ရဝမ်ဒါ-ရုရှား နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်သည် အာဖရိက၏ အင်အားချိန်ခွင်လျှာ ပြောင်းလဲလာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေ

ကီဂါလီ၊ ရဝမ်ဒါ – ရဝမ်ဒါနိုင်ငံနှင့် ရုရှားတို့အကြား ချုပ်ဆိုလိုက်သည့် နျူကလီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်သစ်သည် စာရွက်ပေါ်တွင် သိပ္ပံ၊ နျူကလီးယားဆေးပညာနှင့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍတို့အပေါ် အာရုံစိုက်ထားသည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရနိုင်သော်လည်း ၎င်းသည် အာဖရိကတစ်ခွင်ရှိ ပထဝီနိုင်ငံရေး အင်အားချိန်ခွင်လျှာတွင် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အပြောင်းအလဲတစ်ခုကို အရိပ်အယောင်ပြနေသည်။

မော်စကိုသည် အာဖရိကတိုက်တွင် ၎င်း၏ခြေကုပ်ကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေချိန်တွင် ဝါရှင်တန်နှင့် အခြားသော အနောက်အုပ်စုနိုင်ငံများကိုမူ မတည်ငြိမ်သော မိတ်ဖက်များအဖြစ် ပိုမိုရှုမြင်လာကြသည်။ ဤအခြေအနေက ရဝမ်ဒါကဲ့သို့သော နိုင်ငံများအတွက် မဟာမိတ်အသစ်များကို ရှာဖွေရန် အခွင့်အလမ်းများ ပွင့်လာစေသည်။

အဆိုပါ သဘောတူညီချက်ကို မေလ ၁၉ ရက်နေ့က ကီဂါလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအစည်းအဝေးတွင် ရဝမ်ဒါအစိုးရက နည်းပညာ၊ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုနှင့် အဆင့်မြင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတို့အတွက် ဒေသတွင်းဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် ၎င်းတို့၏ ရည်မှန်းချက်ကို အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။

နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) တွင် နျူကလီးယားဆေးပညာနှင့် ကျန်းမာရေး၊ နျူကလီးယားသိပ္ပံဆိုင်ရာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပါဝင်ပြီး သုတေသနဓာတ်ပေါင်းဖို စီမံကိန်းများနှင့် သင်တန်းအစီအစဉ်များလည်း ပါဝင်သည်။

ရဝမ်ဒါအစိုးရ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ယိုလန်ဒေ မာကိုလို (Yolande Makolo) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားရာတွင် အသေးစား မော်ဂျူလာဓာတ်ပေါင်းဖို (SMR) အခြေပြု စက်ရုံတစ်ခုနှင့် နျူကလီးယားသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဗဟိုဌာနတစ်ခု တည်ထောင်ရန်အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှုများ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"ရုရှားကုမ္ပဏီ Rosatom အပြင် ရဝမ်ဒါဟာ အရပ်ဘက် နျူကလီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် အမေရိကန်အစိုးရနဲ့လည်း နားလည်မှုစာချွန်လွှာတွေ လက်မှတ်ရေးထိုးထားသလို တောင်အာဖရိကနဲ့ သြစတြီးယားက ကုမ္ပဏီတွေနဲ့လည်း သဘောတူညီချက်တွေ ရယူထားပါတယ်" ဟု မာကိုလိုက ပြောကြားခဲ့ပြီး ကီဂါလီ၏ နိုင်ငံတကာ မိတ်ဖက်အများအပြားနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံသည့် မဟာဗျူဟာကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။

အဆိုပြုထားသည့် ဗဟိုဌာနတွင် နောက်ဆုံး၌ သုတေသနဓာတ်ပေါင်းဖို၊ ဓာတ်ခွဲခန်းများ၊ သင်တန်းပေးသည့် အဆောက်အအုံများနှင့် နျူကလီးယားဆေးပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပါဝင်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အဆိုပါအစီအစဉ်မှာ အစပျိုးအဆင့်တွင်သာ ရှိနေသေးသည်။ လက်ရှိတွင် ရဝမ်ဒါသည် နျူကလီးယားအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များအတွက် ကျောင်းသားများကို ရုရှားသို့ စေလွှတ်နေပြီး ပြည်တွင်းနည်းပညာစွမ်းဆောင်ရည်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ချမှတ်နေသည်။

အကူအညီများ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ္ဍာငွေများနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများတွင် အမြစ်တွယ်နေသည့် အာဖရိကရှိ အနောက်နိုင်ငံများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် စိန်ခေါ်မှုအသစ်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အချို့သော အာဖရိကအစိုးရများသည် အစိုးရအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ မူဝါဒဦးစားပေးများ ပြောင်းလဲသွားတတ်သည့် နိုင်ငံခြားမိတ်ဖက်များကို အမှီပြုနိုင်ပါ့မလားဟု မေးခွန်းထုတ်နေကြသည်။

