အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ စစ်ပွဲဆီ ဦးတည်နေသလား၊ သဘောတူညီမှုဆီ ဦးတည်နေသလား။

ဧပြီလတွင် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အဆိုပြုချက်များနှင့် တန်ပြန်အဆိုပြုချက်များကို ဆက်တိုက်ဖလှယ်ခဲ့ကြသော်လည်း နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များက လိုအပ်လာပါက တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အင်အားသုံးရန်လည်း ပြင်ဆင်ထားကြောင်း ထပ်တလဲလဲ အချက်ပြခဲ့ကြသည်။

ဧပြီ ၈ ရက်တွင် ပါကစ္စတန်၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် ကြေညာခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်မှစ၍ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများက ငြိမ်းချမ်းရေးထက် စစ်ပွဲအသစ်တစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

သောကြာနေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရာချီက အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ရန် အသုံးပြုသည့် ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် တရားဝင်ပစ်မှတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

ဤသတိပေးချက်သည် လွန်ခဲ့သည့် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများရှိ အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပိုင် ပစ္စည်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သောကြာနေ့တွင် အီရန်ရေတပ်ကလည်း အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အမေရိကန်စစ်သင်္ဘောများကို သတိပေးဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို အမေရိကန်ရေတပ်က ပိတ်ဆို့ထားစဉ် ရေကြောင်းသွားလာမှုကို နှောင့်ယှက်ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်သင်္ဘောများနှင့် ရေနံတင်သင်္ဘောများကို ဖမ်းဆီးခြင်းတို့အတွက် အမေရိကန်ရေတပ်ကို စွပ်စွဲခဲ့ကြောင်း အီရန်အစိုးရမီဒီယာက ဖော်ပြခဲ့သည်။

သို့ဆိုလျှင် ငြိမ်းချမ်းရေး သို့မဟုတ် စစ်ပွဲအသစ်တစ်ရပ်၊ မည်သည့်အရာက ပိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသနည်း။ နှစ်ဖက်စလုံးက ယခုအထိ ဘာတွေပြောခဲ့လဲဆိုတာ ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။

အစိုးရသတင်းအေဂျင်စီ KUNA ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နံနက်ပိုင်းတွင် အီရန်ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများက ကူဝိတ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ၊ အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုများ၊ လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ရပ်ဆိုင်းခြင်းနှင့် လမ်းကြောင်းပြောင်းခြင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားတစ်ဦး သေဆုံးပြီး အခြားများစွာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် အမေရိကန်ဗဟိုတိုင်းမှူးဌာန (CENTCOM) က ကူဝိတ်ကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အီရန်ဒုံးကျည်နှစ်စင်းသည် ပစ်မှတ်မရောက်မီ ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များစွာသည် ၎င်းတို့၏ပစ်မှတ်များသို့ မရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်၏ Tasnim သတင်းအေဂျင်စီက အီရန်အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က “ဒေသတွင်းနိုင်ငံ” တစ်ခုရှိ အမေရိကန်ရဟတ်ယာဉ်များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ရာ ကူဝိတ်ကို ရည်ညွှန်းပုံရသည်။ သို့သော် ရဟတ်ယာဉ်များ လေဆိပ်တွင် ရှိနေခြင်းဟုတ်မဟုတ် သို့မဟုတ် အပျက်အစီးများနှင့် ကြားဖြတ်ဟန့်တားခံရသော ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် လေဆိပ်ပျက်စီးခဲ့ခြင်းဟုတ်မဟုတ် မရှင်းလင်းသေးပေ။

Tasnim က IRGC သည် ဘာရိန်းရှိ လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုနှင့် အမေရိကန်ပဉ္စမရေတပ်၏ ဌာနချုပ်ကို ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် CENTCOM က ဘာရိန်းကို ပစ်မှတ်ထားသည့် ပစ်ခတ်မှုများကို ကြားဖြတ်ဟန့်တားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ကူဝိတ် သို့မဟုတ် ဘာရိန်း နှစ်နိုင်ငံစလုံးတွင် အမေရိကန်ဝန်ထမ်း သို့မဟုတ် ပိုင်ဆိုင်မှုများ ထိခိုက်မှုမရှိခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများသည် Goruk နှင့် Qeshm ကျွန်းရှိ အီရန်ရေဒါနှင့် ဒရုန်းစခန်းများကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း၊ Qeshm ရှိ ဆက်သွယ်ရေးမျှော်စင်တစ်ခုကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းနှင့် အရပ်သားသင်္ဘောများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အီရန်ဒရုန်းများကို ပစ်ချခဲ့ခြင်းတို့နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

