"မှတ်တိုင်တစ်ခု": ဘရာဇီးလ် အစိုးရရှေ့နေများက ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ ထိန်းသိမ်းရေး တရားရုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆို

ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံရှိ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေများသည် အမေရိကန် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင် ဟင်နရီ ဖော့ဒ် (Henry Ford) က ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အမေဇုန် မိုးသစ်တောကြီး၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) မြို့ကို ထိန်းသိမ်းရန် အမိန့်ချမှတ်သည့် တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။

အဆိုပါ တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်သည် သမိုင်းပညာရှင်များ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ဒေသခံများက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော နေရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြသောကြောင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုများ၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။

အချို့က အဆိုပါနေရာကို နောက်ဆုံးတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံနိုင်ပြီး ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ ပါရာ (Para) ပြည်နယ်ရှိ ဒေသတွင်း ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုရန် အသုံးပြုနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြသည်။

သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်သော ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စု ပြည်သူ့ရှေ့နေချုပ်ရုံး (Federal Public Prosecutor’s Office) က အဆိုပါ တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများရှိ ကွက်လပ်များကို ပြုပြင်ပေးမည့် "မှတ်တိုင်တစ်ခု" ဖြစ်သော ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

"အဆိုပါ အဆောက်အအုံစုသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ပစ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်" ဟု ရုံးက ရေးသားခဲ့သည်။

"အဆိုပါ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အမှုတွင် ပြည်ထောင်စု ပြည်သူ့ရှေ့နေချုပ်ရုံးက တင်ပြခဲ့သော အငြင်းပွားမှုများကို အသိအမှတ်ပြုပြီး အစိုးရအာဏာပိုင်များ၏ သမိုင်းဝင် ပျက်ကွက်မှုများကို မီးမောင်းထိုးပြထားသည်" ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

အဆိုပါ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ ပါရာ (Para) ပြည်နယ်အစိုးရ၊ အဗေးရိုး (Aveiro) မြို့နယ်အစိုးရ နှင့် အမျိုးသား သမိုင်းနှင့် အနုပညာ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (IPHAN) တို့သည် အဆိုပါနေရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။

"၎င်းတို့အားလုံးသည် အလွန်အမင်း ပျက်စီးယိုယွင်းနေပြီဖြစ်သော အဆိုပါပိုင်ဆိုင်မှုကို ကယ်တင်ရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်" ဟု ရှေ့နေချုပ်ရုံးက ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) ကို ထိန်းသိမ်းသင့်၊ မထိန်းသိမ်းသင့် ဆုံးဖြတ်ရန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

သို့သော် ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်နယ်အဆင့် ရှေ့နေများကမူ အဆိုပါနေရာအပေါ် အစိုးရ၏ "လုပ်ငန်းနှေးကွေးမှု" သည် "၎င်း၏ ထိန်းသိမ်းမှုကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်" ဟု ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။

သောကြာနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြည်ထောင်စုရုံးက ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) ၏ သမိုင်းဝင် အရေးပါမှုသည် ရှင်းလင်းထင်ရှားကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

"ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) သည် ဘရာဇီးလ်နှင့် ကမ္ဘာ့စက်မှုလုပ်ငန်း သမိုင်းတွင် မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ရေးသားခဲ့သည်။ "အဆိုပါ စီမံကိန်းသည် ဗြိတိသျှတို့၏ ရော်ဘာ एकाधिकार (monopoly) ကို ချိုးဖျက်ရန် အမေရိကန်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေဇုန်၏ အလယ်ဗဟိုသို့ ဆေးရုံ၊ ရေပိုက်စနစ်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံကဲ့သို့သော ခေတ်မီအခြေခံအဆောက်အအုံများကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်" ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖော့ဒ် (Ford) က ရော်ဘာထုတ်လုပ်မှု ဈေးကွက်ကို ချုပ်ကိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်ဖြစ်သည်။

