အဓိကရုဏ်း၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ မုန်းတီးမှု- ဘဲလ်ဖတ်စ်တွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူဆန့်ကျင်ရေး မငြိမ်မသက်မှုက အန္တရာယ်ကို ညွှန်ပြနေ

ဘဲလ်ဖတ်စ်၊ မြောက်အိုင်ယာလန် – ဇိုင်နပ်၏နေအိမ်အနီး အရှေ့ဘဲလ်ဖတ်စ်တွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သောအခါ ဆူဒန်နိုင်ငံမှ သားသမီးသုံးဦးမိခင်ဖြစ်သူ သူမသည် အလွန်ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ဓားဖြင့်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် မြောက်အိုင်ယာလန်မြို့တော်တွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းသမားများက လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု တိုက်ခိုက်မှုများကို ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

စွပ်စွဲခံရသူ တိုက်ခိုက်သူမှာ အိုင်ယာလန်မှတစ်ဆင့် မြောက်အိုင်ယာလန်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော အသက် ၃၀ အရွယ် ဆူဒန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လူသတ်ရန်ကြံစည်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံထားရသည်။ အသက် ၄၄ နှစ်အရွယ် သားကောင် စတီဖင် အိုဂီလ်ဗီသည် မျက်နှာနှင့် ကျောဘက်တွင် ဘဝကိုပြောင်းလဲစေနိုင်သော ဒဏ်ရာများဖြင့် ဆေးရုံတွင် ဆက်လက်ကုသမှုခံယူနေရပြီး မျက်လုံးတစ်လုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု သိရသည်။

“ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေကို ကျွန်မတို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချပယ်ချပါတယ်” ဟု သူမ၏မျိုးရိုးအမည်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သော ဇိုင်နပ်က ပြောသည်။ “ကံမကောင်းစွာနဲ့ပဲ (သံသယရှိသူ) ဟာ ဆူဒန်နိုင်ငံသားဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါက ကျွန်မတို့ ဆူဒန်လူမျိုးတွေအကြောင်း လူသိများတဲ့အရာနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ပါပဲ။ သူတို့ဟာ ကြင်နာတတ်တဲ့သူတွေ၊ ရက်ရောမှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ သူတစ်ပါးကို ဆက်ဆံပုံတွေကြောင့် လူသိများပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

ဆူပူလှုံ့ဆော်သူများက တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆရသော နေအိမ်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို မီးရှို့ခဲ့ကြသောကြောင့် ဇိုင်နပ်သည် သူမ၏မိသားစုကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးရန် Anaka Women’s Collective အမည်ရှိ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။

အခြားသော အရောင်အသွေးရှိသူများကဲ့သို့ပင် သူမကို အိုင်ယာလန်မိသားစုတစ်စုက ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဘဲလ်ဖတ်စ်မြို့ပြင်တွင် ခိုလှုံနေထိုင်လျက်ရှိသည်။

“ဘုရားသခင်က သူတို့ကို ကောင်းကျိုးချမ်းသာတွေ ပေးသနားပါစေ။ သူတို့ ကျွန်မတို့အတွက် လုပ်ပေးခဲ့တာတွေကို ဖော်ပြလို့မရပါဘူး” ဟု သူမက ပြောသည်။ “ဒီကလူတိုင်းက နိုင်ငံခြားသားတွေကို လက်မခံတာမဟုတ်ဘူးလို့ ကျွန်မတို့ ခံစားရပါတယ်။ ကောင်းမြတ်မှုတွေ ရှိပါတယ်။ ကျွန်မတို့ကို ချစ်တဲ့သူတွေ၊ သူတို့အိမ်တွေကို ကျွန်မတို့နဲ့ မျှဝေပေးခဲ့တဲ့သူတွေ၊ ကျွန်မတို့ရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို မျှဝေပေးခဲ့တဲ့သူတွေ၊ ကျွန်မတို့ရဲ့ အားနည်းတဲ့အချိန်တွေကို မျှဝေပေးခဲ့တဲ့သူတွေ၊ ကျွန်မတို့ကို လက်ခံခဲ့တဲ့သူတွေ ရှိပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

