ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အကြီးအကဲ သွားရောက်စဉ်အတွင်း အီဘိုလာရောဂါဖြစ်ပွားမှု အရေအတွက် ရက်ပိုင်းအတွင်း နှစ်ဆနီးပါး တိုးလာ

ကုလသမဂ္ဂ ကျန်းမာရေးအေဂျင်စီ၏ အကြီးအကဲသည် ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ (DRC) အရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားနေသည့် သေစေနိုင်သော အီဘိုလာရောဂါ ကူးစက်မှု အချက်အချာနေရာသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်ရက်အတွင်း အတည်ပြုလူနာ အရေအတွက် နှစ်ဆနီးပါး တိုးလာသည့် အဆိုပါရောဂါကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် ဒေသခံလူထုက ဦးဆောင်ရန် တိုက်တွန်းလိုက်သည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Tedros Adhanom Ghebreyesus သည် စနေနေ့တွင် အီตูရီပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဘူနီယာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

“နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက DRC အစိုးရရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်မှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသလို တစ်ဖက်မှာလည်း လူထုပူးပေါင်းပါဝင်မှုက အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကျွန်တော်တို့ ဒီကိုလာပြီး လူထုနဲ့ ဆွေးနွေးတာဖြစ်ပါတယ်။ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုတွေ ဘယ်လိုရှိလဲ၊ အခက်အခဲတွေရှိရင် ကူညီပေးဖို့အတွက်ပါ” ဟု Tedros က သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒေသခံတွေက ပြဿနာတွေကို ပိုနားလည်ကြသလို ဖြေရှင်းနည်းကိုလည်း သူတို့ကိုယ်တိုင် သိရှိကြပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ကွန်ဂိုအာဏာပိုင်များ၏ အဆိုအရ DRC တွင် အတည်ပြုလူနာ အရေအတွက်မှာ သောကြာနေ့တွင် ၂၂၅ ဦးအထိ ရှိလာခဲ့ပြီး၊ နှစ်ရက်အကြာက အစီရင်ခံခဲ့သည့် ၁၂၁ ဦးထက် နှစ်ဆနီးပါး တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုမှာ Bundibugyo ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အီဘိုလာ၏ ရှားပါးပြီး ပြင်းထန်သော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်ကာ အတည်ပြုထားသည့် ကာကွယ်ဆေး သို့မဟုတ် ကုသနည်း မရှိသေးပေ။

WHO က ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ၎င်းတို့၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့် သတိပေးချက်ဖြစ်သည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာထားပြီး၊ MSF ဟု လူသိများသည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း Doctors Without Borders ကမူ ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသမျှတွင် အီဘိုလာရောဂါ အမြန်ဆုံးပျံ့နှံ့သည့် ဖြစ်စဉ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အာဏာပိုင်များသည် DRC တွင် သံသယရှိလူနာ ၁,၀၂၈ ဦးနှင့် သံသယရှိ သေဆုံးသူ ၂၂၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး၊ ရောဂါမှာ အိမ်နီးချင်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံသို့လည်း ကူးစက်သွားကာ ယူဂန်ဒါတွင် အတည်ပြုလူနာ ၉ ဦးနှင့် သေဆုံးသူ ၁ ဦး ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

အီဘိုလာရောဂါကို ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အလယ်အာဖရိက၏ ဤဒေသ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယခုအကြိမ်သည် DRC ၏ ၁၇ ကြိမ်မြောက် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုဖြစ်သည်။

Bundibugyo သည် အဓိက ကူးစက်ရောဂါအများစုကို ဖြစ်စေသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစား သုံးမျိုးထဲမှ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အသေအပျောက် အများဆုံးဖြစ်သည့် Zaire အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ်သည် ၂၀၁၄-၂၀၁၆ ခုနှစ် အနောက်အာဖရိက ကူးစက်မှုတွင် အဓိကဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ လူနာပေါင်း ၂၈,၀၀၀ ကျော်ဖြင့် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။

“ဒီရောဂါဖြစ်ပွားမှုရဲ့ အမှန်တကယ် အတိုင်းအတာနဲ့ ပြင်းထန်မှုကို ဘယ်သူမှ မသိနိုင်သေးပါဘူး” ဟု MSF က ပြောကြားခဲ့ပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများမှာ ရောဂါပျံ့နှံ့မှုနှုန်းနှင့် လိုက်မီခြင်းမရှိကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