ရုရှားသည် ဤမသေချာမရေရာမှုကို အခွင့်ကောင်းယူရန် လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမပြုခြင်းနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ဤသတင်းစကားသည် အနောက်နိုင်ငံများ၏ ဖိအားပေးမှုဟု ခံစားနေရသော ခေါင်းဆောင်များအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိနေသည်။

"ရုရှားဟာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ တသမတ်တည်းမရှိမှုအပေါ် အမြင်တွေ အားနည်းလာတာကို အခွင့်ကောင်းယူနေတာပါ" ဟု သံတမန်ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ မာချာရီယာ မူနီနီ (Macharia Munene) က ပြောကြားသည်။ "အာဖရိကခေါင်းဆောင်တချို့ရဲ့ အမြင်မှာတော့ မော်စကိုရဲ့ ချဉ်းကပ်ပုံက ပိုပြီး ခန့်မှန်းရလွယ်ပါတယ်။ ဘာအခြေအနေမှ မပါဘဲ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ သင်တန်းတွေကို ရရှိနိုင်တာပါပဲ။"

ရုရှား၏ နျူကလီးယားဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုသည် အာဖရိကတိုက်တွင် ၎င်း၏သြဇာကို ချဲ့ထွင်ရန် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မဟာဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး အီဂျစ်၊ အီသီယိုးပီးယား၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဂါနာနှင့် တောင်အာဖရိကတို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် သဘောတူညီချက်များ လက်မှတ်ရေးထိုးထားကြောင်း သိရသည်။ ဤသဘောတူညီချက်အများစုတွင် မော်စကို၏ နည်းပညာနှင့် သံတမန်ရေးရာ တွန်းအားပေးမှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော နိုင်ငံပိုင် နျူကလီးယားအေဂျင်စီ Rosatom ပါဝင်နေသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တရုတ်၏ စီးပွားရေးခြေလှမ်းများ တိုးတက်လာခြင်းနှင့် ကင်ညာ၊ ယူဂန်ဒါ၊ အီသီယိုးပီးယားနှင့် အာဖရိကတွင် အမေရိကန်၏ အကြီးဆုံးစစ်စခန်းတည်ရှိရာ ဂျီဘူတီတို့တွင် အမေရိကန်၏ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် အာဖရိကသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အပြိုင်အဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်ရာ စစ်တုရင်ခုံတစ်ခု ဖြစ်လာနေသည်။

ရဝမ်ဒါသည် သတင်းထောက်များနှင့် အတိုက်အခံများကို ပစ်မှတ်ထားသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များအပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာလည်း တင်းမာနေပြီး ဝါရှင်တန်က ကီဂါလီကို ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းရှိ M23 သူပုန်အဖွဲ့ကို ထောက်ပံ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ ၎င်းဒေသသည် ဒေသတွင်း အာဏာလုပွဲများ၏ အဓိကနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။

သို့သော် ရဝမ်ဒါကမူ မော်စကိုနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို နိုင်ငံရေးထက် နည်းပညာ၊ သင်တန်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားသည်။ နျူကလီးယား သဘောတူညီချက်သည် ချက်ချင်းလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် မဟုတ်ဘဲ ရေရှည်စွမ်းဆောင်ရည် တည်ဆောက်ရေးကို အာရုံစိုက်ထားပုံရသည်။

"ရဝမ်ဒါဟာ နှစ်နိုင်ငံ မိတ်ဖက်အများအပြားနဲ့ ဆက်လက်ဟန်ချက်ညီအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ဦးမှာပါ" ဟု Control Risks မှ အကြီးတန်းလေ့လာသူ ဘီဗာလီ အိုချီယန် (Beverly Ochieng) က ပြောသည်။ "ဒီသဘောတူညီချက်က ရုရှားနဲ့ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ ပြင်သစ်နဲ့ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုတွေနဲ့အတူ ပေါ်လာတာပါ။ ရဝမ်ဒါဟာ သူ့ရဲ့ ဦးစားပေးတွေကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးတွေကို ကဏ္ဍအလိုက် ခွဲခြားဆောင်ရွက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။"

သမ္မတ ပေါလ် ကာဂါမီ (Paul Kagame) ၏ မဟာဗျူဟာမှာ ရှင်းလင်းသည်။ အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ဥရောပ၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် ရုရှားတို့နှင့် ခိုင်မာသော ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားရန်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်မိတ်ဖက်အပေါ်တွင်မျှ အလွန်အကျွံ မှီခိုနေခြင်းမျိုး မဖြစ်စေရန်ဖြစ်သည်။

အာဖရိကရှိ နျူကလီးယားစီမံကိန်းများသည် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အရိပ်အယောင်ပြခြင်းဟူသော ရည်ရွယ်ချက်နှစ်ခုစလုံးအတွက် အသုံးဝင်လေ့ရှိသည်။ အသေးစား မော်ဂျူလာဓာတ်ပေါင်းဖို သို့မဟုတ် သုတေသနစက်ရုံတစ်ခုသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မထုတ်လုပ်မီကပင် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ခေတ်မီမှုကို ပြသနေသည်။