ဖော့ဒ် မော်တော်ကားကုမ္ပဏီ (Ford Motor Company) ကို တည်ထောင်သူ ဖော့ဒ် (Ford) သည် သူ၏ခေတ်ကာလတွင် အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းက အမေဇုန်၏ မြေနေရာတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ရှင်းလင်းရန်နှင့် သူ၏ အိပ်မက်မြို့တော်ကို တည်ဆောက်ရန် ဒေါ်လာ သန်း ၂၀ နီးပါး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ထိုမြို့တော်တွင် ကျန်းမာသော လူနေမှုဘဝနှင့် ထိရောက်သော လုပ်ငန်းခွင်အတွက် သူ၏ ရည်မှန်းချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) စမ်းသပ်စီမံကိန်းသည် နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ အလုပ်သမားများသည် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူများကို ထိန်းချုပ်သည့် တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများကြောင့် အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အုတ်ဂျုံ (oatmeal) နှင့် စည်သွတ်မက်မွန်သီး (canned peaches) ကဲ့သို့သော အစားအစာများ ပါဝင်သည့် သတ်မှတ်ထားသော အစားအသောက် စည်းကမ်းများလည်း ပါဝင်သည်။ အရက်နှင့် ဆေးလိပ်ကို တားမြစ်ထားသည်။

ဖော့ဒ် (Ford) လည်း ရုန်းကန်ခဲ့ရပြီး ကားလုပ်ငန်းရှိ ပြိုင်ဘက်များက အမေရိကန်ဈေးကွက်ကို လွှမ်းမိုးလာချိန်တွင် သူ၏ ကုမ္ပဏီအပေါ် ထိန်းချုပ်မှု ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

သို့သော် အဓိက ပြဿနာများထဲမှ တစ်ခုမှာ ရော်ဘာကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။ ဖော့ဒ် (Ford) ၏ ကုမ္ပဏီအတွက် တာယာများအတွက် ရော်ဘာထောက်ပံ့ရန် ဧရာမ စိုက်ခင်းစီမံကိန်းများ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သီးနှံများသည် မှိုနှင့် ပိုးမွှားများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) ကို ဘရာဇီးလ်အစိုးရထံ ဒေါ်လာ ၂၄၄,၂၀၀ မျှသာဖြင့် ရောင်းချခဲ့ရသည်။

သို့သော် ထိုအချိန်မှစ၍ ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း ဒေသခံ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုမရှိဘဲ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးယိုယွင်းလာခဲ့ပြီး ရေပိုက်စနစ်မှ ရေရရှိမှုမှာလည်း စိတ်မချရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား (Al Jazeera) သတင်းဌာနနှင့် ပြောဆိုရာတွင် ဒေသခံများက ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မြို့၏ ဆေးရုံ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပုံကို ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့ကြပြီး ဓားပြများက မြို့ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပုံကိုလည်း ပြောပြခဲ့ကြသည်။

"ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစနစ် ကောင်းမွန်ခဲ့ပါတယ်။ ဆေးရုံကို သွားနိုင်ပြီး ဆေးဝါးတွေလည်း ရခဲ့ပါတယ်" ဟု ဒေသခံ ရိုင်မွန်ဒါ မာရီယာ ဆီလ်ဗာ ဆန်းတို့စ် (Raimunda Maria Silva Santos) က သတင်းထောက် အယ်လီယွန်နို ဟူးဂ်ျ (Eleonore Hughes) ကို ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆန်းတို့စ် (Santos) က သူမသည် ရက် ၃၀ ကြာ ရေမရှိဘဲ နေခဲ့ရကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ "အဲဒီ ရွှေခေတ်ကတော့ ကျွန်မတို့ရဲ့ နောက်မှာ ကျန်ခဲ့ပါပြီ" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဘရာဇီးလ် အမေဇုန်ဒေသတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် သစ်တောထူထပ်သော ပါရာ (Para) ပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၃၉.၃ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်။

သောကြာနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေများက တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်အရ ဒေသခံများသည် ဖော့ဒ်လန်ဒီယာ (Fordlandia) ကို ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံသည်ကို မြင်တွေ့ရန် အခွင့်အရေးရှိသည်ဟု အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

"အဆိုပါ ခရိုင်သည် ဘရာဇီးလ်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အခြေခံကျသော အမှတ်တရနေရာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး ယခုအခါ အနာဂတ်မျိုးဆက်များအတွက် ၎င်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရန် တရားဝင်အခွင့်အရေးရှိသည်" ဟု ၎င်းတို့က ပြောကြားခဲ့သည်။