ထရမ့်အစိုးရက ကျူးဘားနိုင်ငံပိုင် ရေနံကုမ္ပဏီကို ပိတ်ဆို့အရေးယူပြီး ကက်စထရိုတို့ကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကျူးဘားနိုင်ငံအပေါ် နောက်ထပ်ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်လိုက်ပြီဖြစ်ပြီး ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ ကာရေဘီယံကျွန်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံပိုင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကုမ္ပဏီဖြစ်သော Union Cuba-Petroleo ကို ပစ်မှတ်ထားလိုက်သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယို (Marco Rubio) က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အဆိုပါကုမ္ပဏီကို ကျူးဘား၏ “ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော လုံခြုံရေးယန္တရား” အတွက် အသုံးချသည့် ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ကျူးဘားပြည်သူတွေဟာ အရေးပါတဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေမှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အားနည်းခဲ့တာကြောင့် လောင်စာဆီပြတ်လပ်မှုနဲ့ လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုတွေကို ခံစားနေရချိန်မှာ ကျူးဘားကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ သူတို့ရဲ့ အိတ်ကပ်ထဲကို ငွေတွေထည့်ဖို့ စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်တွေကို လမ်းကြောင်းလွှဲနေကြပါတယ်” ဟု ရူဘီယိုက ရေးသားခဲ့သည်။

ထို့နောက် သူသည် ကျူးဘားနိုင်ငံကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကက်စထရိုမိသားစုဝင်များသည် နိုင်ငံ၏ရေနံမှ အမြတ်ထုတ်နေခြင်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။

“သာမန်ကျူးဘားပြည်သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ကားတွေမှာ ဆီဖြည့်ဖို့ ရက်သတ္တပတ်နဲ့ချီ စောင့်ဆိုင်းနေရပြီး မရပ်မနား လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုတွေကို ခံစားနေရချိန်မှာ ကက်စထရိုမိသားစုကတော့ ကိုယ်ပိုင်ဂျက်လေယာဉ်နဲ့ ခရီးသွားနေကြတယ်။ အစိုးရကလည်း ဝါဒဖြန့်ဖို့အတွက် ဆန္ဒပြသူအတုတွေကို ဘတ်စ်ကားတွေနဲ့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး ဇိမ်ခံခရီးသွားဟိုတယ်တွေမှာ မီးမပြတ်အောင် ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နေပါတယ်” ဟု ရူဘီယိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

Union Cuba-Petroleo ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် “လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းများစွာက အမေရိကန်ပိုင်ရှင်များထံမှ တရားမဝင် သိမ်းယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပြီး ယင်းမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ကျူးဘားအစိုးရက ရေနံထုတ်လုပ်မှုကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် လုပ်ရပ်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါကြိုးပမ်းမှုမှာလည်း ထိုစဉ်က သမ္မတ ဒွိုက်အိုင်စင်ဟောင်ဝါ (Dwight Eisenhower) လက်ထက်တွင် အမေရိကန်က ကျူးဘားသို့ ရေနံတင်ပို့မှုကို ဖြတ်တောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အပေါ် တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

ယခုပိတ်ဆို့မှုများသည် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ကျူးဘားကွန်မြူနစ်အစိုးရအပေါ် ဖိအားပေးရန် ဆောင်ရွက်နေသည့် နောက်ဆုံးခြေလှမ်းဖြစ်သည်။

ဇန်နဝါရီလမှစတင်၍ ထရမ့်သည် ကျွန်းနိုင်ငံအတွင်း လောင်စာဆီကန့်သတ်ရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ပထမဦးစွာ ဒေသတွင်းမဟာမိတ်ဖြစ်သော ဗင်နီဇွဲလားမှ စွမ်းအင်တင်ပို့မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ကာ ထို့နောက် ကျူးဘားသို့ ရေနံတင်ပို့သည့် မည်သည့်နိုင်ငံကိုမဆို အခွန်စည်းကြပ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

ထိုရေနံပိတ်ဆို့မှုမှာ အမေရိကန်က ကျူးဘားအပေါ် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ချမှတ်ထားသည့် ကုန်သွယ်ရေးပိတ်ဆို့မှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ပိုမိုပြင်းထန်သော ပိတ်ဆို့မှုများနှင့်အတူ ပူးတွဲဆောင်ရွက်နေခြင်းဖြစ်သည်။