Bundibugyo ရောဂါဖြစ်ပွားမှု နှစ်ကြိမ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည့်အတိုင်း သေဆုံးနှုန်းမှာ ၃၀ မှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိနိုင်ကြောင်း WHO က သတိပေးထားသော်လည်း၊ လက်ရှိအချိန်အထိ အတည်ပြုလူနာများကြားတွင် သေဆုံးနှုန်းမှာ ပိုမိုနည်းပါးနေသေးသည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားမှ Alain Uaykani က စနေနေ့တွင် ကွန်ဂိုအရှေ့ပိုင်း ဂိုမာမြို့မှ သတင်းပေးပို့ရာတွင် DRC ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် စစ်ဆေးမှုများ၊ အဆက်အသွယ်ရှိသူများကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်နေပြီး၊ မှတ်တမ်းမတင်နိုင်သေးသည့် ကူးစက်မှုများကို ဖော်ထုတ်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗိုင်းရပ်စ်မှာ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့နေသဖြင့် ဥရောပသမဂ္ဂက အီตูရီသို့ ဆေးဝါးပစ္စည်းများ ပေးပို့ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကလည်း ဒေါ်လာ ၁၁၂ သန်းကျော် ကူညီရန် ကတိပြုထားသည်။

သို့သော်လည်း အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) က တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေမှာ ဒေါ်လာ ၄၉၈ သန်းမှ ၂၁၉ သန်းအထိ တစ်ဝက်ကျော် လျော့ကျသွားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွင် ပထမဆုံး ပြန်လည်သက်သာလာသူကို ယခုသီတင်းပတ်တွင် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ WHO သည် စမ်းသပ်ဆဲဆေးဝါးများနှင့် ကာကွယ်ဆေးလောင်းများကို အကဲဖြတ်ရန် DRC နှင့် ယူဂန်ဒါတို့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသည်။

ဘူနီယာသို့ မသွားရောက်မီ ကင်ရှာဆာမြို့၌ DRC ဝန်ကြီးချုပ် Judith Suminwa Tuluka နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည့် Tedros က အီဘိုလာရောဂါကို အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ဖျက်ခဲ့ဖူးသည့် နိုင်ငံအနေဖြင့် ယခုတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း DRC အရှေ့ပိုင်းတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပွားနေသည့် ပဋိပက္ခများကြောင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးမှာ ပိုမိုခက်ခဲနေသည်။ အီตูရီရှိ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့များသည် ISIL (ISIS) နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ Allied Democratic Forces (ADF) နှင့် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံနေရသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်မှာ ရဝမ်ဒါ၏ ထောက်ပံ့မှုရရှိထားသည့် M23 သူပုန်အဖွဲ့က အဓိကမြို့ကြီးများကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြောက်ကီဗူးနှင့် တောင်ကီဗူး ပြည်နယ်များသို့လည်း ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်သည်။

ဒေသခံတို့၏ မြှုပ်နှံမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဆန့်ကျင်နေသည့် ရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူများ၏ ရုပ်အလောင်းများကို ကိုင်တွယ်သည့် တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများအပေါ် ဒေါသထွက်မှုများကြောင့် ကျန်းမာရေးစင်တာများ အနည်းဆုံး သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ဒေသတွင်းနိုင်ငံများက သတိထားနေကြသည်။ ယူဂန်ဒါနှင့် ရဝမ်ဒါတို့သည် DRC နှင့် နယ်စပ်များကို ပိတ်ထားပြီး၊ ဝါရှင်တန်ကလည်း DRC၊ ယူဂန်ဒါ သို့မဟုတ် တောင်ဆူဒန်သို့ မကြာသေးမီက သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးသွားအများစုကို ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားသည်။

WHO က ထိုသို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို မလုပ်ဆောင်ရန် အကြံပြုထားပြီး၊ Tedros က နယ်စပ်ပိတ်ခြင်းသည် ထိရောက်မှုမရှိကြောင်းနှင့် နိုင်ငံများအနေဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ပွင့်လင်းစွာ အစီရင်ခံခြင်းမှ တားဆီးရာရောက်ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

အရှေ့အာဖရိက နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံပါဝင်သည့် Intergovernmental Authority on Development (IGAD) မှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးများသည် ယခုသီတင်းပတ်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအတွက် ဒေါ်လာ ၇ သန်းခန့်ကို ပြန်လည်ခွဲဝေသုံးစွဲရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသည့် အမေရိကန်များအတွက် အီဘိုလာ သီးသန့်ခွဲထားစောင့်ကြည့်ရေးစင်တာတစ်ခု ဖွင့်လှစ်ရန် အမေရိကန်၏ အစီအစဉ်ကို Katiba Institute ဟုခေါ်သည့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တစ်ခုက ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီးနောက် ကင်ညာတရားရုံးတစ်ခုက ယခုသီတင်းပတ်တွင် ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။

Africa CDC ကလည်း အဆိုပါစင်တာသည် ကင်ညာ၏ ကျန်းမာရေးစနစ်ကို ဝန်ပိစေလိမ့်မည်ဟု သတိပေးကာ ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း၊ ကင်ညာအရာရှိများကမူ ၎င်းသည် နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာ တာဝန်ဝတ္တရားတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခုခံကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

အမေရိကန်ဘက်ကမူ အဆိုပါ အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားထားသည်။