အင်္ဂါနေ့ညနေပိုင်းတွင် မြို့တော်၌ ထူးဆန်းသော တိတ်ဆိတ်မှုတစ်ခု လွှမ်းခြုံသွားခဲ့သည်။ ထိတ်လန့်နေသော ဒေသခံကုန်သည်များက ထိုနေ့အစောပိုင်းက လူမှုကွန်ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ခြိမ်းခြောက်မှုများကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဆိုင်ခန်းများကို စောစီးစွာ ပိတ်သိမ်းခဲ့ကြသည်။

Tommy Robinson နှင့် Elon Musk ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသူများက မျှဝေခဲ့သည့် AI မှ ဖန်တီးထားသော စာရင်းတစ်ခုတွင် “လုပ်ငန်းအားလုံး” ကို ညနေ ၅:၃၀ နာရီ နောက်ဆုံးထား၍ ပိတ်သိမ်းရန် သတိပေးထားသည်။ ၎င်းစာရင်းတွင် မြောက်အိုင်ယာလန်မြို့တော်ရှိ လမ်းအမည်များ ပါဝင်သည်။ ဒုတိယစာရင်းတစ်ခုတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ နေရာ ၇၀ ခန့်ကို ပြသထားပြီး ထိုအချိန်ခန့်တွင်ပင် မျှဝေခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ ပြည်သူတွေအပေါ် နောက်ထပ်ကျူးကျော်သူတစ်ဦးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတစ်ဝန်းလုံးက ဒီည ၇ နာရီမှာ လမ်းပေါ်ထွက်ကြတော့မှာပါ” ဟု အစွန်းရောက် ညာဘက်အုပ်စုမှ ဆူပူလှုံ့ဆော်သူ ရော်ဘင်ဆင်က ပြောသည်။

ရာနှင့်ချီသော လူများက ထိုတောင်းဆိုမှုကို လိုက်နာခဲ့ကြသည်။

အချို့မှာ အသက် ၁၃ နှစ်ထက် မကြီးသေးပုံရသော လူငယ်လေးများက အရှေ့ဘဲလ်ဖတ်စ်ရှိ Lower Newtownards လမ်းဘက်သို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ချီတက်ခဲ့ကြသည်။

တစ်နာရီအတွင်းတွင် ဘတ်စ်ကားတစ်စီးနှင့် အခြားယာဉ်များကို မီးရှို့ခဲ့ကြသောကြောင့် အသံကျယ်လောင်စွာ ပေါက်ကွဲမှုများစွာ ကြားခဲ့ရပြီး ဇွန်လ၏ မိုးဖွဲဖွဲကျနေသော ညနေခင်းတွင် မီးခိုးလုံးများ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွားခဲ့သည်။ ကျူးလွန်သူအချို့မှာ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ်ခန့်သာ ရှိသေးသည်ဟု သိရသည်။

လမ်းပေါ်ရှိ ဟာလာလ်အသားဆိုင်တစ်ဆိုင်၏ ဆိုင်ခန်းရှပ်တာများပေါ်တွင် “F*** Islam” ဟူသော စာတန်းများကို ရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

