အမေရိကန်တွင် ဝက်အူသန်ကောင်များကို တိုက်ဖျက်ရန် အစီအစဉ်ရှိပြီး ယင်းတွင် ယင်ကောင်အမြောက်အမြား အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များအတွက် ကြီးမားသောခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသည့် အသားစားကပ်ပါးယင်ကောင်တစ်မျိုးသည် နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကြာပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း တက္ကဆက်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ နွားငယ်တစ်ကောင်တွင် New World screwworm (အသားစားယင်ကောင်) ရှိနေကြောင်း အမေရိကန်စိုက်ပျိုးရေးဌာန (USDA) က အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်၌ အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပနားမားနိုင်ငံအထိ တောင်ဘက်ပိုင်းဒေသများတွင်ပါ ကင်းစင်သွားခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၌ မကြာသေးမီက ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာမှုကြောင့် အဆိုပါယင်ကောင်များ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာနိုင်ခြေရှိကြောင်း ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းထားသည်ထက် အနည်းငယ်ပိုကြာသော်လည်း ယခုအခါ အဆိုပါယင်ကောင်များ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန်အတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် စမ်းသပ်အောင်မြင်ပြီးဖြစ်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သော အဖိုယင်ကောင်အမြောက်အမြားကို လွှတ်တင်သည့်နည်းလမ်းကို အသုံးပြုနေသည်။

Screwworm ကူးစက်မှုသည် အမယင်ကောင်က သွေးနွေးသတ္တဝါများ၏ အနာများ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများတွင် ဥများဥချခြင်းမှ စတင်သည်။ ဥများပေါက်လာသောအခါ ပိုးလောင်းများထွက်လာပြီး ယင်ကောင်အဖြစ်သို့ မပြောင်းလဲမီ အသက်ရှင်လျက်ရှိသော တစ်ရှူးများကို စားသုံးကြသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီး Screwworm ယင်ကောင်များသည် ကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသားစားခြင်း မပြုလုပ်ကြပေ။ ၁၉၃၀ နှင့် ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက အမယင်ကောင်များ မျိုးပွားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ပါက ၎င်းတို့၏ သံသရာကို ဖြတ်တောက်နိုင်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က New World screwworm များသည် အမေရိကန်တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ နွားကောင်ရေ သိန်းပေါင်းများစွာကို နှစ်စဉ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် USDA မှ သုတေသီများသည် အထီးယင်ကောင်များကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေး၍ မျိုးမအောင်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည့် အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။ မျိုးမအောင်သော အထီးယင်ကောင်များကို ကူးစက်ခံထားရသည့် နယ်မြေများသို့ လွှတ်တင်လိုက်သောအခါ ၎င်းတို့သည် တောရိုင်းအမယင်ကောင်များနှင့် မိတ်လိုက်ကြပြီး မျိုးမအောင်သော ဥများသာ ထွက်ရှိလာသည်။ သားပေါက်များ မထွက်ရှိတော့သဖြင့် ယင်ကောင်ဦးရေ လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းသွားသည်။ "မျိုးမအောင်သော အင်းဆက်နည်းလမ်း" (sterile insect technique) ဟုခေါ်ဆိုသည့် ဤနည်းလမ်းကို ဗင်နီဇွဲလားကမ်းလွန်ရှိ ကျူရာဆာအိုကျွန်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပိုးမွှားများကို ခုနစ်ပတ်အတွင်း အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး ကျွန်းပေါ်ရှိ အရေးပါသော အစားအစာအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည့် ဆိတ်အုပ်များကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။

ဤနည်းလမ်းသည် New World screwworm အမယင်ကောင်များသည် တစ်သက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ မိတ်လိုက်ကြသည်ဆိုသည့် အချက်ကို အသုံးချထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖလော်ရီဒါတက္ကသိုလ်မှ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးဆိုင်ရာ တွဲဖက်ပါမောက္ခ Sally DeNotta က “မျိုးမအောင်သော အင်းဆက်နည်းလမ်းဟာ ဇီဝထိန်းချုပ်မှု ယန္တရားတစ်ခုလုံးမှာ အအောင်မြင်ဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံး နမူနာတစ်ခုပါပဲ။ သက်တမ်းသံသရာ ပြတ်တောက်သွားပြီး သားပေါက်တွေ မထွက်လာတော့ဘူး။ ဒါဟာ အလွန်အောင်မြင်ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပနားမားနှင့် ကိုလံဘီယာကြားရှိ Darién Gap ဟုခေါ်သော သစ်တောထူထပ်သည့်ဒေသသည် Screwworm များ မြောက်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန်အတွက် မျိုးမအောင်သော ယင်ကောင်များကို လွှတ်တင်သည့် ဇီဝအတားအဆီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဆက်များသည် အဆိုပါအတားအဆီးကို ကျော်ဖြတ်လာခဲ့သည်။

တက္ကဆက်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန်အတွက် USDA သည် ကူးစက်ခံထားရသည့် နွားငယ်တစ်ကောင်၏ ပတ်လည် ၁၂ မိုင်ခန့်ရှိသော ဇုန်ကို ပိတ်ဆို့ထားပြီး ထရပ်ကားများမှတစ်ဆင့် မျိုးမအောင်သော Screwworm ယင်ကောင်များကို ပစ်မှတ်ထား လွှတ်တင်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းအပြင် အဆိုပါဒေသသို့ တစ်ပတ်လျှင် မျိုးမအောင်သော ယင်ကောင် ၄ သန်းကို လေကြောင်းမှတစ်ဆင့် ကြဲချပေးလျက်ရှိသည်။ Screwworm များ မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းသည့်အနေဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန်-မက္ကဆီကို နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ ဒေသများကို အဓိကထား၍ တစ်ပတ်လျှင် မျိုးမအောင်သော ယင်ကောင် သန်း ၁၀၀ အထိ ဖြန့်ကျက်ရန် အေဂျင်စီက ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

“ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုဖြစ်ပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ကိုတော့ အဆင်သင့်မဖြစ်ခင်မှာ ရုတ်တရက်ကြီး တိုက်ခိုက်လိုက်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး” ဟု USDA အတွင်းရေးမှူး Brooke Rollins က ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် လွှတ်တော်စိုက်ပျိုးရေးကော်မတီ အစည်းအဝေး၌ ပြောကြားခဲ့သည်။

သူမက Screwworm များကို နှိမ်နင်းရန်အတွက် တစ်ပတ်လျှင် ယင်ကောင်ကောင်ရေ သန်း ၄၀၀ ခန့် လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အမေရိကန်အနေဖြင့် ပနားမားရှိ စက်ရုံတစ်ခုမှတစ်ဆင့် တစ်ပတ်လျှင် ယင်ကောင်ကောင်ရေ သန်း ၁၀၀ ခန့်သာ ထုတ်လုပ်နိုင်သေးသည်။

မက္ကဆီကိုရှိ မျိုးမအောင်သော အင်းဆက်ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံတစ်ခုကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း USDA သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ Metapa ရှိ လက်ရှိသစ်သီးယင်ကောင်စက်ရုံကို ပြုပြင်မွမ်းမံရန်နှင့် တစ်ပတ်လျှင် မျိုးမအောင်သော ယင်ကောင် သန်း ၆၀ မှ ၁၀၀ အထိ ထပ်မံထုတ်လုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဒေါ်လာ ၂၁ သန်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိသည်။ အဆိုပါစက်ရုံသည် ယခုနွေရာသီတွင် စတင်လည်ပတ်နိုင်မည်ဟု USDA က ခန့်မှန်းထားသည်။