လက်ဘနွန်နှင့် အီရန်တို့၏ စကားစစ်ပွဲက နောက်ဆုံးပေါ် အစ္စရေးစစ်ပွဲ၏ နောက်ခံဖြစ်လာခဲ့ပုံ

တီဟီရန်၊ အီရန် – ဘေရွတ်နှင့် တီဟီရန်တို့အကြား စကားစစ်ထိုးပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခြင်းက အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကို ပေါ်လွင်စေခဲ့သည်။

တောင်ပိုင်းဘေရွတ်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့၏ နေရာဟု စွပ်စွဲခံထားရသည့်နေရာကို အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအတွက် အီရန်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် တီဟီရန်အတွက် တရားဝင်မဟုတ်သော အနီရောင်စည်း (red line) တစ်ခုဖြစ်ပြီး အီရန်က အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစ္စရေးက တနင်္လာနေ့တွင် တီဟီရန်နှင့် အခြားမြို့များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား နှစ်လကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အဆုံးသတ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်လက အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များ လီတာနီမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါမြစ်သည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ဝင်များ ကင်းစင်စေရန်အတွက် အစ္စရေးက ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် တစ်ဖက်သတ် သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာဖြစ်သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်ကြောင့် လက်ဘနွန်အစိုးရက နိုင်ငံအတွင်း ပြည်ပဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများ ရပ်တန့်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ရသည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင်နေတန်ယာဟုအား ဘေရွတ်ကို ပစ်မှတ်မထားရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည့် တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဧပြီလကတည်းက ရှိနေသည့် ဒေသတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အဆုံးသတ်သွားနိုင်ကြောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

အစ္စရေး၏ ကျူးကျော်မှုသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ထောက်ခံသည့် အီရန်နှင့် နိုင်ငံအတွင်း လက်နက်များကို တစ်ဦးတည်း ထိန်းချုပ်လိုသည့် လက်ဘနွန်အစိုးရတို့အကြား တင်းမာမှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေခဲ့သည်။ အီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က ကြာသပတေးနေ့တွင် “အစ္စရေးသည် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားပါက ဒေသတွင်း၌ ငြိမ်းချမ်းမှုရှိလာမည်မဟုတ်” ဟု သတိပေးခဲ့သည်။

လက်ဘနွန်သမ္မတ ဂျိုးဇက် အောင် (Joseph Aoun) က နိုင်ငံအတွင်း စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် “ညှိနှိုင်းမှုနှင့် သံတမန်ရေးရာမှလွဲ၍” အခြားနည်းလမ်းမရှိကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့ပြီး တီဟီရန်အနေဖြင့် “လက်ဘနွန်ကို အမေရိကန်နှင့် ညှိနှိုင်းရာတွင် အသုံးချခံပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုနေခြင်း” ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။

သူက “ဟစ်ဇ်ဘိုလာအနေနဲ့ ထိုင်ပြီး ဆွေးနွေးတာကလွဲရင် တခြားနည်းလမ်းမရှိဘူးဆိုတာကို နားလည်ရမယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အရာရှိများအကြား တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုများမှတစ်ဆင့် ဘေရွတ်က ရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေသည့်အရာဖြစ်သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araghchi) က တုံ့ပြန်ရာတွင် သမ္မတ အောင်သည် အစ္စရေးမဟုတ်ဘဲ အီရန်ကသာ လက်ဘနွန်နယ်မြေကို သိမ်းပိုက်ထားသည်ဟု ယုံကြည်နေပုံရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“လက်ဘနွန်သာ အီရန်အတွက် အသုံးချခံပစ္စည်းတစ်ခုဆိုရင် ကျွန်တော်တို့မှာ သဘောတူညီချက် ရရှိပြီးသား ဖြစ်နေမှာပါ။ သမ္မတကြီး၊ လက်ဘနွန်ကို သင့်ရဲ့ တကယ့်ရန်သူဆီကနေ ကယ်တင်ပါ” ဟု သူက စနေနေ့တွင် X လူမှုကွန်ရက်၌ ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အစ္စရေးနှင့် သမ္မတ အောင်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာသည် အစ္စရေးနှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး အကျပ်အတည်းကို အဆုံးသတ်ရန် ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုများတွင် အီရန်က ပိုမိုပါဝင်စေလိုသည်။ အဆိုပါအခြေအနေသည် ဘေရွတ်နှင့် တီဟီရန်တို့အကြား ပိုမိုပြင်းထန်သော စကားစစ်ထိုးပွဲများဆီသို့ ဦးတည်သွားစေခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင် လက်ဘနွန်အစိုးရနှင့် အစ္စရေးတို့အကြား ဝါရှင်တန်က ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးထားသည့် အခြေအနေအရ “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” တစ်ခု ရှိနေပြီး ယင်းတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် လီတာနီမြစ်တောင်ဘက်ရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ဖယ်ရှားရန် အခြေအနေများ ပါဝင်သည်။

