မက္ကဆီကန် မူးယစ်ဂိုဏ်းများက တောင်အာဖရိက လယ်ယာမြေများကို မက်သ်ထုတ်လုပ်ရေး ဗဟိုချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပုံ

ဂျိုဟန်နက်စ်ဘာ့ဂ်၊ တောင်အာဖရိက – ဆွာ့ထရူဂန်စ် (Swartruggens) ဟူသော တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သည့် သတ္တုတွင်းမြို့လေးတွင် တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါး လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြင့် စွပ်စွဲခံထားရသည့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသား ငါးဦးအား အာမခံပေးသင့် မပေးသင့် သို့မဟုတ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသင့် မထားသင့်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် တရားရုံးငယ်တစ်ခု ပြင်ဆင်နေသည်။

၎င်းတို့အား ဖမ်းဆီးခြင်းသည် အနောက်မြောက်ပြည်နယ် (North West province) ရှိ ဝေးလံခေါင်သီသော လယ်ယာမြေတစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့က ရန်းဘီလီယံတစ်ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၆၀ သန်း) တန်ဖိုးရှိ မက်သာဖက်တမင်း (methamphetamine) ဓာတ်ခွဲခန်းကြီးတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤအမှုသည် တောင်အာဖရိက၏ ကျေးလက်ဒေသအတွင်းပိုင်းတွင် ပုံစံတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာနေကြောင်း ပြသနေသည့် အမှုများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ဆွာ့ထရူဂန်စ်ရှိ ဓာတ်ခွဲခန်းသည် သီးခြားတွေ့ရှိမှုတစ်ခု မဟုတ်ခဲ့ပါ။

၎င်းသည် တောင်အာဖရိကတွင် နှစ်နှစ်အတွင်း မက္ကဆီကို ရာဇဝတ်သားများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဓိက မက်သ် (meth) ထုတ်လုပ်ရေး နေရာလေးခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဤပုံစံသည် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများနှင့် စနစ်တကျ ရာဇဝတ်မှု ကျွမ်းကျင်သူများကို စိုးရိမ်ပူပန်စေခဲ့သည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရဲတပ်ဖွဲ့သည် လင်ပိုပို (Limpopo) ပြည်နယ်ရှိ ဂရိုဘလာဒယ်လ် (Groblersdal) အနီးရှိ လယ်ယာမြေတစ်ခုတွင် ဒေါ်လာ ၁၀၅-၁၁၀ သန်းခန့် တန်ဖိုးရှိ မက်သ် ထုတ်လုပ်ရေး စက်ရုံကြီးတစ်ခုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ချွန်းနီ (Tshwane) အနီး၌ ဒေါ်လာ ၅-၆ သန်းခန့် တန်ဖိုးရှိ ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခု ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က အမ်ပူမာလန်ဂါ (Mpumalanga) တွင် ဖမ်းဆီးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဆွာ့ထရူဂန်စ် အမှု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

မေလတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့က အနောက်မြောက်ပြည်နယ်ရှိ လယ်ယာမြေသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းသောအခါ မက်သာဖက်တမင်း ၄၈၁ ကီလိုဂရမ်၊ ဓာတုပစ္စည်းများ ထည့်ထားသော ကွန်တိန်နာများနှင့် လက်နက်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးခံရသူများထဲတွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသားများဖြစ်သည့် ဖေဘီယန် အက်စ်တိုဂါ (Fabian Astorga)၊ ဂျီးဆပ်စ် အလွန်ဆို မက်ဒီနာ အက်စ်တိုဂါ (Jesus Alonso Medina Astorga)၊ လူးဝစ် အယ်လ်ဘာတို ရာမီရက်ဇ် ရီယိုစ် (Luis Alberto Ramirez Rios)၊ ဟိုဆေး အန်ဒရက်စ် မက်ဒီနာ (Jose Andres Medina) နှင့် ဂျက်ကလင်း လိုပက်ဇ် မက်ဒရစ် (Jacquelin Lopez Madrid) တို့နှင့်အတူ ပူးတွဲတရားခံ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသားများလည်း ပါဝင်သည်။

နေရာအားလုံးသည် ပုံစံတူဖြစ်သည်။ ဝေးလံခေါင်သီသော လယ်ယာမြေများ၊ မြို့များနှင့် ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများ၊ ရာဇဝတ်မှု လုပ်ငန်းများ မဖော်ထုတ်နိုင်ဘဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် လုံလောက်သော သီးခြားတည်ရှိမှုတို့ ဖြစ်သည်။

စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများအတွက်မူ ဤပုံစံကို လျစ်လျူရှုရန် ပိုမိုခက်ခဲလာသည်။

မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသားများသည် ကျေးလက်ဒေသ ထုတ်လုပ်ရေး နေရာများတွင် ဒေသခံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများနှင့်အတူ အလုပ်လုပ်နေသည်ကို ပိုမိုတွေ့ရှိလာရပြီး၊ ၎င်းသည် အာဖရိကသို့ မက်သ် မှောင်ခိုတင်သွင်းခြင်းမှ ထိုနေရာတွင် ထုတ်လုပ်ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဖော်ပြနေသည်။

