‘Lives turned in a second’: Family of baby Sam, shot dead by Israel, grieve

အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ် ဖာဟာဒ် အဘူ ဟိုင်ကယ် (Fahd Abu Haikal) သည် သောကြာနေ့က သိမ်းပိုက်ခံ အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဟီဘရွန်မြို့သို့ ခရီးနှင်စဉ် အစ္စရေးစစ်သားတစ်ဦး၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသွားခဲ့သည့် ၎င်း၏ ခုနစ်လသားအရွယ် သားငယ်၏ ရုတ်တရက်သေဆုံးမှုအတွက် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။

ဖာဟာဒ်သည် ၎င်း၏မိခင် ဖီရီယယ် (၆၁ နှစ်) ကို ဘက်သလီဟမ်မြို့ရှိ မိသားစုထံ ခေတ္တလာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ဟီဘရွန်မြို့ရှိ နေအိမ်သို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးစဉ် ကားနောက်ခန်းတွင် ဇနီးဖြစ်သူ ဒါနီယာ ဆာလာမက် (၂၈ နှစ်) နှင့် သားကြီး ကီနန် (၁၁ နှစ်) တို့နှင့်အတူ သားငယ် ဆမ် (Sam) လိုက်ပါလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဖီရီယယ် နေထိုင်ရာ အစ္စရေးအခြေချနေထိုင်သူများ အများအပြားရှိသည့် ဟီဘရွန်ရပ်ကွက်ဖြစ်သော တယ်လ် ရူမိုင်ဒါ (Tel Rumeida) သို့ ချဉ်းကပ်မိချိန်တွင် စစ်သားအုပ်စုတစ်စုသည် အမှောင်ထဲမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။

ဖာဟာဒ်သည် ကားကိုရပ်တန့်ပြီး လက်မြှောက်ပြခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ခြိမ်းခြောက်မှုမဟုတ်ကြောင်း အတတ်နိုင်ဆုံး ကြိုးပမ်းရှင်းပြခဲ့သည့်ကြားမှ စစ်သားတစ်ဦးက ပစ်မှတ်ထားကာ ကားကို ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ကျည်ဆန်တစ်တောင့်သည် လေကာမှန်ကို ဖောက်ထွက်ပြီး ဖာဟာဒ်၏ လက်ကိုဖြတ်ကာ ၎င်း၏နောက်တွင် ထိုင်နေသည့် ဆမ်၏ မျက်နှာကို ထိမှန်ခဲ့သည်။ ထိုဒဏ်ရာကြောင့် ဆမ်မှာ ချက်ချင်းပင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဆမ်ကို သေဆုံးစေခဲ့သည့် ထိုကျည်ဆန်သည်ပင်လျှင် မိခင်ဖြစ်သူ၏ မေးရိုးကို ဖောက်ထွက်သွားခဲ့ပြီး ဒါနီယာ၏ နှလုံးအနီးတွင် ကျည်စတစ်ခု စိုက်ဝင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ အဓိကသွေးကြောနှင့် နီးကပ်လွန်းသဖြင့် ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပါက အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဆရာဝန်များက ထိုကျည်စကို ထုတ်မထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ဖာဟာဒ်သည် လူနာတင်ယာဉ်ကို ခေါ်ယူခဲ့သော်လည်း ဇနီးနှင့် သားဖြစ်သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးများ အဆက်မပြတ် စီးကျနေသဖြင့် စောင့်ဆိုင်းမနေနိုင်တော့ဘဲ လမ်းသွားလမ်းလာ ကားတစ်စီးကို တားဆီးကာ ဆေးရုံသို့ အမြန်သွားခဲ့သည်။ ဒါနီယာ၏ အခြေအနေမှာ စိုးရိမ်ရသဖြင့် ဖာဟာဒ်သည် ဇနီးဖြစ်သူအား သားငယ်သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောပြရန် တစ်ရက်ကြာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။

