တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် အခု ဘာကြောင့် မြောက်ကိုရီးယားကို သွားရောက်တာလဲ

တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင် ကင်ဂျုံအွန်တို့ တနင်္လာနေ့တွင် ပြုံယမ်း၌ တွေ့ဆုံခြင်းသည် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကြောင့် အရေးပါပါသည်။

၎င်းတို့ တွေ့ဆုံခြင်းသည် အံ့သြစရာမဟုတ်ပါ။ ဂျပန်နိုင်ငံက မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များထံ အခြေအနေမဲ့ လက်နက်ချပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခဲ့သည့် နှစ် ၈၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံက ကြီးမားသော စစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပခဲ့စဉ်က ထိုခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးသည် လွန်ခဲ့သည့် တစ်နှစ်ခန့်က ပေကျင်းတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြဖူးပါသည်။

အံ့သြစရာကောင်းသည်မှာ ရှီကျင့်ဖျင် ခရီးသွားလာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

တရုတ်ခေါင်းဆောင်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပြုံယမ်းသို့ ခရီးမသွားခဲ့ဘဲ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ၎င်း၏ ခရီးသွားလာမှုများကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်နှင့် ရုရှားခေါင်းဆောင် ဗလာဒီမာပူတင်ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များသည် ယခုအခါ ၎င်းထံသို့ လာရောက်လေ့ရှိသည်။

Crisis Group ၏ အရှေ့မြောက်အာရှဆိုင်ရာ အကြီးတန်းလေ့လာသုံးသပ်သူ ဝီလျံယန်က Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် “ရှီကျင့်ဖျင်ဟာ တကယ်တမ်းတော့ နိုင်ငံခြားခရီးစဉ် သိပ်မသွားခဲ့ဘူးဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ မှတ်ထားဖို့လိုပါတယ်။ နိုင်ငံခြားခေါင်းဆောင်တွေက သူ့ကိုတွေ့ဖို့ ပေကျင်းကို လာရောက်ကြတာက ခေတ်ရေစီးကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။”

“ရှီကျင့်ဖျင်ကိုယ်တိုင် ပြုံယမ်းကို ခရီးသွားဖို့ ဆုံးဖြတ်တာက ဒီခရီးစဉ်ကို တရုတ်က ဘယ်လောက်အရေးပါတယ်လို့ သတ်မှတ်ထားလဲဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

Asia Society ၏ အဆိုအရ ရှီကျင့်ဖျင်သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ခရီးစဉ် ၁၄ ကြိမ်ခန့် သွားခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း တစ်နှစ်လျှင် ၆ ကြိမ်ခန့်အထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းသည် ပြည်ပခရီးစဉ် တစ်ကြိမ်သာ သွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသဖြင့် ခရီးစဉ် လုံးဝမသွားခဲ့ပေ။

သို့သော် ယခုအခါ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ရုရှားတို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကြားတွင် ၎င်းခရီးသွားလာနေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယန်က ပြောသည်။

အစဉ်အလာအားဖြင့် ပေကျင်းသည် တရုတ်-မြောက်ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေးတွင် အကြီးတန်းမိတ်ဖက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မြောက်ကိုရီးယားသည် ၎င်း၏ ကုန်သွယ်မှု၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် အကြီးအကျယ် မှီခိုနေရသည်ဟု အမေရိကန်အခြေစိုက် အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် National Committee on North Korea ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ သိရသည်။

သို့သော် ရုရှား၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ယူကရိန်းကျူးကျော်မှုနောက်ပိုင်း ထိုအခြေအနေ ပြောင်းလဲနေသည်။ မြောက်ကိုရီးယားသည် ရုရှားအား အရေးပါသော လက်နက်များ၊ အမြောက်တပ်နှင့် လူအင်အားတို့ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး မော်စကို၏ စစ်ယန္တရားကို ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု လေ့လာသူများက မှတ်ယူကြသည်။

