အီရန်နိုင်ငံသည် စွမ်းအင်မညီမျှမှုအသစ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော်လည်း ၎င်း၏ရွေးချယ်စရာများမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိနေသည်

တီဟီရန်၊ အီရန် – အီရန်နိုင်ငံသည် နွေရာသီစတင်လာသည်နှင့်အမျှ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို ပိုမိုရင်ဆိုင်နေရသည်။ ပူပြင်းသောလများအတွင်း လေအေးပေးစက်များ အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းနှင့် အခြားလိုအပ်ချက်များကြောင့် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သုံးစွဲမှုအကြား မမျှမတဖြစ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။

ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် အီရန်အစိုးရအဆက်ဆက်သည် ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဆိုင်ရာ သွယ်ဝိုက်ထောက်ပံ့ကြေးများ၊ အစိုးရသတ်မှတ်ဈေးနှုန်းများ၊ နိုင်ငံတော်ထိန်းချုပ်ထားသော ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်မှုများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ တိုက်ရိုက်ဘဏ္ဍာရေးအထောက်အပံ့များ ပေါင်းစပ်ပေးခြင်းဖြင့် အိမ်ထောင်စုများနှင့် ရုံးဌာနများအတွက် အသုံးစရိတ်များကို ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ်ထက် များစွာလျော့နည်းအောင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။

အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲကြောင့် စီးပွားရေးအပေါ် သက်ရောက်သည့် အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သော အကျိုးဆက်များမှာ ယခုနွေရာသီတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အစိုးရတွင် လက်နက်ကိရိယာ (သို့မဟုတ်) နည်းလမ်းများ နည်းပါးသွားစေခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ရေနံစိမ်းသိုက်ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း ပြည်တွင်းရေနံချက်စက်ရုံများ၏ ထုတ်လုပ်မှုထက် ဝယ်လိုအားက ပိုမိုများပြားနေသဖြင့် အီရန်သည် လောင်စာဆီကို ထပ်မံတင်သွင်းရတော့မည်ဖြစ်သည်။

သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) က စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကို လျှော့ချရန် လက်တွေ့ကျသောခြေလှမ်းများ လှမ်းကြရန် အိမ်ထောင်စုများနှင့် ရုံးဌာနများကို ထပ်ခါတလဲလဲ တိုက်တွန်းထားသည်။ ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က သူသည် အစိုးရအစည်းအဝေးတစ်ခုတွင် ရုံးခန်းများအတွင်း လေအေးပေးစက်အပူချိန်ကို လျှော့ချခြင်းဖြင့် မည်သို့စွမ်းအင်ချွေတာနိုင်သည်ကို သရုပ်ပြရန်အတွက် သူ၏အင်္ကျီကို ချွတ်ပြခဲ့သည်။

အိမ်ထောင်စုများအတွက် စွမ်းအင်ကုန်ကျစရိတ်မှာ ကမ္ဘာ့အခြားနေရာများထက် များစွာသက်သာသော်လည်း အဂတိလိုက်စားမှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှုညံ့ဖျင်းမှု၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၊ နာတာရှည် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းမှုတို့ကြောင့် အီရန်ပြည်သူများအနေဖြင့် ထောက်ပံ့ကြေးပေးထားသော စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ခံစားရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရက စားသုံးသူအချို့အတွက် ဈေးနှုန်းအဆမတန် မြင့်တက်စေမည့် အဆင့်ဆင့်သတ်မှတ်ထားသော ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းစနစ်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဆန္ဒပြမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရသည် အလားတူဈေးနှုန်းတိုးမြှင့်မှုမျိုးကို လုပ်ဆောင်ရန် သတိထားနေခဲ့သည်။

ငွေကြေးဖောင်းပွမှု မြင့်တက်နေသော်လည်း ဆက်လက်ပေးအပ်နေသော ထောက်ပံ့ကြေးများကြောင့် လောင်စာဆီဈေးနှုန်းမှာ အတုအယောင်အနေဖြင့် နိမ့်ကျနေဆဲဖြစ်သည်။