ထို့ပြင် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်တွင် လက်ဘနွန်စစ်တပ်ကသာ တစ်ဦးတည်း အာဏာပိုင်ဖြစ်မည့် “စမ်းသပ်နယ်မြေများ” (pilot zones) တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ယင်းဒေသကို နိုင်ငံတော်၏ တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။

ဝါရှင်တန်ဒီစီအခြေစိုက် နိုင်ငံတကာမူဝါဒစင်တာမှ အကြီးတန်းလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် Negar Mortazavi က အစ္စရေးသည် တောင်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သည်းခံမှုပြသခဲ့သော်လည်း Dahiyeh ဟု လူသိများသည့် ဘေရွတ်တောင်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းသည် ပြင်းထန်သော တင်းမာမှုတစ်ခု ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

“အနီရောင်စည်းက အတိအကျ ဘယ်မှာလဲ။ လက်ရှိအချိန်အထိတော့ တီဟီရန်က ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေနဲ့ တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်မှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ သည်းခံနေပြီး ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို အစ္စရေးနဲ့ ထိတွေ့ခွင့်ပေးထားပုံရတယ်” ဟု အစ္စရေးက ဘေရွတ်ဆင်ခြေဖုံးများကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မဗုံးကြဲမီက သူမက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီအခြေအနေက အချိန်အကြာကြီး ဆက်သွားလို့မရဘူးလို့ ကျွန်မထင်တယ်။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ ပဋိပက္ခဆီ ပြန်သွားမလား၊ ဒါမှမဟုတ် တကယ့်ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ဆီ ဦးတည်သွားမလားဆိုတာပဲ ရှိတော့တယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

အီရန်က အမေရိကန်နှင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် မည်သည်မဆို အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်စစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ရေးအပေါ် မူတည်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

“ဟစ်ဇ်ဘိုလာက သူတို့နဲ့ စစ်ပွဲထဲ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကူညီပေးခဲ့တာကြောင့် သူတို့ (အီရန်) က ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သူတို့ကို ကူညီပေးချင်နေတာပါ” ဟု Mortazavi က ပြောသည်။

တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေး၏ အတားအဆီးမရှိ တိုးတက်မှုများသည် အီရန်ရှိ အစွန်းရောက်ဝါဒီများကို ဒေါသထွက်စေပြီး စိတ်ပျက်စေခဲ့ကာ အစိုးရအနေဖြင့် အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။

“အခု ကျွန်တော် ပြောနေတဲ့အချိန်မှာ [အစ္စရေး] က Dahiyeh ကို တိုက်ခိုက်တာ ရပ်ထားတာ မှန်ပေမဲ့ အဲဒီကလွဲရင် သူတို့ စိတ်ကြိုက်နေရာတိုင်းကို တိုက်ခိုက်နေတာပါ” ဟု နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလိုင်းမှ လေ့လာသုံးသပ်သူ Abbas Abdi က သောကြာနေ့ညတွင် တီဟီရန်မြို့လယ်ရှိ Enghelab (တော်လှန်ရေး) ရင်ပြင်အနီးတွင် စုဝေးနေသည့် အစိုးရထောက်ခံသူများအား ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုသို့သော စုဝေးပွဲများတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအလံများကို အစိုးရထောက်ခံသူများက ပုံမှန် ဝှေ့ယမ်းလေ့ရှိသည်။ သောကြာနေ့က တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေး၏ ထိုးစစ်ဆင်မှုများကြားတွင် လက်ဘနွန်လှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသသည့်အနေဖြင့် Azadi (လွတ်လပ်ရေး) တာဝါတိုင်တွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအလံကို လွှင့်ထူထားခဲ့သည်။

