အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါင်းသတ်ဆေးအန္တရာယ်ကို တိုက်ဖျက်ရာ၌ MAHA မိခင်များ၏ သြဇာသက်ရောက်မှုကို စမ်းသပ်နေ

ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားရုံးချုပ်ရှေ့၌ ဆန္ဒပြသူ ရာဂဏန်းခန့် စုဝေးခဲ့ကြပြီး “ကင်ဆာဘယ်လောက်ထိ လက်ခံနိုင်စရာရှိသလဲ” နှင့် “မွန်ဆန်တို (Monsanto) သိထားပြီးသား” စသည့် ဆိုင်းဘုတ်များကို ကိုင်ဆောင်ထားကြသည်။

တရားရုံးအတွင်း၌ Monsanto Company v Durnell အမှုအတွက် နှုတ်ဖြင့် လျှောက်လဲချက်များကို ကြားနာနေခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အသုံးအများဆုံး ပေါင်းသတ်ဆေးဖြစ်သည့် ဂလိုင်ဖိုဆိတ် (glyphosate) သည် ကင်ဆာဖြစ်စေသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ Monsanto ၏ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သော Bayer ကို တရားစွဲဆိုရန် ပိုမိုခက်ခဲသွားစေနိုင်သည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာနိုင်သည်။

ဂလိုင်ဖိုဆိတ်သည် မကြာသေးမီအချိန်အထိ Bayer ၏ ထုတ်ကုန်ဖြစ်သော Roundup တွင် အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ထိုကဲ့သို့သော အမှုပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ နီးပါးကို ဖြေရှင်းပြီးဖြစ်ကာ တရားလိုများအတွက် ဒေါ်လာ ၁၁ ဘီလီယံခန့် ပေးလျော်ထားပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဖြေရှင်းရန် ကျန်ရှိနေသည့် အမှုပေါင်း သောင်းနှင့်ချီ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အမှုသစ်များလည်း ဆက်လက်တိုးပွားလျက်ရှိသည်။

ဤ “ပြည်သူနှင့် အဆိပ်အတောက်” (People vs Poison) ဟု အမည်ပေးထားသည့် စုဝေးပွဲတွင် ထင်ရှားလာသည့် “MAHA မိခင်များ” (MAHA moms) အနည်းငယ်က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ရောဘတ် အက်ဖ် ကနေဒီ ဂျူနီယာ (Robert F Kennedy Jr) ၏ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည့် သြဇာရှိသူများနှင့် အောက်ခြေအဆင့် စည်းရုံးရေးမှူးများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က “အမေရိကကို ကျန်းမာရေး ပြန်ကောင်းလာစေရန်” (Make America Healthy Again - MAHA) ကူညီပေးနိုင်ရန် ကနေဒီကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်မည်ဟု ကတိပေးခဲ့စဉ်က ၎င်းတို့၏ အခြေခံအုတ်မြစ်မှ အားပေးမှုများ ရရှိခဲ့သည်။

သို့သော် ၎င်းတို့၏ မျှော်လင့်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်စွာပင် ထရမ့်အစိုးရသည် တရားရုံးချုပ်တွင် Bayer ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။

“ပြည်သူတွေဆီကနေ ကော်ပိုရေးရှင်းတွေကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ အစိုးရတစ်ရပ်ဟာ ပြည်သူ့အကျိုးကို မဆောင်ရွက်ပါဘူး။ အဲဒီအစိုးရဟာ အဖမ်းခံထားရတာပါ။ အမေရိကန်တွေက ဒီအခြေအနေကို မြင်နေရပါတယ်!” ဟု Instagram တွင် “Glyphosate Girl” အမည်ဖြင့် လူသိများသည့် ကယ်လီ ရိုင်ယာဆန် (Kelly Ryerson) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အဆိုပါ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် သြဇာရှိသူများသည် ကနေဒီ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးစွမ်းအားကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစားအစာများတွင် အသုံးပြုသည့် ဓာတုပစ္စည်းများအပါအဝင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် လာမည့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲများမတိုင်မီ ကွန်ဂရက်၊ အိမ်ဖြူတော်၊ တရားရုံးများနှင့် မဲရုံများတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