ကျွန်းနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ ဟောင်းနွမ်းနေသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစနစ်ကို မောင်းနှင်ရန်အတွက်သာမက သင်္ဘောနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဲ့သို့သော နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်များအတွက်ပါ ရေနံတင်သွင်းမှုကို မှီခိုနေရသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IEA) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ကျူးဘားသည် ၎င်းအသုံးပြုသည့် ရေနံ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ကျန်ရှိသည်များကို ပြည်ပမှ တင်သွင်းရသည်ဟု သိရသည်။

သို့သော် ထိုကုန်သွယ်မှုမှာ ရပ်တန့်သွားသလောက် ဖြစ်နေသည်။ ဇန်နဝါရီလနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ရုရှားရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းသာ ကျူးဘားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့က ချမှတ်လိုက်သော ပိတ်ဆို့မှုများသည် ကျူးဘား၏ စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကို ပိုမိုဆိုးရွားလာစေမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ အဆိုပါပိတ်ဆို့မှုများသည် Union Cuba-Petroleo ၏ အမေရိကန်အခြေစိုက် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အေးခဲစေရုံသာမက အမေရိကန်တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေသည့် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းကိုမဆို အဆိုပါကုမ္ပဏီနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှ တားမြစ်ထားသည်။

ကျူးဘားတွင် လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုများမှာ အဆန်းမဟုတ်သော်လည်း ရေနံပိတ်ဆို့မှု စတင်ချိန်မှစ၍ မတ်လအတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် မီးပြတ်တောက်မှုများအပါအဝင် အကြိမ်ရေ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။

ယခုသီတင်းပတ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး ဗိုလ်ကာတာ့ခ် (Volker Turk) က မီးပြတ်တောက်မှုများသည် သာမန်ကျူးဘားပြည်သူများအတွက် ဆိုးရွားသော အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်စေနေကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

“၂၀၂၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းကတည်းက ချမှတ်ထားတဲ့ လောင်စာဆီကန့်သတ်ချက်တွေနဲ့ မကြာသေးမီက တင်းကျပ်လိုက်တဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ပိတ်ဆို့မှုတွေဟာ ကျူးဘားပြည်သူတွေကို၊ အထူးသဖြင့် အထိခိုက်လွယ်ဆုံးသူတွေကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါတယ်” ဟု တာ့ခ်က ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဆရာဝန်တွေမှာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးနဲ့ ဆေးပစ္စည်းတွေ မရှိတာကြောင့် ကလေးငယ်တွေ သေဆုံးနေရပါတယ်။ ဒါဟာ လက်ခံနိုင်စရာမရှိပါဘူး။”

သို့သော် ထရမ့်အစိုးရကမူ ထိုမီးပြတ်တောက်မှုများအတွက် ကျူးဘားအစိုးရကိုသာ အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစိုးရပြောင်းလဲမှုကို အတင်းအကျပ်ပြုလုပ်ရန် ကျူးဘားတွင် စစ်ရေးအရ အရေးယူရန် အသင့်ရှိကြောင်းလည်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။

မတ်လတွင် ထရမ့်သည် ကျူးဘားနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်က ဗင်နီဇွဲလားအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်ရေးထိုးစစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ပြီး ယင်းမှာ တောင်အမေရိကနိုင်ငံ၏ သမ္မတ နီကိုလပ်စ် မာဒူရို (Nicolas Maduro) ကို ပြန်ပေးဆွဲခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ ဗင်နီဇွဲလားမှာ သမိုင်းဝင် အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို ရရှိခဲ့သလိုပဲ ကျူးဘားမှာလည်း မကြာခင်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ကြီးမားတဲ့ အပြောင်းအလဲကို မျှော်လင့်နေပါတယ်” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျူးဘားဟာ သူရှိခဲ့တဲ့ပုံစံအတိုင်းဆိုရင် နောက်ဆုံးအချိန်တွေကို ရောက်နေပါပြီ။ သူဟာ ဘဝသစ်တစ်ခုကို ရရှိလိမ့်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိပုံစံအတိုင်းဆိုရင်တော့ နောက်ဆုံးအချိန်တွေကို ရောက်နေပါပြီ။”

