နီကာရာဂွါက ဌာနေတိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင် ဘရွတ်ကလင် ရီဗဲရား ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ် သေဆုံးမှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဌာနေတိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဘရွတ်ကလင် ရီဗဲရားသည် နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ထိန်းသိမ်းမှုအောက်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ နေခဲ့ရပြီးနောက် အသက် ၇၃ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများထံမှ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ကန့်ကွက်မှုများ ထွက်ပေါ်လာစေခဲ့သည်။

တနင်္ဂနွေနေ့တွင် နီကာရာဂွါအစိုးရက ၎င်း၏သေဆုံးရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ဝေဖန်သူများက ၎င်း၏ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို သိရှိရန် ဖိအားများ တိုးလာပြီးနောက် အဆိုပါကြေညာချက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် သံသယနှင့် ဒေါသထွက်မှုကို ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

နီကာရာဂွါဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးကျွမ်းကျင်သူများအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ရိဒ် ဘရိုဒီက "သူသာ သေဆုံးခဲ့ပါက ရောဂါကြောင့်ဟု မပြောနိုင်ပါ။" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ရီဗဲရား ကွယ်လွန်ကြောင်း အတည်မပြုမီ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ကြေညာချက်တွင် ဘရိုဒီက ဌာနေတိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်အား ထိခိုက်နစ်နာမှုများအတွက် အစိုးရကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။

"အကြောင်းရင်းမှာ သူသည် အစိုးရ၏ ထိန်းသိမ်းမှုအောက်တွင် နှစ်နှစ်ကျော်ကြာ အတင်းအဓမ္မ ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ရပြီး လွတ်လပ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာကြီးကြပ်မှုကို ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို အခြားနည်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို၍ မရနိုင်ပါ။" ဟု ဘရိုဒီက ရေးသားခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကတည်းက ရီဗဲရားကို ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်မရှိဘဲ နိုင်ငံတော်က ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ မကြာသေးမီကအထိ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အတည်ပြုချက်မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်း၏မိသားစုကိုလည်း တွေ့ခွင့်ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။

သို့သော် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ရီဗဲရားအား ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဆေးရုံတွင် ပိုက်သွင်းထားသည့် ဌာနေတိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်၏ ဓာတ်ပုံများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ထိုစဉ်က ရီဗဲရား၏အခြေအနေကို "အလွန်ဆိုးရွားသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများစွာ ချို့ယွင်းခြင်း၊ အသည်းခြောက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ပိုးဝင်ခြင်း" တို့ကို ခံစားနေရကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းအား "လေပြွန်ခွဲစိတ်၍ စက်ဖြင့် အသက်ရှူကူညီခြင်းနှင့် သွေးကြောမှ အာဟာရဖြည့်တင်းခြင်း" တို့ဖြင့် ကုသပေးနေကြောင်း သိရသည်။

အဆိုပါဓာတ်ပုံများက ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုလှိုင်းသစ်တစ်ခုနှင့် ၎င်းအား လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက လူမှုမီဒီယာတွင် တင်ခဲ့သော ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် "၎င်းအား အခြေအနေမဲ့ လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။" ၎င်းက နီကာရာဂွါခေါင်းဆောင်များကိုလည်း "၎င်းအား ရက်စက်စွာ ဆက်ဆံရာတွင် ၎င်းတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော အခန်းကဏ္ဍ" အတွက် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။

"ဤဖိနှိပ်မှု၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူမဆန်မှုတို့သည် ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ၎င်းနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံးကို ယခုပင် အခြေအနေမဲ့ လွှတ်ပေးရန် ကျွန်ုပ်တို့၏ တောင်းဆိုမှုကို ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။" ဟု အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ရေးသားခဲ့သည်။

ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော ဇနီးမောင်နှံ ဒန်နီယယ် အော်တေဂါနှင့် ရိုဆာရီယို မူရီလိုတို့က ဦးဆောင်သည့် နီကာရာဂွါအစိုးရသည် ၎င်း၏ အာဏာရှင်ဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု မှတ်တမ်းများကြောင့် ကာလကြာရှည်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။

အော်တေဂါနှင့် မူရီလိုတို့၏ လက်အောက်တွင် အတိုက်အခံများသည် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း၊ ထောင်ချခံရခြင်း၊ နှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းခံရခြင်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။

ရီဗဲရားသည် အော်တေဂါ၏ လက်ဝဲယိမ်း ဆန်ဒီနစ္စတာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့ကြသော ခေါင်းဆောင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။

မစ်စကီတို ဌာနေတိုင်းရင်းသားအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ရီဗဲရားသည် နီကာရာဂွါ၏ အရှေ့မြောက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်း၏လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘွားပိုင်မြေများကို ကာကွယ်ရန် ထောက်ခံပြောဆိုခဲ့သည်။

အဆိုပါနယ်မြေသည် ၎င်း၏ ကြွယ်ဝသော ရွှေ၊ ငွေနှင့် အခြားသယံဇာတသိုက်များကို ထုတ်ယူအသုံးချရန် ကြိုးပမ်းနေကြသော အစိုးရနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၏ ဖိအားများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။

ရီဗဲရားသည် Misurasata လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဆန်ဒီနစ္စတာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း ကော်စတာရီကာနိုင်ငံသို့ ခေတ္တခိုလှုံခဲ့သည်။ ၎င်းပြန်လာပြီးနောက် ဆန်ဒီနစ္စတာတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုက ၎င်းအား ပြည်ပတွင် ဘေးကင်းရာရှာရန် ထပ်မံတွန်းအားပေးခဲ့ရာ ယခုတစ်ကြိမ်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၌ ဖြစ်သည်။

ရီဗဲရားသည် ဆန်ဒီနစ္စတာများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအတွက် ကန့်သတ်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရရှိအောင် ကူညီပေးခဲ့သော ဌာနေတိုင်းရင်းသား နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သည့် Yamata ကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။

အော်တေဂါသည် နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အာဏာပြန်ရခဲ့သည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ၎င်းသည် အစိုးရအပေါ် ၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုကို ခိုင်မာစေရန် ၎င်း၏ဇနီး မူရီလိုကို ဒုတိယသမ္မတရာထူးမှ သမ္မတရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

၎င်း၏ လွတ်လပ်သော နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် ရီဗဲရားသည် အစိုးရကို ဆက်လက်ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ၎င်းသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂဖိုရမ်တစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့သို့ ခရီးသွားခဲ့သည်။ နီကာရာဂွါကို ဝေဖန်သည့် မှတ်ချက်များ ပြောကြားပြီးနောက် ၎င်းအား နိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။

သို့သော် ရီဗဲရားသည် နိုင်ငံတွင်းသို့ တိတ်တဆိတ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်အထိ ပုန်းအောင်းနေထိုင်ခဲ့သည်။ အစိုးရက ၎င်းအား အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ဝေဖန်သူများက ၎င်းအား ဖမ်းဆီးခြင်းသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်ကို အသံတိတ်စေခြင်းနှင့် တူညီသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"ထိုအချိန်ကတည်းက သူ့သတင်းကို ဘယ်သူမှ မကြားရတော့ဘူး။ အစိုးရက ဘာအရိပ်အယောင်မှ မပြခဲ့ဘူး။ သူက ပျောက်ဆုံးနေတဲ့သူတစ်ယောက်ပဲ။" ဟု ဘရိုဒီက ပြောကြားခဲ့သည်။