ဧပြီလ စုဝေးပွဲတွင် ရိုင်ယာဆန်အပြင် အခြားသော “MAHA မိခင်များ” လည်း ပါဝင်ဟောပြောခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် Moms Across America အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ဇင် ဟန်းနီကတ် (Zen Honeycutt)၊ လူမှုကွန်ရက်တွင် “Food Babe” ဟု လူသိများပြီး ဖြည့်စွက်စာကုမ္ပဏီတစ်ခုကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သူ ဗာနီ ဟာရီ (Vani Hari) နှင့် Turning Point USA မှ ပံ့ပိုးသူ အဲလက်စ် ကလပ် (Alex Clark) တို့ ပါဝင်သည်။ အဲလက်စ် ကလပ်မှာ မိခင်တစ်ဦး မဟုတ်သေးသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် MAHA တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ချိတ်ဆက်မိခဲ့ပြီး ယခုအခါ သူမ၏ Culture Apothecary ပေါ့တ်ကာစ် (podcast) မှတစ်ဆင့် MAHA ၏ ရည်မှန်းချက်များကို မြှင့်တင်ပေးနေသူဖြစ်သည်။ သူမသည် ထိုပေါ့တ်ကာစ်တွင် နိုင်ငံရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဆက်ဆံရေးနှင့် မိသားစုဘဝဆိုင်ရာ ရှေးရိုးစွဲအမြင်များကို သူမ၏ “Cuteservative” ပရိသတ်များအတွက် ဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်။

Kaiser Family Foundation ၏ မကြာသေးမီက ကောက်ယူခဲ့သော စစ်တမ်းတစ်ခုအရ အမေရိကန် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်က “Make America Healthy Again” လှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စုဝေးပွဲတွင် ဟောပြောခဲ့သည့် အမျိုးသမီးများမှာမူ ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းသော လူဦးရေအုပ်စုကို ကိုယ်စားပြုနေသည်။

၎င်းတို့အများစုမှာ လူဖြူများ၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများနှင့် ပညာတတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ LinkedIn ပရိုဖိုင်များအရ ၎င်းတို့သည် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကြပြီး စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ အကြံပေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် မီဒီယာလောကတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြကာ နောက်ပိုင်းတွင် ကျန်းမာရေးနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးနယ်ပယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အများစုသည် ဓာတ်မတည့်မှု၊ ပန်းနာရင်ကျပ် သို့မဟုတ် အခြားနာတာရှည် ကျန်းမာရေးပြဿနာများနှင့် ပတ်သက်၍ မိမိကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် မိမိတို့၏ ကလေးများအတွက် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများကို ရှာဖွေပြီးနောက် ဤနယ်ပယ်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အများစုတွင် သိပ္ပံ သို့မဟုတ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်သင်ကြားမှု မရှိကြဘဲ အချို့မှာ ၎င်းတို့၏ နောက်လိုက်များအား အတုအယောင်သိပ္ပံ (pseudoscience) များကို ရောင်းချသည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည်။

စုဝေးပွဲအပြီးတွင် အဆိုပါ MAHA မိခင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အပေါင်းအပါများသည် အောက်လွှတ်တော်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြပြီး ဥပဒေပြုအမတ်များကို ဖိအားပေးရန် X လူမှုကွန်ရက်ပလက်ဖောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ Bayer ၏ တာဝန်ယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ယခုလအတွင်း ထွက်ပေါ်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ရချိန်တွင် အောက်လွှတ်တော်သည် စိုက်ပျိုးရေးဥပဒေကြမ်း (Farm Bill) ထဲသို့ ပေါင်းသတ်ဆေးများ (ပေါင်းသတ်ဆေးများအပါအဝင်) နှင့် ပတ်သက်သည့် တာဝန်ယူမှုမှ ကာကွယ်ပေးသည့် အချက်အလက်များကို ထည့်သွင်းရန် စဉ်းစားနေခဲ့သည်။ ထိုသို့သော အချက်အလက်များသည် Bayer ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တရားစွဲဆိုမှုများမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ကွန်ဂရက်ရုံးခန်းများတွင် MAHA ထောက်ခံသူများ၏ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများဖြင့် ဆူညံနေခဲ့ပြီး Bayer ကို မထောက်ခံရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပါတီနှစ်ရပ်စလုံးမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် အံ့အားသင့်ဖွယ်ကောင်းစွာပင် ရီပတ်ဘလစ်ကန် ၇၃ ဦးသည် ဒီမိုကရက်အများစုနှင့် ပူးပေါင်း၍ ထိုတာဝန်ယူမှုမှ ကာကွယ်ပေးသည့်အချက်များကို ဥပဒေကြမ်းမှ ပယ်ဖျက်ရန် MAHA နှင့် လမ်းကြောင်းတူသော ပြင်ဆင်ချက်တစ်ခုကို အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။

