ထရမ့်က မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်အပေါ် ချဉ်းကပ်မှုအသစ်ပြုလုပ်ရန် အရိပ်အမြွက်ပြောကြား

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်နိုင်ငံနှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိပြီးနောက် မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်အပေါ် အာရုံစိုက်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း တောင်ကိုရီးယားသမ္မတက ပြောကြားလိုက်သည်။

သမ္မတ လီဂျေမြောင်က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုတွင် ပြောကြားရာ၌ သောကြာနေ့က ကျင်းပသည့် G7 ညစာစားပွဲတွင် ထရမ့်က မိမိအား “မြောက်ကိုရီးယားကိစ္စကို အာရုံစိုက်ရမည့်အချိန် ရောက်လာပြီ” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း၊ ယင်းမှတ်ချက်သည် ပြုံယမ်း၏ နျူကလီးယားစွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် အမေရိကန်က ပြန်လည်အာရုံစိုက်လာမည့် အရိပ်အယောင်ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။

ထို့အပြင် လီက မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများသည် “ထိရောက်မှုမရှိ” ကြောင်း ထရမ့်အား ပြောကြားခဲ့ပြီး ပြုံယမ်းနှင့် မော်စကိုတို့အကြား ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသည့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ထောက်ပြခဲ့သည်။

“ရုရှားဘက်က အကူအညီ အနည်းငယ်ရရုံနဲ့တင် မြောက်ကိုရီးယားအတွက် အများကြီး အထောက်အကူဖြစ်စေပါတယ်” ဟု လီက ပြောသည်။

ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံသည် ၁၉၅၀-၅၃ ခုနှစ် ပဋိပက္ခသည် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ဖြင့် မဟုတ်ဘဲ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဖြင့်သာ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသဖြင့် နည်းပညာအရ စစ်ဖြစ်နေဆဲအခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး နယ်စပ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည့် စစ်မဲ့ဇုန်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြောက်ကိုရီးယားသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ ပထမဆုံး နျူကလီးယားစမ်းသပ်မှုကို ကြေညာခဲ့ပြီး နျူကလီးယားလက်နက် ဒါဇင်နှင့်ချီ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။

ကင်မ်သည် မကြာသေးမီက ယူကရိန်းကို ဆန့်ကျင်သည့် ရုရှား၏စစ်ပွဲတွင် ကူညီရန် တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များနှင့် ဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သူသည် တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကိုလည်း ပြုံယမ်းမြို့၌ မကြာသေးမီက လက်ခံတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ရှီကျင့်ဖျင်သည် ထရမ့်နှင့် ရုရှားခေါင်းဆောင် ဗလာဒီမာပူတင်တို့နှင့် ပေကျင်းမြို့၌ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများ ကျင်းပပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ယခုကဲ့သို့ တွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ပြုံယမ်း သို့မဟုတ် ပေကျင်းတို့၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် မြောက်ကိုရီးယား နျူကလီးယားကင်းစင်ရေးကိစ္စကို ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။ ယင်းအချက်ကို တရုတ်နိုင်ငံက သွယ်ဝိုက်လက်ခံလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် ဟနွိုင်းမြို့၌ ကင်မ်နှင့် ထရမ့်တို့ ကျင်းပခဲ့သည့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသည် နျူကလီးယားကင်းစင်ရေးနှင့် ပိတ်ဆို့မှုများ လျှော့ချရေးဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာကိစ္စရပ်များကြောင့် ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ပြုံယမ်းသည် ၎င်းကိုယ်ကို “နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်၍မရသော” နျူကလီးယားနိုင်ငံအဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ကြေညာခဲ့သည်။

ကင်မ်သည် နျူကလီးယားဗုံးအတွက် လောင်စာဆီထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံသစ်တစ်ခုကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီးနောက် မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားစွမ်းဆောင်ရည်ကို တိုးချဲ့သွားမည်ဟု ကတိပြုထားသည်။

ထရမ့်သည် ၎င်း၏ ပထမသက်တမ်းအတွင်း ကင်မ်နှင့် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင် သူတို့နှစ်ဦး “အချစ်ဆုံးသူငယ်ချင်းများ” ဖြစ်သည်ဟုပင် ကြေညာခဲ့ကာ နျူကလီးယားကင်းစင်ရေးဆိုင်ရာ ရေရှည်မျှော်မှန်းထားသည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သိသာထင်ရှားသည့် တိုးတက်မှုမျိုး မရှိခဲ့ပေ။

ထရမ့်သည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က အာရှခရီးစဉ်အတွင်း ကင်မ်နှင့် ထပ်မံတွေ့ဆုံရန် “ရာနှုန်းပြည့်” အဆင်သင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားခြင်းဖြင့် ကင်မ်ကို ချဉ်းကပ်မှုများ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းကမ်းလှမ်းချက်မှာ အကြောင်းပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

အမေရိကန်သမ္မတသည် မြောက်ကိုရီးယားကို “နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ” ဟု ပြောဆိုခြင်းဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကျင့်သုံးလာသည့် အမေရိကန်၏ မူဝါဒကိုပင် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။

တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထရမ့်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် စင်ကာပူ၌ ကျင်းပခဲ့သည့် အစည်းအဝေးတစ်ခုတွင် သူနှင့် မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင် ကင်မ်ဂျုံအွန်တို့ အတူရိုက်ထားသည့် ဓာတ်ပုံတစ်ပုံကို စာသားမပါဘဲ တင်ခဲ့သည်။