အစိုးရရန်ပုံငွေဖြင့် လည်ပတ်သော သုတေသနအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် တောင်ကိုရီးယား၏ Institute for National Security Strategy က ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ မော်စကိုသည် မြောက်ကိုရီးယားအား တပ်ဖွဲ့များ ချထားမှုနှင့် “အမြောက်များ၊ ကျည်ဆန်များ၊ လမ်းညွှန်ဒုံးကျည်များနှင့် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များ” တင်ပို့မှုအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၄.၄ ဘီလီယံအထိ ပေးချေခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

အစီရင်ခံစာတွင် မြောက်ကိုရီးယားသည် ထိုပမာဏ၏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၈၀ သန်းမှ ၁.၅ ဘီလီယံအထိကို “ကုန်ပစ္စည်းများ” အဖြစ်သာ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ “မော်စကိုမှ ပေးချေမှုအများစုသည် ‘ဂြိုဟ်တုမှတစ်ဆင့် စောင့်ကြည့်ရန် ခက်ခဲသော ထိလွယ်ရှလွယ် စစ်ဘက်နည်းပညာ သို့မဟုတ် ဆက်စပ်တိကျသော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပစ္စည်းများ’ ပုံစံဖြင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ သိသာထင်ရှားသည်” ဟု ဘာသာပြန်ဆိုချက်အရ သိရသည်။

တရုတ်နိုင်ငံသည် မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် ရုရှား၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို သတိထားနေမည်ဟု ပြုံယမ်းကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေသည့် ဆိုးလ်အခြေစိုက် သတင်းစာဆရာနှင့် သုတေသီ လီဆန်ယောင်က အကြံပြုခဲ့သည်။

ရှီကျင့်ဖျင်၏ ခရီးစဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်းက “ပေကျင်းက မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် သူ့ရဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပြန်လည် အခိုင်အမာ ပြုလုပ်ချင်ပြီး ပြုံယမ်းက မော်စကိုဘက်ကို အလွန်အကျွံ မမှီခိုစေဖို့ တားဆီးချင်နေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်” ဟု ပြောသည်။

တရုတ်နိုင်ငံက မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် ရုရှား၏ အရိပ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းနိုင်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ ပြုံယမ်းအတွက် ၎င်း၏ စီးပွားရေးအထောက်အပံ့ကို တိုးမြှင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ Stimson Center ၏ Korea Program မှ အကြီးတန်းပညာရှင် ရေချယ်မင်ယောင်လီက “မြောက်ကိုရီးယားကို စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မက်လုံးတွေ ပေးတာက အစီအစဉ်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်” ဟု ပြောသည်။

သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံက အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေမည့်အရာသည် မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် ရုရှား၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပေ။

တရုတ်နိုင်ငံသည် မြောက်ကိုရီးယားနှင့် အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုထားသော်လည်း မြောက်ကိုရီးယားက စစ်ဘက်နည်းပညာအသစ်များ ရရှိခြင်းကိုလည်း သတိထားနေသည်ဟု Crisis Group မှ ယန်က ပြောသည်။

“ပေကျင်းက မြောက်ကိုရီးယားကို စစ်ရေးအကူအညီပေးတဲ့နေရာမှာ အမြဲတမ်း သတိထားခဲ့ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ စစ်ရေးအရ ပိုမိုအားကောင်းတဲ့ မြောက်ကိုရီးယားက သူ့အတွက် အကျိုးရှိတယ်လို့ မယူဆလို့ပါပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ “ရုရှားနဲ့ ဆက်ဆံရေးကနေတစ်ဆင့် စစ်ရေးအရ ရဲရင့်လာတဲ့ မြောက်ကိုရီးယားဟာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှာရှိတဲ့ အာဏာချိန်ခွင်လျှာနဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို ပျက်ပြားစေနိုင်တဲ့ အလားအလာရှိတဲ့ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆက်ပြောသည်။