သို့သော် အမေရိကန်သည် ကျူးဘားတွင် အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်စေရန် မည်မျှအထိ လုပ်ဆောင်မည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ ကျူးဘားက ရေနံပိတ်ဆို့မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ တာဝန်ရှိသူများသည် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေကြသည်။

မတ်လတွင် The New York Times က ထရမ့်အစိုးရသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ကက်စထရိုမိသားစုဝင်မဟုတ်သော ပထမဆုံးခေါင်းဆောင် သမ္မတ မီဂွယ် ဒီယက်ဇ်-ကန်နယ် (Miguel Diaz-Canel) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် အဆိုပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် ကျူးဘားအရာရှိများကမူ ထိုအကြံအစည်ကို လူသိရှင်ကြား ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်လက ထရမ့်အစိုးရသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်က တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ၏ လေယာဉ်ကို ပစ်ချခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကျူးဘားသမ္မတဟောင်း ရာအူးလ် ကက်စထရို (Raul Castro) အပေါ် အမေရိကန်တွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒီယက်ဇ်-ကန်နယ်က ထိုစွဲချက်များကို “စစ်ရေးအရ ကျူးကျော်မှု၏ မိုက်မဲမှုကို တရားမျှတအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း” ဟု ရှုတ်ချခဲ့သည်။

ဝေဖန်သူများကလည်း ကာရေဘီယံပင်လယ်တွင် အမေရိကန်စစ်ရေးပိုင်ဆိုင်မှုများ တိုးမြှင့်ချထားခြင်းသည် ထရမ့်အစိုးရက ကျူးဘားအပေါ် ပြင်းထန်သော အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် အရိပ်အယောင်ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မေလတွင် USS Nimitz လေယာဉ်တင်သင်္ဘောသည် ကာရေဘီယံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

ထိပ်တန်းစစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးသည်လည်း မကြာသေးမီသီတင်းပတ်များအတွင်း ကျူးဘားရှိ ဂွမ်တာနာမိုပင်လယ်အော် (Guantanamo Bay) ရှိ အမေရိကန်ရေတပ်စခန်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့်လက အမေရိကန်တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (US Southern Command) ၏ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ် ဖရန်စစ် ဒိုနိုဗန် (Francis Donovan) ဖြစ်ပြီး ယခုသီတင်းပတ်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတီ ဟက်ဂ်ဆက် (Pete Hegseth) ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဟက်ဂ်ဆက်က အမေရိကန်၏ စစ်ရေးအရ အရေးယူနိုင်ခြေကို ထပ်မံအရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့ပြီး “အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေနဲ့ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမယ့် ခြိမ်းခြောက်မှုမျိုးကို ဖန်တီးပေးမယ့်” မှားယွင်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်မျိုး မချရန် ကျူးဘားကို သတိပေးခဲ့သည်။

ထရမ့်အစိုးရသည် ကျူးဘားသည် အမေရိကန်အတွက် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကြာမြင့်စွာကတည်းက ရပ်တည်ပြောဆိုခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့က ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ရူဘီယိုက အစိုးရအပြောင်းအလဲ မဖြစ်ပေါ်မချင်း အမေရိကန်သည် ကျူးဘားအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်လက်ချမှတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

“သမ္မတထရမ့်ဟာ ကျူးဘားပြည်သူတွေအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေပါတဲ့ အနာဂတ်သစ်ကို လိုလားပါတယ်” ဟု သူက ရေးသားခဲ့သည်။ “အဲဒီအချိန်အထိတော့ ကွန်မြူနစ်အစိုးရရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားတဲ့ အစီအစဉ်တွေကို ရှေ့ဆက်ဖို့နဲ့ ကျူးဘားပြည်သူတွေကို အကြမ်းဖက်ဖိနှိပ်ဖို့အတွက် စွမ်းအင်ကုန်သွယ်မှုကို အသုံးချနိုင်စွမ်းကို ကျွန်တော်တို့ ဆက်လက်ပစ်မှတ်ထားသွားမှာပါ။”