အီရန်အပေါ် နောက်ဆုံးခြိမ်းခြောက်မှုတွင် ခါ့ကျွန်းကို အမေရိကန်က သိမ်းပိုက်မည်ဟု ထရမ့်ပြောကြား

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်ကို “ယနေ့ညတွင် အလွန်ပြင်းထန်စွာ” တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားလိုက်ပြီး၊ စစ်တပ်အနေဖြင့် “မဝေးတော့သည့်အနာဂတ်တွင်” ခါ့ဂ်ကျွန်း (Kharg Island) နှင့် အခြားသော အီရန်၏ “ရေနံအခြေခံအဆောက်အအုံနေရာများ” ကို သိမ်းပိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့က Truth Social တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် အဆိုပါခြိမ်းခြောက်မှုများသည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား နှစ်ရက်ကြာ အပြန်အလှန်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရေရှည်တည်တံ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ဆက်လက်ဆွေးနွေးနေမှုများကို ပျက်ပြားသွားစေနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။

အဆိုပါထုတ်ပြန်ချက်များသည် အမေရိကန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲအပြည့်အဝဆင်နွှဲရန် အသင့်ရှိနေကြောင်း ပြသနေသော်လည်း၊ ထရမ့်သည် မကြာသေးမီသီတင်းပတ်များအတွင်း စစ်ရေးခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကမ်းလှမ်းမှုများကြားတွင် အလှည့်ကျ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။

ဥပမာအားဖြင့်၊ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲရပ်နားမှုမတိုင်မီ နာရီပိုင်းအလိုတွင်ပင် “ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုလုံး ပျက်သုဉ်းသွားလိမ့်မည်” ဟု ၎င်းက ကတိပြုခဲ့သည်။

“အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ အီရန်ကို (အီရန်ရဲ့ ရေတပ်၊ လေတပ်၊ ရေဒါ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်တွေနဲ့ တခြားသော ကာကွယ်ရေးပုံစံအားလုံး၊ သူတို့ရဲ့ ထိုးစစ်ဆင်နိုင်စွမ်း အများစုနဲ့အတူ ပျက်စီးသွားပါပြီ!) ယနေ့ညမှာ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ထရမ့်က ကြာသပတေးနေ့တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

“မဝေးတော့တဲ့အနာဂတ်မှာ တစ်ချိန်ချိန်မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ခါ့ဂ်ကျွန်းနဲ့ တခြားရေနံအခြေခံအဆောက်အအုံနေရာတွေကို သိမ်းပိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးကွက်တွေကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ထရမ့်က ရေးသားခဲ့ပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလားအပေါ် အမေရိကန်စစ်တပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့သည်။

ယင်းတွင် ဗင်နီဇွဲလားခေါင်းဆောင် နီကိုလပ်စ် မာဒူရိုကို ပြန်ပေးဆွဲမှုလည်း ပါဝင်သည်။ မာဒူရို၏နေရာတွင် အစားထိုးဝင်ရောက်လာသူ ဒယ်စီ ရိုဒရီဂွက်ဇ်သည် အမေရိကန်၏ ပြင်းထန်သောဖိအားပေးမှုအောက်တွင် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ပိုင် ရေနံလုပ်ငန်းကို နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ရသည်။

တင်းကျပ်သော စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှုကြောင့် “တားမြစ်ထားသောကျွန်း” ဟု လူသိများသည့် ခါ့ဂ်ကျွန်းသည် အီရန်၏ ရေနံစိမ်းတင်ပို့မှု ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို လုပ်ဆောင်ပေးနေသည့်နေရာဖြစ်သည်။

Fox News နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ထရမ့်က ခါ့ဂ်ကျွန်းကို သိမ်းပိုက်ခြင်းသည် အမြဲတမ်း မိမိ၏ “ဦးစားပေး” ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အမှန်အတိုင်းပြောရရင် အမေရိကန်မှာ ဒါကိုလုပ်ဖို့ သတ္တိရှိမရှိ ကျွန်တော်မသိဘူး” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်မြေပြင်ပေါ်သို့ စစ်သည်များစေလွှတ်ခြင်းကို ဆက်လက်ဆန့်ကျင်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။

ထရမ့်၏ ထုတ်ပြန်ချက်များသည် အမေရိကန်၏ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲရပ်နားမှုမှာ “လက်တွေ့အားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားပြီ” ဟု အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားပြီးနောက် ခဏအကြာတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတကာရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ကာဇမ် ဂါရီဘာဘာဒီက အီရန်အပေါ် အမေရိကန်၏ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများကို “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှင့် လုံးဝပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်း” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

အီရန်မီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်အရ မကြာသေးမီက အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဘန်ဒါအဘတ်စ် (Bandar Abbas) ဆိပ်ကမ်းမြို့၊ ကက်ရှ်မ်ကျွန်း (Qeshm Island) နှင့် တီဟီရန်မြို့၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆီရစ် (Sirik)၊ မီနပ် (Minab) နှင့် ကာရာ့ဂ် (Karaj) မြို့များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အီရန်သည် ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်ရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တနင်္လာနေ့က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် အမေရိကန်ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ပစ်ချခဲ့သည်ဟုလည်း ထရမ့်က အီရန်ကို စွပ်စွဲထားသည်။