စနစ်တကျ ရာဇဝတ်မှု သုတေသီ ဂျူလီယန် ရာဒီမီယာ (Julian Rademeyer) က အယ်လ်ဂျာဇီးယား (Al Jazeera) သို့ ပြောကြားရာတွင် ဤပုံစံသည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟာဗျူဟာတစ်ခုကို ထင်ဟပ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။

“မက္ကဆီကို မူးယစ်ဂိုဏ်းဝင်တွေက လုပ်ငန်းခွဲတွေ ဖွင့်လှစ်ပြီး ဓာတုဗေဒပညာရှင်တွေကို ဝေးလံခေါင်သီတဲ့ ကျေးလက်ဒေသတွေနဲ့ လယ်ယာမြေတွေဆီ ရွှေ့ပြောင်းနေတာဟာ ထူးခြားတဲ့ တိုးတက်မှုတစ်ခုပါ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤချဉ်းကပ်မှုသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ တည်ဆောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ယင်း၏ ယုတ္တိဗေဒမှာ ရိုးရှင်းသည်။ စားသုံးသူများနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့ချခြင်း၊ နယ်စပ်နှင့် ရေကြောင်း အာဏာပိုင်များ၏ ဖမ်းဆီးမှု အန္တရာယ်ကို လျှော့ချခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

အာဖရိကရှိ မက္ကဆီကိုနှင့် ဆက်စပ်သော ကွန်ရက်များသည် တောင်အာဖရိကတွင် စတင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။

သုတေသီများက အစောပိုင်း လုပ်ဆောင်မှုများကို နိုင်ဂျီးရီးယား (Nigeria) သို့ ပြန်လည်ခြေရာခံမိပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဒေသခံအဖွဲ့များသည် မက္ကဆီကို၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုဖြင့် မက်သ်ကို ထုတ်လုပ်နေခဲ့ကြသည်။

ထိုမှတစ်ဆင့် ကွန်ရက်များသည် အရှေ့အာဖရိကတစ်လွှား ပျံ့နှံ့သွားပြီးနောက် မိုဇမ်ဘစ် (Mozambique) နှင့် ဘော့ဆွာနာ (Botswana) တို့မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာကာ မကြာသေးမီကမှ တောင်အာဖရိကသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် လမ်းပေါ်မှ သုံးစွဲသူများသည် “မက္ကဆီကို မက်သ်” ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းကို တင်သွင်းသည်ဟု မကြာခဏ ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်သည် ယခုအခါ ပြည်တွင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီဖြစ်သည်။

“အခုဆိုရင် အခြေခံအားဖြင့် မူးယစ်ဂိုဏ်းရဲ့ ဓာတုဗေဒပညာရှင်တွေကို ဒီကို စေလွှတ်နေတာပါ” ဟု ရာဒီမီယာက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများစွာသည် ယခုအခါ တောင်အာဖရိကဈေးကွက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနေသော်လည်း အရေးအကြီးဆုံး ပြောင်းလဲမှုမှာ ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

မက်သာဖက်တမင်းသည် တောင်အာဖရိက၏ တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါး ဈေးကွက်၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို လွှမ်းမိုးထားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိုကင်း (cocaine) နှင့် ဟီးရိုးအင်း (heroin) ကဲ့သို့သော ဈေးသက်သာသည့် မူးယစ်ဆေးဝါးများသည် သုံးစွဲသူများစွာအတွက် လက်လှမ်းမမီသေးသောကြောင့် ဈေးသက်သာပြီး အလွန်စွဲလမ်းစေသော စိတ်ကြွဆေးအတွက် တည်ငြိမ်သော ဝယ်လိုအားကို ဖန်တီးပေးနေသည်။

ရာဇဝတ်မှု ကျွမ်းကျင်သူ ဝီလျံ အဲလ်စ် (Willem Els) က ဝယ်လိုအားသည် ဇာတ်လမ်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

“ပြည်တွင်းမှာ ထုတ်လုပ်တာက မူးယစ်ဂိုဏ်းတွေအတွက် ဘာကြောင့် အကျိုးအမြတ်များလဲဆိုတော့ အကျင့်ပျက် ရဲတွေနဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတွေဆီက အကာအကွယ်ရတဲ့ ဒေသတွင်း အခြေအနေတွေ ရှိနေလို့ပါ” ဟု ၎င်းက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါက အကျိုးအမြတ် အရမ်းများပါတယ်။ တောင်အာဖရိကရဲ့ အခြေအနေတွေကြောင့် မဖော်ထုတ်နိုင်ဘဲ အကာအကွယ်ပေးထားတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်လာတာမို့ မူးယစ်ဂိုဏ်းတွေက ပိုက်ဆံအများကြီး ရှာနိုင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဥပဒေစိုးမိုးရေးဆိုင်ရာ သီးခြားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ရဲတပ်ဖွဲ့ဖွဲ့စည်းပုံအတွင်း နက်ရှိုင်းသော အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ရှိနေကြောင်း၊ ပျောက်ဆုံးနေသော မူးယစ်ဆေးဝါး တင်ပို့မှုများနှင့် အဓိကအမှုများတွင် အတွင်းလူ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု သံသယရှိခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း ထွက်ဆိုချက်များကို ကြားနာခဲ့သည်။