“တကယ်ကို စိတ်လှုပ်ရှားစရာကောင်းပြီး ရင်တထိတ်ထိတ် ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်” ဟု ရိုင်ယာဆန်က Al Jazeera သို့ နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်မတို့ တိုက်ရိုက်မဲပေးမှုကို ကြည့်နေခဲ့တာပါ။ စိတ်သက်သာရာရပြီး အရမ်းကို ပျော်ရွှင်ခဲ့ရပါတယ်။”

စိုက်ပျိုးရေးဥပဒေကြမ်း မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုသည် ထရမ့် ရာထူးပြန်တက်လာပြီးနောက်ပိုင်းမှသာ နိုင်ငံအဆင့်တွင် ထင်ရှားလာသည့် သြဇာရှိသူများအဖွဲ့အတွက် ကြီးမားသော အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

MAHA မိခင်များသည် ဓာတုကုမ္ပဏီများကို တာဝန်ယူမှုမှ ကာကွယ်ပေးရန် မဲပေးခဲ့သည်ဟု ၎င်းတို့ယူဆသည့် အောက်လွှတ်တော် ရီပတ်ဘလစ်ကန်များကို ဝေဖန်ရန် X သို့ ချက်ချင်း ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

ကလပ်က အောက်လွှတ်တော်တွင် ထိုကာကွယ်မှုများအတွက် ငြင်းခုံခဲ့သည့်အတွက် အောက်လွှတ်တော်အမတ် မေရီ မီလာ (Mary Miller) ကို “မြွေ” (SNAKE!) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး “ရိုင်းစိုင်းသူ” (NASTY) ဟုလည်း ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သူမသည် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျန် ကစ်ဂန် (Jen Kiggans) ကိုလည်း သူမ၏ မဲပေးမှုအတွက် “MAHA သစ္စာဖောက်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

၎င်းတို့သည် ထိုမဲပေးမှုကို ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး စိုက်ပျိုးရေးဥပဒေကြမ်း၏ ၎င်းတို့ဗားရှင်းတွင် တာဝန်ယူမှုမှ ကာကွယ်ပေးသည့်အချက်များကို ပြန်လည်ထည့်သွင်းရန် အချိန်ကျန်ရှိနေသေးသည့် အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

“ဓာတုကုမ္ပဏီတွေအတွက်နဲ့ အမေရိကန် ကလေးငယ်တွေနဲ့ မိသားစုတွေကို ဆန့်ကျင်ပြီး မဲပေးခဲ့တဲ့ ဘယ်ရီပတ်ဘလစ်ကန်မဆို ရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခံရဖို့ လိုပါတယ်” ဟု ရိုင်ယာဆန်က X တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

Instagram တွင် ဟန်းနီကတ်၏ လေသံမှာ ပိုမိုနူးညံ့သော်လည်း မက်ဆေ့ချ်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ “ချစ်လှစွာသော အထက်လွှတ်တော်အမတ်များခင်ဗျား၊ MAHA မိခင်တွေက သင်တို့ ဘယ်လိုမဲပေးမလဲဆိုတာကို စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ ပညာရှိရှိ ရွေးချယ်ပါ” ဟု သူမက ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် MAHA ၏ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲမဲများကို လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းမှာမူ မသေချာသေးပေ။

