ထရမ့်၏ အီရန်နှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာသည် ရီပတ်ဘလစ်ကန်အချို့ထံမှ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရ

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အီရန်နှင့် ယာယီသဘောတူညီချက်သည် ၎င်း၏ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီဝင်များထံမှ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ထိုသဘောတူညီချက်သည် အခွန်ထမ်းပြည်သူများ၏ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာကို ဖြုန်းတီးရာရောက်ပြီး တီဟီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ကန့်သတ်ရန်အတွက် အနည်းငယ်မျှသာ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု စောဒကတက်ကြသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော အချက် ၁၄ ချက်ပါ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) အရ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် လက်ဘနွန်အပါအဝင် “စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုအားလုံးကို ချက်ချင်းနှင့် အပြီးတိုင် ရပ်စဲရန်” ကတိပြုခဲ့ကြသည်။

တီဟီရန်သည် ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းကတည်းက ပိတ်ထားခဲ့သော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဝါရှင်တန်က အီရန်၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဒေါ်လာဘီလီယံ ၃၀၀ ထောက်ပံ့ရန် “တိကျပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သဘောတူညီထားသော အစီအစဉ်တစ်ခုကို ရေးဆွဲရန်” ကတိပြုခဲ့သည်။

ထိုသဘောတူညီချက်တွင် အီရန်က “နျူကလီးယားလက်နက်များ ရယူခြင်း သို့မဟုတ် တီထွင်ခြင်း မပြုလုပ်ရန်” ကတိပြုချက်လည်း ပါဝင်သည်။

ရီပတ်ဘလစ်ကန်အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဘီလ် ကက်ဆီဒီသည် ၎င်း၏ပါတီအတွင်း ထရမ့်ကို ဝေဖန်သူရှားပါးသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မကြာသေးမီက တတိယသက်တမ်းအတွက် မူလတန်းပြိုင်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းက ထို MoU ကို “ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အဆိုးဆုံး နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ အမှား” ဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။

“ရေဂင်သည် သူ၏ဂူထဲတွင် လှိမ့်နေလိမ့်မည်” ဟု ကက်ဆီဒီက X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရှေးရိုးစွဲလှုပ်ရှားမှုအတွင်း ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သတ်မှတ်ခံထားရသော အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း ရော်နယ် ရေဂင်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

“အီရန်၏ နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်းသည် အလုပ်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့သိရှိသွားပြီဖြစ်ပြီး အနာဂတ်တွင်လည်း ၎င်းကို အသုံးချလာမည်မှာ သေချာသည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“ယခုအခါ အီရန်သည် ဤသဘောတူညီချက်အောက်တွင် အခြေခံအဆောက်အအုံအသစ်များကို တည်ဆောက်ခွင့်ရရှိနေပြီ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ကင်တပ်ကီပြည်နယ်မှ ရီပတ်ဘလစ်ကန်အထက်လွှတ်တော်အမတ် သောမတ်စ် မက်ဆီသည် ထရမ့်ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အက်ဒ် ဂယ်လ်ရိန်းနှင့် မကြာသေးမီက မူလတန်းပြိုင်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းက ဒေါ်လာဘီလီယံ ၃၀၀ အကူအညီပေးရေးအစီအစဉ် ပါဝင်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ထိုပမာဏသည် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က လမ်းများနှင့် တံတားများအတွက် နှစ်စဉ်သုံးစွဲသည့် ပမာဏထက် ငါးဆပိုများကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ ပထမအစိုးရလက်ထက် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ဟောင်း နစ်ကီ ဟေလီကလည်း လေးလနီးပါးကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ပွဲ၏ ပျက်စီးမှုများမှ အီရန်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဝါရှင်တန်၏ ကတိကဝတ်ကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

“ဤအစိုးရသည် အမေရိကန်ကို သေစေဟု ကြွေးကြော်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏တပ်ဖွဲ့ဝင်များကို သတ်ဖြတ်ကာ အမေရိကန်မြေပေါ်တွင် အမေရိကန်များကို လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းနေသည်” ဟု ဟေလီက X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

“၎င်းတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို ဖျက်ဆီးရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ယခုအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာကို ထုတ်ပေးရန်နှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ရုပ်သိမ်းရန် စီစဉ်နေပြီး ပိုမိုများပြားသော ငွေကြေးများကိုပင် ကတိပြုနေသည်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ထရမ့်၏ အစီအစဉ်သည် အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း ဘာရတ် အိုဘားမား၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အီရန်နှင့် ပိုမိုအသေးစိတ်သော သဘောတူညီချက်နှင့် မကောင်းသော နှိုင်းယှဉ်မှုများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်အရ အီရန်သည် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ရုပ်သိမ်းပေးခြင်းနှင့် လဲလှယ်၍ ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ကန့်သတ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။

ထရမ့်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ထိုသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် “အီရန်အစိုးရကို ကြွယ်ဝစေပြီး ၎င်း၏ဆိုးရွားသောအပြုအမူများကို အားပေးခဲ့သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ ပထမဒုတိယသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော မိုက်ခ် ပန့်စ်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်-အီရန် MoU သည် “ကျွန်ုပ်တို့၏အစိုးရက အိုဘားမား-အီရန် နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်တွင် ပယ်ချခဲ့သော အလျှော့ပေးလိုက်လျောမှုမျိုးနှင့် ဆင်တူသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ပန့်စ်က အမေရိကန်သည် အီရန်ကို “၎င်းတို့၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းရန်၊ ဤဒုံးကျည်အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းရန်၊ အကြမ်းဖက်ကိုယ်စားလှယ်များကို ထောက်ပံ့မှု ရပ်ဆိုင်းရန်နှင့် ရေလက်ကြားကို ဖွင့်လှစ်ရန် ကတိပြုသည့်” သဘောတူညီချက်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သင့်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ထိုသို့မအောင်မြင်ပါက ကျွန်ုပ်တို့၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များက ကျွန်ုပ်တို့၏ စည်းကမ်းချက်များအတိုင်း အလုပ်ကို အဆုံးသတ်စေသင့်သည်” ဟု ပန့်စ်က X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

တက္ကဆက်ပြည်နယ်မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် တက်ဒ် ခရုဇ်က ထို MoU ကို အိုဘားမားသဘောတူညီချက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်မှုများမှ ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အီရန်သို့ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်တော် သမ္မတကို အောင်ပွဲကို လက်မလွှတ်ဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် ရန်ပုံငွေ မထောက်ပံ့သင့်ပါ” ဟု ခရုဇ်က X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။