို အစကတည်းက ပြသခဲ့တာပါ" ဟု အက်စ်လာမီက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ Amnesty International က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အစ္စရေးစစ်တပ်၏ လက်ဘနွန်၌ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အတင်းအဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းခိုင်းစေမှုများသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ စစ်ရာဇဝတ်မှုမြောက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း အစိတ်အပိုင်းအချို့မှာ အစ္စရေးစစ်တပ်က အရပ်သားတွေကို အတင်းအဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းခိုင်းတာနဲ့ ပြန်လာခွင့်မပေးတာတွေဟာ တရားမဝင် ပြောင်းရွှေ့မှုမြောက်ပြီး စစ်ရာဇဝတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်" ဟု Amnesty က ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

အစ္စရေးစစ်တပ်သည် ထိုသို့သော အမိန့်များကို "အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့" အသုံးပြုခဲ့ပြီး လက်ဘနွန်တစ်ဝန်းရှိ လူပေါင်း သိန်းနှင့်ချီ၍ အိုးအိမ်စွန့်ခွာခဲ့ရကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ဆိုသည်။

"အသိုင်းအဝိုင်းတွေကို အတင်းအဓမ္မ အမြစ်ဖြတ်ပြီး လက်ဘနွန်မြေနေရာ အများအပြားကို အရပ်သားတွေအတွက် 'ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိသောဇုန်' (no-go zones) အဖြစ် သတ်မှတ်မယ့်အစား အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့တွေဟာ လက်ဘနွန်နယ်မြေကနေ ချက်ချင်းဆုတ်ခွာပေးရပါမယ်" ဟု Amnesty International ၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိကဆိုင်ရာ ဒုတိယဒေသဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ ခရစ္စတင်း ဘက်ကာလီ (Kristine Beckerle) က ပြောကြားခဲ့သည်။

အစ္စရေးစစ်တပ်သည် ယခင်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စတင်သက်ရောက်ပြီး တစ်ရက်အကြာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ ၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို "ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိသောဇုန်" အဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြောင်း Amnesty က မှတ်ချက်ပြုသည်။

ယခုနှစ်တွင် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာပြီး သုံးရက်အကြာတွင်ပင် ကန့်သတ်နယ်မြေကို နိုင်ငံ၏ ၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး အရပ်သားသောင်းနှင့်ချီ နေထိုင်ခဲ့သည့် ရွာများသို့ ပြန်မလာရန် ဒေသခံများကို အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။

မတ်လ ၂ ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံအတွင်း အကြီးစားထိုးစစ်ဆင်နေသည့် အစ္စရေးသည် လူပေါင်း ၃,၈၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၁,၈၅၀ ကို ဒဏ်ရာရရှိစေကာ လူပေါင်း တစ်သန်းကျော်ကို အိုးအိမ်စွန့်ခွာစေခဲ့ကြောင်း လက်ဘနွန်အရာရှိများက ပြောကြားခဲ့သည်။