အစ္စလာမ်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်သည် ယခုအဓိကရုဏ်းများတွင် “ပိုမိုထင်ရှားသော လက္ခဏာ” တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု Amnesty International ၏ မြောက်အိုင်ယာလန်ဒါရိုက်တာ Patrick Corrigan က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗီဒီယိုဖိုင်များတွင် ပြသထားသည့်အတိုင်း လူအုပ်ကြီးသည် ပြတင်းပေါက်များကို ရိုက်ချိုးခြင်း၊ တံခါးများကို ကန်ချခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ နေထိုင်သည်ဟု ၎င်းတို့ယူဆရသော အနီးအနားရှိ နေအိမ်များမှ နေထိုင်သူများကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် မီးရှို့မောင်းထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ အများအပြားက လူငယ်အဓိကရုဏ်းသမားများ၏ ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုများကို ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြပြီး ဘဲလ်ဖတ်စ်၏ နှိုင်းယှဉ်လျှင် နည်းပါးသော်လည်း တိုးပွားလာနေသော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအသိုင်းအဝိုင်းများကို ခြိမ်းခြောက်ကာ ထိုညနှင့် မြို့၏ဤအပိုင်းကို ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်အိုင်ယာလန်လူဦးရေ၏ ၃.၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ (လူဦးရေ ၆၅,၀၀၀ ကျော်) သည် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု နောက်ခံရှိသူများဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လူဦးရေ ၁.၉ သန်းရှိသော နိုင်ငံတွင် ၂,၃၇၉ ဦးသာ ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံနေကြသည်။ သို့သော် Corrigan မှ မှတ်ချက်ပြုထားသည့်အတိုင်း ၎င်းသည် “မြောက်အိုင်ယာလန်တွင် စနစ်တကျ လူမျိုးရေးအကြမ်းဖက်မှုများ ကြုံတွေ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်နွေရာသီဖြစ်ပြီး ဖြစ်ပွားမှုတစ်ခုစီသည် ယခင်ဖြစ်ပွားမှုများထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်” ဟု ဆိုသည်။

ဤမြင်ကွင်းများသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အင်္ဂလန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများကို ထင်ဟပ်နေပြီး ရင်းနှီးပြီးသား ပုံစံတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာသည်- စွပ်စွဲခံရသူ သို့မဟုတ် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူသည် လူဖြူမဟုတ်ပါက ရာဇဝတ်မှုတစ်ခု (စွပ်စွဲခံရသည်ဖြစ်စေ၊ သက်သေပြပြီးဖြစ်စေ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင် အသတ်ခံခဲ့ရသော ဆယ်ကျော်သက် Henry Nowak အမှုကဲ့သို့ပင် ဘဲလ်ဖတ်စ်ရှိ သားကောင်၏မိသားစုက လမ်းပေါ်မှ မငြိမ်မသက်မှုများကို “ကြိုဆိုခြင်းမရှိ” ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး “လူများကို ခွဲခြားရန် သို့မဟုတ် ရန်လိုမှုကို လှုံ့ဆော်ရန်” ကြိုးပမ်းမှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။

မြောက်အိုင်ယာလန်၏ ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ခံရသူများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်နာ Geraldine Hanna အတွက်မူ ဝေးလံပြီး မျက်နှာမမြင်ရသော ဒစ်ဂျစ်တယ်သရုပ်ဆောင်များ၏ ဒေသတွင်းအကြီးဆုံးမြို့ကို လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်းသည် Stormont ရှိ အာဏာခွဲဝေအုပ်ချုပ်သော အစိုးရတွင် မရှိဟု သူမယုံကြည်သည့် အာဏာတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်။

“အခြေခံအားဖြင့် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က GIF တစ်ခုကြောင့် ဘဲလ်ဖတ်စ်မြို့ ပိတ်သွားပါတယ်” ဟု သူမက ပြောသည်။ “ကျောင်းတွေပိတ်တယ်၊ အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွေပိတ်တယ်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေပိတ်တယ်။ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့်ပါ” ဟု သူမက ဆိုသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အတွက် စီစဉ်ထားသော ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုသည် နောက်ဆုံးတွင် မဖြစ်မြောက်ခဲ့ကြောင်း Hanna က ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါပေမဲ့ [မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ] မျက်နှာမမြင်ရတဲ့ အွန်လိုင်းသရုပ်ဆောင်တစ်ဦးက ဘဲလ်ဖတ်စ်ကို ပိတ်ပစ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

သူမက Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကို “ပြည်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု” အဖြစ် သတ်မှတ်သင့်ပြီး အစိုးရက အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့မကိုင်တွယ်ဘဲ ပရဟိတအဖွဲ့အစည်းများကဲ့သို့သော အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ အဖွဲ့အစည်းများကို ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မှု၊ အပြန်အလှန်အကူအညီပေးရေးနှင့် တန်ပြန်မဟာဗျူဟာများ ချမှတ်ရာတွင် လစ်ဟာမှုများကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ချန်ထားခဲ့သည်ကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