ပြင်ပလူများအတွက် MAHA လှုပ်ရှားမှုသည် ကာကွယ်ဆေးဆန့်ကျင်ရေး ဝါဒဖြန့်မှုကြောင့် အများဆုံး သိရှိကြပေမည်။

မေလတွင် ဟန်းနီကတ်သည် နယူးယောက်ပြည်နယ်အဆင့် ကာကွယ်ဆေးမဖြစ်မနေထိုးနှံရမည့်အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်ရန် သူမ၏ နောက်လိုက်များကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် ကာကွယ်ဆေးများက မြေပဲဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေသည်ဟူသော သီအိုရီတစ်ခုကိုလည်း မျှဝေခဲ့သေးသည်။ အဆိုပါသီအိုရီကို အမေရိကန် ကလေးအထူးကုအကယ်ဒမီ (American Academy of Pediatrics) က ငြင်းပယ်ထားသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ကနေဒီအနေဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာန (CDC) ၏ ၁၇ ဦးပါ ကာကွယ်ဆေးအဖွဲ့ဝင်အားလုံးကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်မှုများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ကလေးသူငယ် ကာကွယ်ဆေးအချိန်ဇယားမှ ကာကွယ်ဆေး ခြောက်မျိုးကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲမှုနှစ်ခုစလုံးကို တရားဥပဒေအရ ရင်ဆိုင်နေရသည်။

MAHA သြဇာရှိသူ အများစုအတွက် ကာကွယ်ဆေးများသည် ကလေးများ၏ ကျန်းမာရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာများစွာထဲမှ တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ပေါင်းသတ်ဆေးများနှင့် အခြားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဆိပ်အတောက်များမှာလည်း ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ ဖြစ်သည်။

ကနေဒီ၏ ပေါင်းသတ်ဆေးများနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများနှင့် ကာကွယ်ဆေးဆန့်ကျင်ရေး အယူအဆများသည် ရောဂါပိုးသီအိုရီ (germ theory) ကို ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပုံရသည်။ ရောဂါပိုးသီအိုရီဆိုသည်မှာ ရောဂါအများစုကို အဏုဇီဝပိုးမွှားများက ဖြစ်စေသည်ဟူသော ဆေးပညာသိပ္ပံ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။

ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဆိပ်အတောက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများမှာမူ လူနည်းစုသာ သိရှိသည့်အရာ မဟုတ်တော့ပေ။ မကြာသေးမီက Reuters/Ipsos ၏ စစ်တမ်းတစ်ခုအရ ပါတီနိုင်ငံရေးကို ကျော်လွန်၍ အမေရိကန် ၅ ဦးတွင် ၄ ဦးခန့်သည် ပေါင်းသတ်ဆေးများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် အစားအစာ ထည့်သွင်းပစ္စည်းများအပေါ် စိုးရိမ်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

“ဒါဟာ ပါတီနိုင်ငံရေးကို ကျော်လွန်သွားပြီလို့ ကျွန်မထင်တယ်” ဟု နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်သူဟု ခံယူထားသည့် ရိုင်ယာဆန်က ပြောသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက သူမ၏ Instagram နောက်လိုက်များသည် အများအားဖြင့် “ကယ်လီဖိုးနီးယား ဟစ်ပီ ဒီမိုကရက်” အမျိုးအစားများမှ မိမိကိုယ်ကို ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများဟု ခေါ်ဆိုသူများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြောင်း သူမက မှတ်ချက်ပြုသည်။

ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ညစ်ညမ်းစေသောပစ္စည်းများဆိုင်ရာ ဘက်စုံသုတေသနစင်တာကို ပူးတွဲဦးဆောင်နေသည့် စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ ကူးစက်ရောဂါဗေဒပညာရှင် ထရေစီ ဝုဒ်ရက်ဖ် (Tracey Woodruff) က ကာကွယ်ဆေးကိစ္စတွင် MAHA နှင့် သဘောထားကွဲလွဲသော်လည်း ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှုအပေါ် စိုးရိမ်ခြင်းမှာ မှန်ကန်ကြောင်း ပြောကြားသည်။