"ဒဏ်ရာတွေကို မြင်ပြီးတဲ့နောက်မှာ စစ်သားတွေဟာ ဘာအကူအညီမှ မပေးဘဲ၊ ဘာမှလည်း မလုပ်ပေးဘဲ အဲဒီနေရာကနေ ထွက်ခွာသွားကြတယ်" ဟု ဖာဟာဒ်က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ "ကျွန်တော်တို့ကို သတ်ဖို့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ပစ်ခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော်တို့ကို ပစ်တဲ့စစ်သားက [ကားရဲ့] ဘယ်ဘက်အရှေ့ဘက်မှာ ရှိနေတာပါ"

ဖာဟာဒ်သည် အသက်ဆုံးရှုံးစေသည့် ပစ်ခတ်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်သားအား တရားစွဲဆိုရန် ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်သေဆုံးခဲ့သည့်နေရာတွင် စစ်တပ်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အခြေအနေများကြောင့် တာဝန်ခံမှုရှိလာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက်နည်းပါးနေသည်။

"ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီးတဲ့နောက်မှာ စစ်သားတွေက အဲဒီနေရာက လုံခြုံရေးကင်မရာမှတ်တမ်းတွေကို သိမ်းဆည်းသွားခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်သူကမှ ဒီရာဇဝတ်မှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ ကျွန်တော်တို့ကို ဆက်သွယ်လာတာမျိုး မရှိပါဘူး" ဟု ဖာဟာဒ်က ဆိုသည်။ "ကျွန်တော့်ရဲ့ သားအကြီးဆုံး ကီနန်ဟာ သူအကြာကြီး စောင့်မျှော်ခဲ့ရတဲ့ တစ်ဦးတည်းသော မောင်လေးကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွန်ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဘဝတွေဟာ တစ်ခဏချင်းမှာပဲ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားခဲ့ရပါတယ်"

ဖီရီယယ်သည် သူမ၏ မြေးဖြစ်သူ သေဆုံးသွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည့် ကြေကွဲဖွယ်အခိုက်အတန့်ကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေသည်။

"သေနတ်သံတွေကို ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ စစ်သားတွေက ကျွန်မတို့ကို သတိပေးတာပဲလို့ ထင်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျည်ဆန်က ကားကိုဖောက်ပြီး ကလေးကို ထိမှန်သွားတာကို သိလိုက်ရတဲ့အခါမှာတော့..." ဟု သူမက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။

"ကျွန်မ လမ်းမပေါ်မှာ အသံကုန်ဟစ်အော်ခဲ့ပြီး လူတွေ ဝိုင်းလာကြတယ်။ ဆမ်ရဲ့ မျက်နှာနဲ့ အဝတ်အစားတွေမှာ သွေးတွေပေကျံနေတာကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါ ကျွန်မ အရူးတစ်ယောက်လို ဖြစ်သွားခဲ့ရတယ်"

သားဖြစ်သူ၏ အိမ်မှ မထွက်ခွာမီ ဖီရီယယ်သည် ဆမ်ကို ၎င်း၏တွန်းလှည်းထဲတွင် ထိုင်နေစဉ် ဖုန်းဖြင့် ဗီဒီယိုရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ဆမ်မွေးဖွားသည့်နေ့မှစ၍ ခုနစ်လပြည့်သည့်နေ့ ဖြစ်သည်။

"သူက ငိုယိုမှုမရှိတဲ့၊ နာခံတတ်တဲ့၊ အမြဲတမ်း ရယ်မောနေတတ်တဲ့ တည်ငြိမ်ပြီး ပျော်ရွှင်တတ်တဲ့ ကလေးလေးပါ" ဟု သူမက ဆိုသည်။

"ကျွန်မ အိမ်ပြန်ရောက်ရင် လွမ်းတဲ့အခါတိုင်း ကြည့်လို့ရအောင် သူ့ကို ဖုန်းကင်မရာနဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ၊ ဗီဒီယိုတွေ အမြဲရိုက်ထားလေ့ရှိပါတယ်"