အမေရိကန်၏ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် အီရန်သည် အဆိုပါ ပဋိပက္ခအတွင်း တီဟီရန်၏ အဓိကဖိအားပေးနိုင်သည့် လက်နက်တစ်ခုဖြစ်လာသည့် အရေးပါသော ရေလမ်းကြောင်းဖြစ်သော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အပြီးအပိုင် ပိတ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

အမေရိကန်အရာရှိများသည် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် နီးကပ်နေပြီဟု သီတင်းပတ်များစွာကြာအောင် အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်၏ အနာဂတ်၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို နောင်တွင် ထိန်းချုပ်မည့်သူ သို့မဟုတ် အေးခဲထားသည့် အီရန်ရန်ပုံငွေများ ပြန်လည်ထုတ်ပေးရေးတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် အကျပ်အတည်းများအပေါ် တိကျသော အချက်အလက်များကိုမူ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

လေ့လာသူများက ထရမ့်အစိုးရသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ပူးတွဲဘက်စုံလုပ်ဆောင်မှုအစီအစဉ် (JCPOA) ထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စည်းကမ်းချက်များဖြင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် နိုင်ငံရေးအရ ဖိအားပေးခံနေရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ JCPOA သဘောတူညီချက်အရ တီဟီရန်သည် ပိတ်ဆို့မှုများ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးရန်အတွက် ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို လျှော့ချခဲ့ရသည်။

ထရမ့်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါသဘောတူညီချက်မှ တစ်ဖက်သတ် နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး၊ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ရာထူးစတင်ရယူချိန်မှစ၍ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဆွေးနွေးမှုများ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း အီရန်ကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး စကော့ ဘက်ဆင့်က အီရန်သည် “ပင်လယ်ကွေ့ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ မဟာမိတ်များကို ထိခိုက်နစ်နာစေပါက၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စုစုပေါင်း ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဘီလီယံခန့်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည့် အီရန်၏ အေးခဲထားသော ပိုင်ဆိုင်မှုများမှ နစ်နာကြေးများကို နုတ်ယူသွားမည်” ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်ဒီစီမှ သတင်းပေးပို့ရာတွင် Al Jazeera မှ ကင်ဘာလီ ဟော့ကတ်က ထရမ့်သည် အီရန်ကို သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိစေရန် ဖိအားပေးရန်အတွက် စစ်ရေးဖိအားနှင့် ရန်လိုသောစကားလုံးများကို အသုံးပြုနေပုံရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အမေရိကန်သမ္မတဟာ Truth Social ပို့စ်တွေကတစ်ဆင့် လူသိရှင်ကြား ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို သူယုံကြည်နေတဲ့ သံတမန်ရေးရာနည်းလမ်းတွေနဲ့ ရောနှောအသုံးပြုနေတာကတော့ ရှင်းလင်းနေပါတယ်။ ဒါဟာ သေနတ်ပြောင်းဝကနေတစ်ဆင့် သံတမန်ရေးရာကို အသုံးပြုနေတာပါပဲ” ဟု ဟော့ကတ်က ပြောသည်။

Al Jazeera နှင့် အင်တာဗျူးတွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်း မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးစင်တာမှ အကြီးတန်းသုတေသီ အဘတ်စ် အက်စ်လာနီက ထရမ့်အစိုးရသည် “အတိတ်က မရရှိခဲ့သည့် အလျှော့ပေးမှုမျိုးကို တီဟီရန်ဘက်က လုပ်ဆောင်လာစေရန် ဆွေးနွေးပွဲစားပွဲဝိုင်းတွင် ဖိအားပေးနိုင်ဖို့အတွက် ပဋိပက္ခကို ပိုမိုမြှင့်တင်လိုနေခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တီဟီရန်သည် “နိုင်ငံအပေါ် နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုများ မဖြစ်ပွားစေရန် ဟန့်တားနိုင်စွမ်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး” ကို စိုးရိမ်နေသည်။

“အီရန်အတွက် ဒါဟာ အရေးကြီးပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အမေရိကန်ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်ခဲ့တဲ့ အရင်တုံ့ပြန်မှုတွေဟာ အီရန်ကို နောက်ထပ်မတိုက်ခိုက်တော့ဘူးဆိုတာကို အာမခံဖို့ မလုံလောက်ခဲ့လို့ပါပဲ။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ပဋိပက္ခကို ပိုမိုမြှင့်တင်နေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်” ဟု အက်စ်လာနီက ပြောသည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန် CENTCOM ကလည်း အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားစဉ်အတွင်း အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့တွင် ရေနံတင်သင်္ဘော သုံးစင်းကို စစ်တပ်က တားဆီးထိန်းချုပ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံက အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုအတွင်း အိန္ဒိယသင်္ဘောသား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားကာ ကြာသပတေးနေ့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် အမေရိကန်ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။