ကလေးများသည် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများထက် အဆိပ်သင့်ဓာတုပစ္စည်းများကို ပိုမိုခံစားလွယ်ကြောင်း ဝုဒ်ရက်ဖ်က ပြောသည်။ လက်ရှိ ဓာတုပစ္စည်းများအတွက် စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်လုပ်ငန်းစဉ်သည် ထိုကဲ့သို့သော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ကွာခြားချက်များ သို့မဟုတ် မတူညီသော ဓာတုပစ္စည်းများစွာကို အနည်းငယ်စီ စုပေါင်းထိတွေ့မိခြင်း၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို အပြည့်အဝ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မရှိပေ။

၎င်း၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအစောပိုင်းတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအေဂျင်စီ (EPA) ၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသည့် ဝုဒ်ရက်ဖ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ လွှမ်းမိုးမှုအပေါ် စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။

“သိပ္ပံနည်းကျကို သင့်လျော်စွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိဘဲ ပြည်သူတွေကို ကာကွယ်ဖို့ မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို မလုပ်ဆောင်တဲ့ စနစ်တစ်ခု ကျွန်မတို့မှာ ရှိနေပါတယ်” ဟု ဝုဒ်ရက်ဖ်က ပြောသည်။ “လူတွေက သဘာဝအတိုင်းပဲ အရမ်းစိတ်ပျက်နေကြတာပါ။”

သူမသည် MAHA လှုပ်ရှားမှုက ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှုအပေါ် အမြင်သစ်များ ရရှိစေခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုသည်။

MAHA သည် မဲဆန္ဒရှင်များအပေါ် မည်မျှလွှမ်းမိုးနိုင်သည်ကို မသေချာသေးသော်လည်း အိမ်ဖြူတော်တွင်မူ စက်မှုလုပ်ငန်းက သြဇာရှိသူများကို ကျော်လွန်၍ လွှမ်းမိုးနေပုံရသည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က အိမ်ဖြူတော်၏ MAHA အစီရင်ခံစာ (PDF) တွင် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်အသုံးပြုမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဆိပ်အတောက်များနှင့် ထိတွေ့မှုနှင့် စည်းမျဉ်းစနစ်အပေါ် ကော်ပိုရိတ်လွှမ်းမိုးမှုတို့ကို ထောက်ပြခဲ့ရာ MAHA အတွက် အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော် နောက်ဆက်တွဲ MAHA မဟာဗျူဟာ ထွက်ပေါ်လာသည့်အခါ ပေါင်းသတ်ဆေးများနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြချက်မှာ လက်ရှိစနစ်သည် မည်မျှကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ဖော်ပြသည့် စာပိုဒ်တစ်ခုတွင်သာ ပါဝင်ခဲ့သည်။

“ဒါကတော့ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုလုံးကို ‘ဂရုမစိုက်ဘူး’ လို့ ပြောလိုက်တာပါပဲ!” ဟု ဝုဒ်ရက်ဖ်က တွေးမိကြောင်း ပြန်ပြောပြသည်။ “ဒါဟာ တကယ်ကို အံ့အားသင့်စရာပါပဲ။”

ဖေဖော်ဝါရီလတွင် MAHA မိခင်များသည် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ နောက်ထပ် အခက်အခဲတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်က အီရန်ကို မတိုက်ခိုက်မီ ၁၀ ရက်အလိုတွင် အမိန့်တစ်ခုက အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ထောက်ပံ့ရန် ဂလိုင်ဖိုဆိတ် ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၎င်းသည် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်ပြီး မီးလောင်စေသော လက်နက်များတွင် အသုံးပြုသည့် အဖြူရောင် ဖော့စဖရပ်စ် (white phosphorus) ပါဝင်သော ဒြပ်စင်ဖော့စဖရပ်စ်အတွက် အရေးကြီးသော သတ္တုတွင်းစာရင်းကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အဖြူရောင် ဖော့စဖရပ်စ်သည် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပြီး လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့က ၎င်းကို လုံးဝပိတ်ပင်ရန် အကြံပြုထားသည်။

