Mona Khalil, Lebanon’s turtle advocate, dies after Israeli attack

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က တိုင်ယာ (Tyre) မြို့အနီးရှိ ၎င်း၏နေအိမ်ကို အစ္စရေးတို့က လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံသား ရေနေသတ္တဝါဆိုင်ရာ ဂေဟဗေဒပညာရှင် မိုနာ ခါလီ (Mona Khalil) သည် ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း ဒေသတွင်းသတင်းများက ဖော်ပြသည်။

အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ် ခါလီသည် သောကြာနေ့တွင် ရရှိခဲ့သော ဒဏ်ရာများဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနေ့မှာပင် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို အရှိန်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့ကြားရှိ မတည်ငြိမ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့်ကြားမှ လူပေါင်း ၅၀ ကျော် သေဆုံးကာ ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

"မိုနာ ခါလီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းအတွက် ကျွန်ုပ်တို့ အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲရပါသည်" ဟု ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ Live Love Tyre က သောကြာနေ့တွင် Facebook မှတစ်ဆင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

"သူမ၏ မယုံနိုင်လောက်အောင် ကောင်းမွန်သော အမွေအနှစ်များဖြင့် သူမကို အမြဲအမှတ်ရနေပါမည်။ အခက်အခဲများကြားမှပင် မိုနာသည် Live Love Tyre ရှိ လိပ်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ဘဝသည် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိခဲ့သော ဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ခါလီကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ လာဂို့စ် (Lagos) မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြည်ပတွင် နှစ်အတော်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။

၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တိုင်ယာမြို့အနီးရှိ အယ်လ်-မန်ဆူရီ (al-Mansouri) ကမ်းခြေ၌ ပင်လယ်ပြင်မှတက်လာကာ ဥအုနေသည့် လိပ်တစ်ကောင်နှင့် ခဏတာတွေ့ဆုံခဲ့ရခြင်းက သူမအား တိရစ္ဆာန်များအတွက် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသည့် ဘဝခရီးလမ်းကို စတင်စေခဲ့သည်။

ထို့နောက် သူမသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းရှိ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော လိပ်ခေါင်းကြီးများ (loggerhead) နှင့် ပင်လယ်လိပ်စိမ်းများ၏ ဥအုသည့်နေရာများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ဆယ်စုနှစ်များစွာ မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

အဆိုပါ လိပ်မျိုးစိတ်နှစ်မျိုးစလုံးသည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ၊ ပလတ်စတစ်ညစ်ညမ်းမှု၊ ငါးဖမ်းပိုက်များနှင့် အလင်းရောင်ညစ်ညမ်းမှုတို့ကြောင့် အလွန်အန္တရာယ်ရှိနေပြီး အရှေ့မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် မျိုးသုဉ်းသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခါလီသည် အယ်လ်-မန်ဆူရီကမ်းခြေ၌ တည်ရှိသော ဂေဟစနစ်ခရီးသွားလုပ်ငန်းစီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Orange House ကို တည်ထောင်ရာတွင် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သူမသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ ရေနေသတ္တဝါများကို မှတ်တမ်းတင်ရန်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအတွက် ထောက်ခံအားပေးရန်၊ လက်ဘနွန်ကမ်းရိုးတန်း ညစ်ညမ်းမှုများကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

"သင် ကျွန်မတို့ကို ထားရစ်ခဲ့ပေမဲ့ ကျွန်မတို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာတော့ အမြဲရှိနေမှာပါ - ကျွန်မတို့က သင့်ရဲ့ ကလေးတွေပါပဲ" ဟု ခါလီနှင့် အနီးကပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် သတင်းထောက်နှင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဖာဒီယာ ဂျူမာ (Fadia Joumaa) က Facebook တွင် ဂုဏ်ပြုရေးသားခဲ့သည်။

ခါလီ၏သေဆုံးမှုသည် "ကျွန်မတို့အတွက်တင်မကဘဲ လက်ဘနွန်တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သင် အလွန်သစ္စာရှိရှိ စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သက်ရှိများအတွက် ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်" ဟု သူမက ဆိုသည်။