ဘတ်ဂျက်အကျပ်အတည်းကြောင့် ထောက်ပံ့ကြေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ဖြေရှင်းရန် အစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ရှုပ်ထွေးသော အဆင့်သုံးဆင့်ပါဝင်သည့် ဈေးနှုန်းစနစ်မှတစ်ဆင့် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းကို အနည်းငယ်သာ တိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။

ဤစနစ်ကို အစိုးရထုတ်ပေးသော လောင်စာဆီကတ်မှတစ်ဆင့် အသုံးပြုရပြီး အီရန်လုပ်ယာဉ်အများစုကို အသုံးပြုသူများသည် တစ်လလျှင် လီတာ ၆၀ (၁၅.၈၅ ဂါလံ) ကို ထောက်ပံ့ကြေးဈေးနှုန်းဖြစ်သည့် ရီယယ် ၁၅,၀၀၀ (၀.၈ ဆင့်) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နောက်ထပ် လီတာ ၁၀၀ (၂၆.၄၂ ဂါလံ) ကို ၁.၆ ဆင့်ဖြင့်လည်းကောင်း ဝယ်ယူခွင့်ရရှိသည်။

အီရန်နိုင်ငံသားများသည် ဤပမာဏထက် ကျော်လွန်သုံးစွဲပါက ဓာတ်ဆီဆိုင်များတွင် ထုတ်ပေးသည့် "အရေးပေါ်ကတ်" ကို အသုံးပြုရမည်ဖြစ်ပြီး တစ်ရက်လျှင် လီတာ ၃၀ (၇.၉ ဂါလံ) ကို တစ်လီတာလျှင် ရီယယ် ၅၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်းခြေ ၂.၉ ဆင့်) ဖြင့် ထပ်မံဝယ်ယူခွင့်ရှိသည်။

စစ်ပွဲအတွင်း လောင်စာဆီသုံးစွဲမှုကို ကန့်သတ်ရန် ကန့်သတ်ချက်အသစ် ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ကတ်တစ်ခုစီတွင် တစ်ရက်လျှင် လီတာ ၃၀ သာ ဝယ်ယူခွင့်ရှိသည်။ ဓာတ်ဆီဆိုင်များတွင် ဤကန့်သတ်ချက်ထက် ကျော်လွန်သုံးစွဲရန်အတွက် ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင် "အရေးပေါ်ကတ်" များ ထုတ်ပေးထားသည်။

ထောက်ပံ့မှု ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဓာတ်ဆီဆိုင်ဝန်ထမ်းများသည် ယခုအခါ ဤကတ်များကို အသုံးပြုမှုကို လီတာ ၁၀ မှ ၁၅ လီတာ (၄ ဂါလံအထိ) သို့ ကန့်သတ်ရန် ညွှန်ကြားထားကြောင်း သို့မဟုတ် သုံးစွဲသူများအား ကတ်အသစ်များ မထုတ်ပေးရန် ပြောကြားထားကြောင်း သိရသည်။

အီရန်အစိုးရသည် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ လျှပ်စစ်မီးနှင့် မြို့ပြရေပေးဝေရေးအတွက်လည်း အလားတူအစီအစဉ်များကို လုပ်ဆောင်နေပြီး လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဈေးနှုန်းရုတ်တရက် မြင့်တက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားနေသည်။

စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ ဓာတ်ဆီဆိုင်များတွင် တန်းစီစောင့်ဆိုင်းနေရသည့် မြင်ကွင်းများက ပြသနေသည့်အတိုင်း စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းခြင်းနှင့် ထောက်ပံ့ကြေးပေးထားသော လောင်စာဆီ ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းတို့အကြား ကွာဟချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အစိုးရအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း နည်းပါးနေပုံရသည်။