အဆိုပါ အမိန့်တွင် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်အခြေခံ ပေါင်းသတ်ဆေးများ ထုတ်လုပ်သူများ၏ ပြည်တွင်း “ကော်ပိုရိတ်ရှင်သန်နိုင်စွမ်း” ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ကာကွယ်မှုများ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်တွင် တစ်ခုတည်းသော ဒြပ်စင်ဖော့စဖရပ်စ် သတ္တုတွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် Bayer သည် တစ်ခုတည်းသော ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။

MAHA မိခင်များသည် အလွန်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် Monsanto ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဂလိုင်ဖိုဆိတ် အစုလိုက်တရားစွဲဆိုမှုများကို ယခင်က ဦးဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် ကနေဒီက ဤလုပ်ဆောင်ချက်ကို ထောက်ခံကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားလိုက်သည့်အခါတွင် ပို၍ ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။

Turning Point USA မှ အဲရီကာ ကာ့ခ် (Erika Kirk) သည် MAHA မိခင်အုပ်စုငယ်တစ်ခုကို ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အိမ်ဖြူတော်၌ ထရမ့်နှင့် ကနေဒီတို့နှင့် တွေ့ဆုံစေရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့တစ်ခုက ဂလိုင်ဖိုဆိတ်သည် လူသားများတွင် ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း ကောက်ချက်ချပြီးနောက် အမေရိကန် EPA သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းသတ်ဆေးကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်လည်း ထိုကောက်ချက်အတိုင်းပင် ကြားဖြတ်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် တရားရုံးများက ပယ်ဖျက်ခဲ့ကာ ယခုနှစ်အတွင်း အသစ်ပြန်လည် ဆုံးဖြတ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

ဂလိုင်ဖိုဆိတ်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးနေသော်လည်း အခြားသော ပေါင်းသတ်ဆေးများမှာ ပို၍ပင် ဆိုးရွားနိုင်သောကြောင့် အခြားဓာတုပစ္စည်းများသို့ ပြောင်းလဲခြင်းမှာ ပိုကောင်းသည်ဟု မဆိုနိုင်ကြောင်း ရိုင်ယာဆန်က ပြောသည်။

“တကယ်မဖြစ်စေချင်တာက ‘အိုကေ၊ ဂလိုင်ဖိုဆိတ် မသုံးတော့ဘူး’ လို့ ပြောပြီးတော့ ၄၀ ဆ ပိုအဆိပ်ပြင်းတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို သုံးလာမှာကိုပါပဲ” ဟု ရိုင်ယာဆန်က ပြောသည်။

ထိုရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရိုင်ယာဆန်က ပေါင်းသတ်ဆေးများကို ကြီးကြပ်မှု တိုးမြှင့်ရန်နှင့် တောင်သူလယ်သမားများအား ပေါင်းသတ်ဆေးများမှ ကင်းဝေးစေပြီး ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းနိုင်ရန် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ ထောက်ပံ့ပေးရန် အစိုးရကို တောင်းဆိုခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။

သူမသည် ပိုမိုလွယ်ကူသော အောင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် သီးနှံများမရိတ်သိမ်းမီ အခြောက်ခံရန်အတွက် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်ကို ဖြန်းခြင်းကို ရပ်တန့်ရန်လည်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤ “ရိတ်သိမ်းချိန်မတိုင်မီ အခြောက်ခံခြင်း” သည် ကုန်စုံဆိုင်များရှိ အစားအစာများတွင် ပေါင်းသတ်ဆေး အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးဖြစ်စေကြောင်းနှင့် ဥရောပတွင် ပိတ်ပင်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ရိုင်ယာဆန်က ပြောသည်။

အိမ်ဖြူတော် အစည်းအဝေးတွင် ရိုင်ယာဆန်သည် သူမ၏ အသံကို အစိုးရက နားထောင်သည်ဟု ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမသည် ထရမ့်၊ ကနေဒီနှင့် အခြား MAHA မိခင်များနှင့်အတူ ပြုံးရွှင်စွာ ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့သည်။

သို့သော် တစ်လအကြာတွင် ဂလိုင်ဖိုဆိတ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ကတိကဝတ်အသစ်များမှာ ပေါ်ပေါက်မလာခဲ့ပေ။