"ရုရှားရဲ့ နျူကလီးယား သဘောတူညီချက် အများစုဟာ သင်္ကေတသဘောသက်သက်ပါပဲ" ဟု အိုချီယန်က ဆိုသည်။ "သူတို့က Rosatom ကို ပိတ်ဆို့မှုတွေကြားထဲမှာတောင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်မှာ လွှမ်းမိုးထားခွင့်ပေးထားတယ်။ ဒီသဘောတူညီချက်တွေကနေ လည်ပတ်နေတဲ့ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေ ဖြစ်လာဖို့ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလောက် ကြာနိုင်ပါတယ်။"

နျူကလီးယား အစီအစဉ်များသည် ငွေကုန်ကြေးကျများပြီး ရှုပ်ထွေးကြောင်း၊ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာသည့် ကျွမ်းကျင်မှု၊ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာ အကာအကွယ်ပေးရေး စံနှုန်းများကို ဂရုတစိုက် စီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက ထောက်ပြသည်။ အစိုးရများသည် သင်တန်းပေးခြင်းနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် တည်ဆောက်ခြင်းမှ ရရှိမည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ရေရှည်ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များနှင့် ချိန်ဆရမည်ဖြစ်သည်။

သို့သော် အာဖရိကနိုင်ငံအများအပြားက နျူကလီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ရွေးချယ်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုတည်းအပေါ် မှီခိုနေမည့်အစား လက်တွေ့ကျကျ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

"ရုရှားက ကိုယ်ကျင့်တရားအရ ပိုသာလွန်တယ်လို့ ဟန်ဆောင်မနေပါဘူး" ဟု မူနီနီက ပြောသည်။ "အဲဒီ ရိုးသားမှုနဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ နှစ်ခွစံနှုန်းတွေ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ အာဖရိကနိုင်ငံတွေကို ရုရှားနဲ့ တရုတ်ဆီကို ဆွဲဆောင်နေတာပါ။"

အရှေ့အာဖရိကတွင် နျူကလီးယားစွမ်းဆောင်ရည်ကို အမျိုးသားဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စီးပွားရေးမဟာဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ပိုမိုရှုမြင်လာကြသည်။ ကင်ညာ၊ ယူဂန်ဒါနှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့သည် နျူကလီးယားစွမ်းအင်အပေါ် ရေရှည်စိတ်ဝင်စားမှုရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသော်လည်း တိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးနေသည်။ အမေရိကန်၊ တောင်အာဖရိက၊ သြစတြီးယားနှင့် ရုရှားအပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ရဝမ်ဒါ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဒေသတွင်း ရည်မှန်းချက်နှင့် သတိထားမှုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထင်ဟပ်နေသည်။

ကီဂါလီအတွက် နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် ပြည်တွင်းဦးစားပေးများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ နျူကလီးယားဆေးပညာမှတစ်ဆင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ အင်ဂျင်နီယာများကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် သိပ္ပံသုတေသနကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အောင်မြင်ပါက အဆိုပါဗဟိုဌာနသည် ရဝမ်ဒါကို နျူကလီးယားနည်းပညာနှင့် အသုံးချသိပ္ပံအတွက် ဒေသတွင်းဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်လာစေပြီး အရည်အချင်းရှိသူများနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဤသဘောတူညီချက်သည် ရဝမ်ဒါကို နည်းပညာမောင်းနှင်သည့် စီးပွားရေးစနစ်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကာဂါမီ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ရူပါရုံနှင့်လည်း ကိုက်ညီနေပြီး ဆန်းသစ်တီထွင်မှု၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် သံတမန်ရေးရာတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးကို အသုံးချနေသည်။ သို့သော် ဝေဖန်သူများကမူ နိုင်ငံခြားနည်းပညာနှင့် သင်တန်းများအပေါ် မှီခိုနေရခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ရေရှည်တွင် မှီခိုအားထားရသည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

နျူကလီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်သည် ရေရှည်နှင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း လုပ်ဆောင်ရမည့် ကိစ္စဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှုများ၊ ကျောင်းသားသင်တန်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်းများသည် နှစ်အတော်ကြာမြင့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ဤအခြေခံအုတ်မြစ်များ ချမှတ်ပြီးမှသာ လည်ပတ်နိုင်မည့် စက်ရုံများကို စဉ်းစားနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ဆယ်စုနှစ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကြာမြင့်နိုင်သည်။

ရဝမ်ဒါသည် မဟာဗျူဟာမြောက် ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုကို အရိပ်အယောင်ပြနေသည်။ မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးကို ကွဲပြားအောင်လုပ်ခြင်း၊ လူသားအရင်းအမြစ်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များကို ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

"ရဝမ်ဒါဟာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနဲ့ သံတမန်ရေးရာ ရည်မှန်းချက်တွေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ပြသနေတာပါ" ဟု အိုချီယန်က ပြောသည်။ "သူ့ရဲ့ မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးတွေကို ဂရုတစိုက် ခွဲခြားဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံဟာ မသေချာမရေရာမှုတွေကို ကာကွယ်ရင်း အဆင့်မြင့် သိပ္ပံစွမ်းဆောင်ရည်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချမှတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။"