ဟီဘရွန်မြို့သည် အစ္စရေးအခြေချနေထိုင်သူများ မြို့တွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် ပါလက်စတိုင်းများအတွက် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် အဖိနှိပ်ခံရဆုံးသော ပတ်ဝန်းကျင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်နောက်ပိုင်းတွင် ဟီဘရွန်မြို့အပေါ်၊ အထူးသဖြင့် အီဘရာဟီမီ ဗလီ (Ibrahimi Mosque) နှင့် တယ်လ် ရူမိုင်ဒါ တည်ရှိရာ ကီရတ် အာဘာ (Kiryat Arba) အခြေချစခန်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ထိုနေရာရှိ ပါလက်စတိုင်းမိသားစု တစ်ထောင်ခန့်မှာ ယခုအခါ အကျဉ်းထောင်တစ်ခုကဲ့သို့ ပိတ်လှောင်ခံထားရသလို ဖြစ်နေသည်။

"ဂျေရုဆလင်မြို့ရဲ့ ဆီလ်ဝမ် (Silwan) ရပ်ကွက်မှာ လုပ်နေသလိုမျိုး ကျွန်မတို့အိမ်တွေအောက်မှာ သူတို့ မြေတူးနေကြမှာကို စိုးရိမ်နေရပါတယ်။ အိမ်တွေပြိုကျပြီး သူတို့အားလုံးကို သိမ်းပိုက်သွားမှာကိုပါ" ဟု တယ်လ် ရူမိုင်ဒါတွင် နေထိုင်ရသည့် အတွေ့အကြုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဖီရီယယ်က ပြောသည်။

ဟီဘရွန်တွင် ကလေးငယ်များအပါအဝင် ပါလက်စတိုင်းများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများမှာလည်း တိုးပွားလာနေသည်။ ဒီဇင်ဘာလက အစ္စရေးစစ်သားများသည် ဟီဘရွန်မြို့အလယ်ပိုင်း ဘာဘ် အယ်လ်-ဇာဝီယာ (Bab al-Zawiya) ဒေသတွင် ယာဉ်တစ်စီးကို ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ သန့်ရှင်းရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦးနှင့် ကလေးငယ်တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုကလေးငယ်၏ ရုပ်အလောင်းကို အစ္စရေးအာဏာပိုင်များက ယခုတိုင် ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။

တစ်လအကြာတွင် အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ပါလက်စတိုင်းအမျိုးသားတစ်ဦး (၅၈ နှစ်) ကို ၎င်း၏သမီးနှင့် မြေးလေးဦးကို ကားဖြင့်တင်ဆောင်သွားစဉ် ပစ်သတ်ခဲ့ပြီး ကလေးတစ်ဦးကိုလည်း ဒဏ်ရာရရှိစေခဲ့သည်။

Youth Against Settlements အဖွဲ့၏ ညှိနှိုင်းရေးမှူးနှင့် တယ်လ် ရူမိုင်ဒါတွင် နေထိုင်သူ အီဆာ အမ်ရို (Issa Amro) က အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ရပ်ကွက်ပတ်လည်တွင် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များဖြင့် ဝိုင်းရံထားကြောင်း ပြောကြားသည်။

ပါလက်စတိုင်းများသည် တယ်လ် ရူမိုင်ဒါသို့ မိသားစုဝင်များကို လာရောက်လည်ပတ်ခွင့် မရရှိရုံသာမက အစ္စရေးတို့၏ အကြမ်းဖက်မှုလှိုင်းများကြောင့် ဒေသခံများအတွက်လည်း ဆက်လက်နေထိုင်ရန် မလုံခြုံသည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

"ကျွန်တော်တို့ဟာ အမြဲတမ်း ကြောက်ရွံ့မှုတွေနဲ့ နေထိုင်နေရပြီး ပစ်မှတ်ထားခံနေရတယ်လို့ ခံစားရပါတယ်" ဟု အမ်ရိုက ဆိုသည်။ "ဒီဒေသမှာ နေထိုင်သူတိုင်းဟာ ဘာအကြောင်းပြချက်မှမရှိဘဲ အနီးကပ် ပစ်ခတ်ခံရဖို့ကို မျှော်လင့်ထားကြရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဟာ ငရဲခန်းထဲမှာ ကြောက်ရွံ့မှုတွေနဲ့ နေထိုင်နေရပြီး ကိုယ့်အတွက်ရော၊ ကလေးတွေအတွက်ပါ အမြဲတမ်း စိုးရိမ်ပူပန်နေရပါတယ်"