"လက်ရှိစီးပွားရေးအခြေအနေနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကြောင့် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် တိုးမြှင့်ခြင်းမှာ လက်ရှိအချိန်တွင် ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိသလို ယုတ္တိလည်းမရှိပါ" ဟု နိုင်ငံတော်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော စွမ်းအင်အကောင်းဆုံးဖြစ်စေရေးနှင့် မဟာဗျူဟာစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ Esmail Saghab Esfahani က ဤသီတင်းပတ်အစောပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ဈေးနှုန်းဖွဲ့စည်းပုံတွင် အပြောင်းအလဲအချို့ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် အီရန်နိုင်ငံ၏ ဆိုးရွားသော စီးပွားရေးအခြေအနေကြောင့် ရုန်းကန်နေရသည့် အသေးစားလုပ်ငန်းများကို ထိခိုက်စေလျက်ရှိသည်။

တီဟီရန်အနီးရှိ ဂဟေဆော်လုပ်ငန်းပိုင်ရှင် အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးက အမည်မဖော်လိုကြောင်းဖြင့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် သူ၏ လစဉ်စွမ်းအင်ဘေလ်မှာ ယခင်ပါရှန်းပြက္ခဒိန်နှစ်က တစ်လလျှင် ရီယယ် ၄၀ သန်း ($၂၃) ရှိရာမှ ယခုအခါ သုံးဆအထိ မြင့်တက်လာကြောင်း ဆိုသည်။

"ကျွန်တော် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးကုမ္ပဏီကို သွားမေးတော့ သူတို့က ဈေးနှုန်းတွေ တက်သွားလို့ပါလို့ပဲ အမြဲပြောနေတယ်" ဟု သူက ဆိုသည်။

"ကျွန်တော့်သူငယ်ချင်းဆီကလည်း အလားတူသတင်းစကားမျိုး ကြားရတယ်။ သူလည်း အရင်ကအတိုင်းပဲ သုံးနေတာကို အခု ပိုပေးနေရတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်ပွဲရဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို ကျွန်တော်တို့ကပဲ ပေးဆပ်နေရပုံပါပဲ။"

အာဏာပိုင်များကမူ ဘေလ်တိုးမြင့်လာမှုနှင့် ပတ်သက်သည့် မည်သည့်တိုင်ကြားချက်ကိုမဆို ပြန်လည်စိစစ်ပေးမည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့တွင် ပုံမှန်အိမ်ထောင်စုများ၏ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကို အတုအယောင်အနေဖြင့် နိမ့်ကျအောင် ထိန်းသိမ်းထားသည့်စနစ်ရှိသော်လည်း အလွန်အကျွံသုံးစွဲသူများကိုမူ ပုံမှန်ဈေးနှုန်းထက် ၄၅ ဆအထိ ကောက်ခံနိုင်သည်။

ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက် ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း အီရန်သည် ဆောင်းရာသီနှင့် နွေရာသီတို့တွင် သုံးစွဲမှုအမြင့်ဆုံးဖြစ်ချိန်၌ စဉ်ဆက်မပြတ် ထောက်ပံ့မှုပြတ်လပ်မှုကို ခံစားနေရသည်။

စစ်ပွဲအတွင်း အီရန်၏ စွမ်းအင်စက်ရုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် အီရန်၏ ဓာတ်ဆီထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းမှာ တစ်ရက်လျှင် လီတာ ၁၁၅ သန်း (၃၀.၃၇ သန်းဂါလံ) မှ လီတာ ၁၁၀ သန်း (၂၉.၀၆ သန်းဂါလံ) သို့ အနည်းငယ် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သုံးစွဲမှုမှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် လီတာ ၁၀ သန်း (၂.၆၄ သန်းဂါလံ) ရှိရာမှ ယခုနှစ်တွင် လီတာ ၁၄၀ သန်း (၃၆.၉၈ သန်းဂါလံ) အထိ ခုန်တက်သွားခဲ့သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်မည်ဟူသော ခြိမ်းခြောက်မှုများက ယခုနွေရာသီတွင် လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုနှင့် ဓာတ်ငွေ့ပြတ်လပ်မှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်စေခဲ့ပြီး လာမည့်လများတွင် စွမ်းအင်အကျပ်အတည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဖွယ်ရှိနေသည်။