Abdi က ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် ထိုသို့သော ရိုးရှင်းသည့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုပြသခြင်းသည် ဟန့်တားနိုင်စွမ်းမရှိကြောင်းနှင့် အီရန်အနေဖြင့် “ညှိနှိုင်းမှုများသည် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အရေးမကြီးကြောင်း ရန်သူကို ပြသရလိမ့်မည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့က ကြေညာချက်တွေ ထုတ်ပြန်နေဆဲဖြစ်ပြီး သူတို့ ဒီလိုလုပ်ရင် ကျွန်တော်တို့ ဒီလိုလုပ်မယ်လို့ ပြောနေပေမဲ့ ဘာမှ မလုပ်ဆောင်သေးပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ချစ်လှစွာသော ပြည်သူတွေက တုံ့ပြန်ဖို့အတွက် [ဒုံးကျည်] လွှတ်တင်စင်တွေဆီ အကြိမ်ကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ကြပေမဲ့ သူတို့ကို တားဆီးထားခဲ့ပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

မကြာသေးမီ သီတင်းပတ်များအတွင်း နှစ်ဖက်အကြား တိုက်ရိုက်တင်းမာမှုများ ရှိခဲ့ပြီး အမေရိကန်စစ်တပ်က အီရန်ကျွန်းများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် IRGC က ကူဝိတ်နှင့် ဘာရိန်းရှိ အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲမှုဌာန (CENTCOM) စခန်းများကို ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။

နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလိုင်းမှ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ Mostafa Najafi က ဤအပတ်အစောပိုင်းတွင် အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများသည် အီရန်အစိုးရကို အရှုံးပေးစေရန်အတွက် အမေရိကန်၏ အီရန်တောင်ပိုင်းရေပြင် ပိတ်ဆို့မှုနှင့်အတူ တွဲဖက်လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ခဲ့သည်။

“လက်ဘနွန်မှာ ဖန်တီးထားတဲ့ ဖိအားပေးမှုရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ဟစ်ဇ်ဘိုလာသက်သက်မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အားသာချက်တွေကို ထိခိုက်စေဖို့နဲ့ ဒေသတွင်း လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို အားနည်းသွားစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု သူက ပြောကြားခဲ့ပြီး ယင်းကိစ္စသည် မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါမှုအထိ မြင့်တက်သွားကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

“ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ လက်ဘနွန်ရဲ့ ဖိုင်ကို အီရန်ရဲ့ ဖိုင်နဲ့ ခွဲခြားလို့မရပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့မှာ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အတွေးအခေါ်နဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး ဆက်နွှယ်မှု ရှိနေပြီး သူတို့ဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့တစ်ခုတည်းမှာ ရှိနေလို့ပါပဲ” ဟု Najafi က ဆိုသည်။

အစွန်းရောက်ဝါဒီများ လွှမ်းမိုးထားသည့် လွှတ်တော်တွင် တီဟီရန်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လွှတ်တော်အမတ် Amirhossein Sabeti က အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကိုတို့တွင် ကျင်းပမည့် ကမ္ဘာ့ဖလားပြီးဆုံးသည်အထိ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းထားရန် ထရမ့်သည် အီရန်အာဏာပိုင်များနှင့် “ကစား” နေခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကမ္ဘာ့ဖလားပြီးတာနဲ့ အမေရိကန်က ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ စစ်ပွဲကို စတင်ပါလိမ့်မယ်။ သူတို့က ဒီနိုင်ငံကို ဂါဇာဒုတိယမြောက်နေရာလိုမျိုး အရာအားလုံး ပျက်စီးသွားတဲ့နေရာအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိမ့်မယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

“ကျွန်တော်တို့ဟာ အရင်ကထက် ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်နေရမယ်၊ ကျွန်တော်တို့ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ မတိုက်ခိုက်ခင် ကျွန်တော်တို့က စောင့်မနေသင့်ပါဘူး။ သူတို့ တိုက်ခိုက်ဖို့ ပြောနေတဲ့အချိန်မှာတောင် ကျွန်တော်တို့က ကြိုတင်တိုက်ခိုက်ရမယ်၊ အဲဒါက ဟန့်တားခြင်းပါပဲ” ဟု သူက ပြောကြားခဲ့သည်။