တီဟီရန်က အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီးရှိ အီရန်ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်မီဒီယာက IRGC ရေတပ်သည် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် “Panaya” ဟုခေါ်သော သင်္ဘောတစ်စင်းကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဤဖြစ်ရပ်များသည် ပြီးခဲ့သည့်လက ပင်လယ်ကွေ့တစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့ခဲ့သော အပြန်အလှန်တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး ခဏတာ ငြိမ်သက်မှုနောက်ပိုင်းတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းကို ပြသသည်။

ဥပမာအားဖြင့် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အဘူဒါဘီအာဏာပိုင်များက Barakah နျူကလီးယားစက်ရုံ၏ အတွင်းပိုင်းပတ်လည်ပြင်ပရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက်တစ်ခုတွင် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မီးလောင်မှုဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ မရှိခဲ့ဘဲ ဓာတ်ရောင်ခြည်ပမာဏမှာလည်း ပုံမှန်အတိုင်းရှိနေခဲ့သည်။

မေလအစောပိုင်းတွင် UAE က အီရန်သည် အရှေ့ပိုင်းအီမီရိတ် ဖူဂျိုင်ရာဆိပ်ကမ်းကို ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများ “အများအပြား” ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသားသုံးဦးကို ဒဏ်ရာရစေခဲ့ကာ ဖူဂျိုင်ရာရေနံစက်မှုဇုန်ရှိ ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။

အကြိမ်များစွာတွင် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်များက ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ရရှိရန် နီးစပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သို့မဟုတ် စစ်ပွဲသည် မကြာမီ ပြီးဆုံးတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက အင်္ဂါနေ့တွင် လွှတ်တော်အမတ်များကို အီရန်က ၎င်း၏နျူကလီးယားလှုပ်ရှားမှုများကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူမှသာ အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ဖြေလျှော့ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“စစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားပြီ” ဟု ရူဘီယိုက နယူးဂျာစီပြည်နယ် ဒီမိုကရက်တစ်အထက်လွှတ်တော်အမတ် ကိုရီ ဘွတ်ကာနှင့် ပြင်းထန်သော အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုအတွင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဘွတ်ကာက သဘောမတူခဲ့ပေ။

ရူဘီယိုက အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီသည် အသက်ရှင်လျက်ရှိပြီး ဝါရှင်တန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများတွင် “ပိုမိုပါဝင်လာနေသည်” ဟု ကွန်ဂရက်သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ခါမေနီသည် ၎င်း၏ရှေ့မှီနှင့် ဖခင်ဖြစ်သူ အာယတိုလာ အလီ ခါမေနီကို သေဆုံးစေခဲ့သော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက် တီဟီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေးတိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်ပြီးနောက်ပိုင်း လူသိရှင်ကြား ပေါ်ထွက်လာခြင်းမရှိသေးပေ။

အီရန်က နောက်ဆုံးပေါ် အမေရိကန်ငြိမ်းချမ်းရေးအဆိုပြုချက်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နေစဉ် မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် သမ္မတထရန့်ပ်က အိုဗယ်ရုံးခန်း၌ သတင်းထောက်များကို “သူတို့ သဘောတူညီချက်ရချင်ကြတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၄ နာရီအတွင်းမှာ ကျွန်တော်တို့ အရမ်းကောင်းတဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်ခဲ့ကြပြီး သဘောတူညီချက်ရဖို့ အလွန်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

သောကြာနေ့တွင် ပါကစ္စတန်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး မိုဟ်စင် နာကဗီသည် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (SCO) ၏ ဘေးပန်းအစည်းအဝေးတွင် အီရန်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အက်စ်ကန်ဒါ မိုမေနီနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

“ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးနှစ်ဦးစလုံးက ဒေသတွင်းရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်” ဟု ပါကစ္စတန်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာဆင်မ် မူနီယာသည် အီရန်အာဏာပိုင်များနှင့် “ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန်” တီဟီရန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်သည် အဆင့်တစ်ဆင့် တက်လှမ်းလာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ သို့သော် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာကာအီက အဆိုပါခရီးစဉ်သည် “ကျွန်ုပ်တို့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု သို့မဟုတ် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သည့် အခြေအနေတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိနေပြီ” ဟု အဓိပ္ပာယ်မသက်ရောက်ကြောင်း သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့နောက် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ကနဦးနားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MOU) တစ်ခုကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို နောက်ထပ် ရက် ၆၀ ထပ်မံတိုးမြှင့်ရန်နှင့် စစ်ပွဲကို အပြီးတိုင်အဆုံးသတ်ရန် ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ရန် သဘောတူခဲ့ကြောင်း အမေရိကန်အစိုးရသတင်းရင်းမြစ်များက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အဆိုပါမူဘောင်သည် ထရန့်ပ်၏ နောက်ဆုံးအတည်ပြုချက် လိုအပ်နေသေးကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန် နှစ်ဖက်စလုံးက ဤ MOU ကို အတည်မပြုခဲ့ကြပေ။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ဖက်အကြား တိုက်ပွဲငယ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည်။

အကြိမ်များစွာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ယခုသီတင်းပတ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် Wall Street Journal က အမည်မဖော်လိုသည့် အမေရိကန်အရာရှိများကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြခဲ့ရာ အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံးပါက အီရန်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အဆုံးသတ်ရန် စဉ်းစားမည်ဖြစ်ကြောင်း ထရန့်ပ်က ၎င်း၏အကြံပေးများကို ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ထရန့်ပ်သည် အီရန်နှင့် အပြည့်အဝစစ်ပွဲကို ပြန်လည်စတင်ရန် အခြားနည်းလမ်းဖြင့် ဆန္ဒမရှိပုံရသည်။

ယင်းမတိုင်မီ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ်က “အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ပေးမယ့် သဘောတူညီချက်မျိုး ကျွန်တော်တို့ ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် သမ္မတက ကျွန်တော့်ကို ပြောခဲ့သလိုပဲ၊ ကျွန်တော်တို့ အသင့်ပြင်ဆင်ထားပြီးသားပါ။ အဲဒီလမ်းကြောင်းကို ကျွန်တော်တို့ မသွားချင်ပေမယ့် လိုအပ်လာရင် သမ္မတက လုပ်ဆောင်ဖို့ ဆန္ဒရှိပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ထရန့်ပ်က ၎င်း၏ Truth Social ပလက်ဖောင်းပေါ်တွင် ပို့စ်တစ်ခုတင်ကာ အမေရိကန်စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုအသစ်တစ်ရပ် စတင်တော့မည့်အချိန် နီးကပ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

“အီရန်အတွက် အချိန်ကုန်နေပြီ၊ သူတို့ မြန်မြန်လုပ်ဆောင်သင့်တယ်၊ မဟုတ်ရင် သူတို့ ဘာမှကျန်တော့မှာ မဟုတ်ဘူး” ဟု ထရန့်ပ်က စာကြောင်းနှစ်ကြောင်းတိုတိုဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ “အချိန်သည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်!”

ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် PBS News က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သက်တမ်းကုန်ဆုံးပါက ဘာဖြစ်မည်နည်းဟု ထရန့်ပ်ကို မေးမြန်းခဲ့သည်။ “အဲဒီအခါ ဗုံးတွေ အများကြီး စတင်ပေါက်ကွဲတော့မှာပဲ” ဟု ထရန့်ပ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

အာရာချီက သောကြာနေ့တွင် “နျူကလီးယားလက်နက်များ တပ်ဆင်ထားသော ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးအင်အားကြီးနိုင်ငံကို ရက် ၄၀ ကြာ ရင်ဆိုင်ရပ်တည်ခြင်းသည် လွယ်ကူသောအရာမဟုတ်” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း အီရန်၏ IRIB သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြခဲ့သည်။

“အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ရန် အသုံးပြုသည့် အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် တရားဝင်ပစ်မှတ်များဖြစ်ကြောင်း ဒေသတွင်းနိုင်ငံများကို ကျွန်ုပ်တို့ သတိပေးခဲ့သည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်၏ အဓိကဆွေးနွေးသူနှင့် ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ မိုဟာမက် ဘာကာ ဂါလီဘက်ဖ်က အင်္ဂါနေ့တွင် လက်ဘနွန်ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ နာဘီ ဘယ်ရီနှင့် စကားပြောဆိုစဉ် အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားပါက တီဟီရန်သည် အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများကို စွန့်လွှတ်ပြီး ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။