မြောက်ကိုရီးယားသည် ယခုနှစ်အစကတည်းက ဒုံးကျည် ၈ ကြိမ် ပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ မေလတွင် ဉာဏ်ရည်တုဖြင့် ထိန်းချုပ်သော နည်းဗျူဟာမြောက် ခရုစ်ဒုံးကျည်အသစ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်ဟု မြောက်ကိုရီးယားမီဒီယာနှင့် US Naval Institute တို့က ဖော်ပြသည်။

ယခုသီတင်းပတ်အစောပိုင်းက မြောက်ကိုရီးယား အစိုးရပိုင်မီဒီယာက ကင်ဂျုံအွန်သည် “လက်နက်အဆင့် နျူကလီးယားပစ္စည်းများ” စက်ရုံအသစ်ကို လှည့်လည်ကြည့်ရှုနေသည့် ဓာတ်ပုံများကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုစက်ရုံကို ပြုံယမ်း၏ နျူကလီးယားစွမ်းရည်ကို “အဆမတန်နှုန်းဖြင့်” တိုးချဲ့ရန် အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။

မြောက်ကိုရီးယားသည် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက တောင်ကိုရီးယားနှင့် နည်းပညာအရ စစ်ဖြစ်နေခဲ့ပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပဋိပက္ခကို ဆိုင်းငံ့ထားသည်။ နိုင်ငံနှစ်ခုကို ၂၅၀ ကီလိုမီတာ (၁၅၅ မိုင်) ရှည်လျားသော စစ်မဲ့ဇုန်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို နှစ်ခြမ်းခွဲထားသည်။

နှစ်များတစ်လျှောက် တင်းမာမှုများသည် သိသိသာသာ အတက်အကျ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကင်ဂျုံအွန်က ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းရေး ရေရှည်ပန်းတိုင်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရာ မကြာသေးမီက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းသည် ဆက်သွယ်မှုများကို အများအားဖြင့် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်ဟု လေ့လာသူများက ပြောသည်။ သောကြာနေ့တွင် တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ရှီကျင့်ဖျင်၏ ခရီးစဉ်သည် “ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကို ဖြေရှင်းရာတွင် အပြုသဘောဆောင်သော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရန်” မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဆိုးလ်က တရုတ်ခေါင်းဆောင်အား ဆက်ဆံရေးကို ပြေလည်စေရန် ဖိအားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အကြံပြုထားသည်။

တောင်ကိုရီးယား ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးဝန်ကြီး ချောင်ဒေါင်ယောင်က လွန်ခဲ့သည့်လက သတင်းထောက်များကို သီးခြားပြောကြားရာတွင် ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးသည် ယခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကင်ဂျုံအွန်နှင့် ထရန့်တို့အကြား ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တွေ့ဆုံမှုကို ဆွေးနွေးကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ရှီကျင့်ဖျင်သည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားသော လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများကြောင့်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်နေနိုင်သည်၊ ၎င်းတို့တွင် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်ကုန်က စင်ကာပူတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအရာရှိများ၏ ရှန်ဂရီလာ ဆွေးနွေးပွဲတွင် တင်ပြခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့အကြား ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော စစ်ရေး-ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး သဘောတူစာချုပ်သတင်းလည်း ပါဝင်သည်။

တရုတ်နှင့် တောင်ကိုရီးယားတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အတက်အကျရှိနေသော်လည်း ဂျပန်နှင့် ၎င်း၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ဂျပန်အင်ပါယာ၏ တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်မှုမှ ဆင်းသက်လာသော ကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသည့် မကျေနပ်ချက်များကြောင့် ခါးသီးနေသည်။ ပေကျင်းသည် တိုကျို၏ လက်တွေ့ကျသော စစ်တပ်ကို ချဲ့ထွင်ရန် မကြာသေးမီက လုပ်ဆောင်မှုများကိုလည်း ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။