“ဒီလှုပ်ရှားမှုဟာ ဒီအစိုးရအောက်မှာ ရှိနေသင့်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ ကျွန်မထင်မိတဲ့အတွက် အရမ်းကို စိတ်ပျက်မိပါတယ်” ဟု ရိုင်ယာဆန်က ပြောသည်။ “သူတို့ဟာ သူတို့ကို ရာထူးရောက်အောင် ပံ့ပိုးပေးခဲ့တဲ့ မဲဆန္ဒရှင်တွေအတွက် ဘက်လိုက်ပြီး မလုပ်ဆောင်ပေးပါဘူး။”

ရာသီဥတု ပျက်စီးမှုများအတွက် ရေနံကုမ္ပဏီများကို တာဝန်ခံစေရန် လုပ်ဆောင်နေသည့် စည်းရုံးရေးမှူး ကက်ဆီဒီ ဒီပါအိုလာ (Cassidy DiPaola) က ရိုင်ယာဆန်၏ စိတ်ပျက်မှုကို နားလည်နိုင်ကြောင်း ပြောသည်။ “အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အာဏာကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ပြင်ပလူထုရဲ့ စွမ်းအားဟာ MAHA အတွက်ပဲ သီးသန့်မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ဒီပါအိုလာက ပြောသည်။

ဒီပါအိုလာသည် MAHA ၏ Bayer နှင့် တိုက်ပွဲကို စောင့်ကြည့်နေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရာသီဥတု တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများသည်လည်း ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ ကုမ္ပဏီများကို ရာသီဥတု ပျက်စီးမှုများအတွက် တရားစွဲဆိုမှုများမှ ကာကွယ်ပေးမည့် “တာဝန်ယူမှု ကာကွယ်ရေး” များကို တိုက်ခိုက်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အောက်ခြေအဖွဲ့အစည်းများက သီးခြားစီ တိုက်ခိုက်နေကြသော်လည်း စက်မှုလုပ်ငန်းအုပ်စုများကမူ အလွန်တူညီသော တရားရေးဆိုင်ရာ ဗျူဟာများကို အသုံးပြုနေကြသည်။

“ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတွေက Bayer ကို စောင့်ကြည့်နေတယ်။ Bayer ကလည်း ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတွေကို စောင့်ကြည့်နေတယ်” ဟု ဒီပါအိုလာက ပြောသည်။

ဒီပါအိုလာက အမေရိကန်များသည် ကော်ပိုရေးရှင်းများသည် မတူညီသော စည်းမျဉ်းများဖြင့် လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု ခံစားရမှုကြောင့် ပိုမိုစိတ်ပျက်လာကြကြောင်း ပြောသည်။ သို့သော် ထိုအာဏာစုစည်းမှုကို တိုက်ဖျက်ရန် မည်သူ့ကို ယုံကြည်ရမည်ဆိုသည့်အချက်တွင်မူ သဘောတူညီမှု နည်းပါးနေသေးသည်။

“ကျွန်မတို့မှာ အလွန်တူညီတဲ့ နားလည်မှုနဲ့ အလွန်တူညီတဲ့ ရည်မှန်းချက်ရှိပေမဲ့ အဲဒီကို ရောက်ဖို့ လုပ်ငန်းစဉ်နဲ့ ဘယ်သူနဲ့အတူ ရောက်သွားမလဲဆိုတာက အလွန်ကွာခြားနေရင် ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ” ဟု သူမက မေးခွန်းထုတ်သည်။ “ ‘အဲဒီကွာခြားချက်တွေကို ကျွန်မတို့ ကျော်လွှားနိုင်မလား’ ဆိုတာက နောက်ထပ် မေးခွန်းတစ်ခုပါပဲ။”

ရိုင်ယာဆန်သည်လည်း ရှေ့ဆက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ “ကျွန်မတို့ ဒီအဖွဲ့မှာ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီတွေကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ဖို့ တကယ်ကို သေချာစေချင်ပါတယ်” ဟု သူမက ပြောသည်။ “သူတို့က ဒီကိစ္စကို တကယ်ကို ဂရုစိုက်ကြပါတယ်။”