မြောက်အိုင်ယာလန်တစ်ဝန်းရှိ ပိုမိုကြီးမားသော မြို့ပြစင်တာများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော အခြားဆန္ဒပြပွဲများတွင် အနက်ရောင်ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ကာ မျက်နှာများကို ဖုံးအုပ်ထားသော လူအုပ်ကြီးများ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ မျက်နှာဖုံးစွပ်ထားသော အမျိုးသားအချို့က ယာယီစစ်ဆေးရေးဂိတ်များ ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး ဖြတ်သန်းသွားလာသော ယာဉ်မောင်းများကို ၎င်းတို့လိုက်လံရှာဖွေနေကြောင်း ကြွားဝါခဲ့သော “နိုင်ငံခြားသားများ” ပါလာခြင်းရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့ကြသည်။

အင်အားပြန့်ကျဲနေသော ရဲအရာရှိများလည်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ မြောက်ဘဲလ်ဖတ်စ်တွင် အဓိကရုဏ်းနှိမ်နင်းရေးဝတ်စုံဝတ်ထားသော ရဲအရာရှိများကို အုတ်ခဲများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။

Participation and Practice of Rights ပရဟိတအဖွဲ့အစည်း၏ အဆိုအရ မိသားစု ၂၀၀ ခန့်ကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။

မြောက်အိုင်ယာလန်၏ Housing Executive က “ပြည်တွင်းမငြိမ်မသက်မှု” စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ အိမ်ထောင်စု ၂၉ စုကို ကူညီပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး နေအိမ်များ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကို ဆက်လက်အကဲဖြတ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

တောင်ဘဲလ်ဖတ်စ်ရှိ လူမျိုးစုံနေထိုင်သည့် အိမ်များ (HMOs) ဟု ယူဆရသော ပိုင်ဆိုင်မှုများ၏ “ပစ်မှတ်စာရင်း” တစ်ခုသည် Facebook တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုလိပ်စာများကို အများပြည်သူဆိုင်ရာ HMO အချက်အလက်များမှ ကူးယူထားပုံရပြီး လူမှုရေးအိမ်ရာများနှင့် သစ်ပင်ပန်းမန်များဖြင့် စိမ်းလန်းစိုပြည်သော လမ်းများရှိ ကျောင်းသားအဆောင်များအထိ ပါဝင်သည်။ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအသိုင်းအဝိုင်း ပံ့ပိုးကူညီရေးအဖွဲ့များက ထိခိုက်လွယ်သူများကို ခြိမ်းခြောက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

နိုင်ငံရေးအဆင့်တွင် မြောက်ဘဲလ်ဖတ်စ်အမတ် John Finucane နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန်၏ ပထမဝန်ကြီး Michelle O’Neill (နှစ်ဦးစလုံးသည် တစ်ကျွန်းလုံးဆိုင်ရာ ရီပတ်ဘလစ်ကန် Sinn Fein ပါတီမှဖြစ်သည်) တို့၏ တုံ့ပြန်မှုများသည် တင်းမာမှုများကို လျှော့ချရာတွင် ထိရောက်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။

Ulster Unionist ပါတီခေါင်းဆောင်သစ် Jon Burrows က Lower Newtownards လမ်းရှိ “အော်ဟစ်ဆူညံနေသော လူအုပ်” တစ်ခုက ၎င်းကို “ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သတင်းထောက်များလည်း ခြိမ်းခြောက်ခံရပြီး ဆူပူလှုံ့ဆော်သူများက ၎င်းတို့ကို ရိုက်ကူးခြင်းမပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် Democratic Unionist Party (DUP) မှ နိုင်ငံရေးသမားများက “တရားဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ” အတွက် ဆန္ဒပြမှုများကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့ကြပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် Gavin Robinson ကမူ အိုင်ယာလန်နှင့် “ပွင့်လင်းပြီး ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲသော နယ်စပ်” ကို ပိတ်ပစ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။