စစ်ဆေးခံနေရသည့် အမှုတစ်ခုမှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော ကိုကင်း ၅၄၁ ကီလိုဂရမ်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဌာနတစ်ခုမှ ခိုးယူခံခဲ့ရသည်။ စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက ၎င်းသည် အတွင်းလူလက်ချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

အင်တာပို (Interpol) သံအမတ်ဟောင်း အန်ဒီ မာရှီယယ်လ် (Andy Mashiale) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် ပြဿနာသည် မြေပြင်တွင် မြင်သာထင်သာရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

“ရဲတွေက အဲဒီဓာတ်ခွဲခန်းတွေကို မသိဘူးဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါကြောင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုက အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကနေ ပါဝင်နေပါတယ်”

ကျေးလက်ဒေသများသို့ ချထားသော အရာရှိများသည် သံသယဖြစ်ဖွယ် လုပ်ဆောင်မှုများကို မကြာခဏ သိရှိကြသော်လည်း ဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ကြသည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်သူတွေ ဒါမှမဟုတ် မူးယစ်ဂိုဏ်းတွေကို လှုံ့ဆော်ပေးတာက မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်သွယ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေဖို့ ရဲတွေရဲ့ ဆန္ဒပါပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

တောင်အာဖရိက၏ ထိပ်တန်း ဟော့ခ်စ်ယူနစ် (Hawks unit) က မကြာသေးမီက ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများသည် ကွန်ရက်များကို ဖြိုခွဲရာတွင် တိုးတက်မှုများ ပြသနေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန် မူးယစ်ဆေးဝါး ထိန်းချုပ်ရေး အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့ (US Drug Enforcement Administration) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ မိတ်ဖက်များက သံသယရှိသူအချို့ကို စီနာလိုအာ မူးယစ်ဂိုဏ်း (Sinaloa Cartel) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ထောက်လှမ်းရေးသတင်းများကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။

သို့သော် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက ဓာတ်ခွဲခန်းများနောက်ကွယ်ရှိ စနစ်သည် ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း သတိပေးထားသည်။

အမေရိကန် အာဖရိက ကွပ်ကဲမှုဌာန (US Africa Command) အရာရှိများက မက္ကဆီကို မူးယစ်ဂိုဏ်းများသည် ယခုအခါ အာဖရိကတစ်လွှား မူးယစ်ဆေးဝါးများ သယ်ယူပို့ဆောင်နေရုံသာမက တိုက်ကြီးပေါ်တွင် ထုတ်လုပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

တောင်အာဖရိကအတွက် စိန်ခေါ်မှုသည် နယ်စပ်ထိန်းချုပ်မှုသက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ၎င်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည့် စနစ်အတွင်းရှိ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်၊ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတို့ ဖြစ်သည်။

ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိပါက ဤပုံစံသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေဖွယ်ရှိသည်ဟု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူများက သတိပေးထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကျေးလက်ပြည်နယ်များတွင် လယ်ယာမြေအသစ်များ၊ ဓာတ်ခွဲခန်းအသစ်များ၊ ဓာတုဗေဒပညာရှင်အသစ်များ တိတ်တဆိတ် ရောက်ရှိလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ဆွာ့ထရူဂန်စ်ရှိ အမျိုးသားငါးဦးအတွက်မူ ၎င်းတို့ လွတ်မြောက်မည်လားဆိုသည့် မေးခွန်းသည် ချက်ချင်းဖြေရမည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

တောင်အာဖရိကအတွက်မူ မေးခွန်းသည် ပိုမိုကြီးမားပြီး ပိုမိုခက်ခဲသည်။ ၎င်း၏ နယ်စပ်များသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း မဟုတ်တော့ဘဲ နိုင်ငံအတွင်း အမြစ်တွယ်နေသည့် ကုန်သွယ်မှုကို မည်သို့ ထိန်းချုပ်မည်နည်းဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ရာဒီမီယာက ဤဖွဲ့စည်းပုံသည် အနှောင့်အယှက်များကို စုပ်ယူနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

“ဒါက ဝှက်-အ-မိုးလ် (whack-a-mole) ကစားနည်းပါပဲ” ဟု ၎င်းက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒီမှာ မက်သ်ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုကို ဖမ်းဆီးလိုက်၊ ဟိုမှာ မက်သ်ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုကို ဖမ်းဆီးလိုက်။ သူတို့က တခြားနေရာမှာ ပြန်ပေါ်လာမှာပါ”