'နေအိမ်များ မီးဖိုများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွား': ယီမင်ပြည်သူ သန်းပေါင်းများစွာ အပူဒဏ်၊ လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုများကြား ပူလောင်ခံစားနေရ

မူကာလာ၊ ယီမင် – ယီမင်နိုင်ငံသည် အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ကျော်လွန်မြင့်တက်လာသည့် ပြင်းထန်သော အပူလှိုင်းဒဏ်ကို ခံစားနေရပြီး နေအိမ်များမှာ မီးဖိုများကဲ့သို့ ပူပြင်းလျက်ရှိသည်။ စစ်ဘေးသင့်နေသည့် ယင်းနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ သန်းနှင့်ချီသော ပြည်သူများမှာလည်း လျှပ်စစ်မီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြတ်တောက်မှုများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားသော ဒုက္ခများကို ကြုံတွေ့နေရသည်။

အာဏာပိုင်များအနေဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထောက်ပံ့မှုကို တိုးမြှင့်ရန် ရုန်းကန်နေရချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသအများစုကို လွှမ်းခြုံထားသည့် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုဒဏ်မှ လွတ်မြောက်ရန် နေရာမရှိသလောက် ဖြစ်နေသည်။ ၎င်းသည် အာရပ်ကမ္ဘာ၏ အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည့် ယီမင်တွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေလျက်ရှိသည်။

နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မူကာလာနှင့် အေဒင်ကဲ့သို့သော ကမ်းရိုးတန်းမြို့ကြီးများမှ ဒေသခံများက လျှပ်စစ်မီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြတ်တောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ထိခိုက်စေခြင်း၊ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခြင်း၊ ပြည်သူများ၏ အိပ်စက်ချိန်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ပြောကြားသည်။

"မီးက ၈ နာရီလောက် ပြတ်ပြီးမှ ၂ နာရီပဲ ပြန်လာတယ်" ဟု အေဒင်မြို့နေ ဒေသခံ ဆဒမ် အယ်လ်-ဂျမ်လာနီက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟူသီသူပုန်များ ထိန်းချုပ်ထားသည့် နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင်လည်း အပူဒဏ်နှင့် မီးမကြာခဏ ပြတ်တောက်မှုများမှ လွတ်မြောက်ရာလမ်း မရှိပေ။

ကြီးထွားလာနေသော စိတ်ပျက်မှုများသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ပဋိပက္ခများကြောင့် ဘဝ၏ ကဏ္ဍတိုင်းနီးပါး ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ပြန်လည်နာလန်ထူရန် ရုန်းကန်နေရသည့် နိုင်ငံအတွင်း မငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ပြန်လည်မြင့်တက်လာစေသည်။

အေဒင်မြို့တွင် အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်သို့ ချဉ်းကပ်လာချိန်၌ လျှပ်စစ်မီးကို တစ်နေ့လျှင် နာရီအနည်းငယ်သာ ရရှိတော့ကြောင်း ဒေသခံများက ဆိုသည်။ လူအများစုက ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များကို မီးဖိုများနှင့် တူကြောင်း ဖော်ပြကြပြီး အပူဒဏ်နှင့် စိုစွတ်မှုဒဏ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ခက်ခဲနေကြသည်။

အယ်လ်-ဂျမ်လာနီက သူနှင့် အခြားသူများစွာသည် အီဒ် (Eid) အားလပ်ရက် (မေလ ၂၇ ရက်) ကာလအတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထောက်ပံ့မှု တိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒေသခံထောင်ပေါင်းများစွာသည် မြို့မှထွက်ခွာ၍ နယ်ဘက်ရှိ ဆွေမျိုးများထံ သွားရောက်လည်ပတ်ကြပြီး စက်ရုံများ၊ အလုပ်ရုံများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအများအပြားမှာလည်း ခေတ္တပိတ်ထားကြကြောင်း ပြောသည်။ သို့သော်လည်း မီးပြတ်တောက်မှုများမှာ လျော့ပါးသွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည်ဟု သူက ဆိုသည်။

"အီဒ်ကာလအတွင်း အေဒင်ရဲ့ လျှပ်စစ်မီးအခြေအနေက ဘာမှမပြောင်းလဲဘူး၊ တိုးတက်မှုလည်း မရှိဘူး" ဟု သူက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။

ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ယီမင်နိုင်ငံသည် ဟူသီများနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြု အစိုးရတို့အကြား စစ်ပွဲအတွင်း နစ်မွန်းနေခဲ့သည်။ ယင်းပဋိပက္ခကြောင့် လူပေါင်းထောင်ချီ သေဆုံးဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး သန်းနှင့်ချီ၍ အိုးအိမ်စွန့်ခွာခဲ့ရကာ လျှပ်စစ်ကဏ္ဍအပါအဝင် နိုင်ငံ၏ အခြေခံအဆောက်အအုံအများစု ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုများ ပြိုလဲခြင်းနှင့် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းတို့သည် ပြည်သူ့ဒေါသကို အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း လျှပ်စစ်မီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြတ်တောက်မှုများနှင့် လူနေမှုဘဝ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အကြမ်းဖက်ဆန္ဒပြမှုများတွင် လူသေဆုံးမှုနှင့် ဒဏ်ရာရမှုများ ရှိခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံရေးအုပ်စုများကလည်း ၎င်းတို့၏ ပြိုင်ဘက်များကို ဆန့်ကျင်ရန် ပြည်သူများ၏ စိတ်ပျက်မှုကို အသုံးချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။

ယခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဆော်ဒီဦးဆောင်သည့် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့၏ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ယီမင်တပ်ဖွဲ့များက ယူအေအီး (UAE) ထောက်ခံသည့် တောင်ပိုင်းအသွင်ကူးပြောင်းရေးကောင်စီ (STC) ကို တောင်ပိုင်းပြည်နယ်အချို့မှ မောင်းထုတ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ရီယာ့ဒ်မြို့က ယီမင်တစ်ဝန်းရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ လည်ပတ်နိုင်ရန် ပြည်တွင်းဈေးကွက်မှ လောင်စာဆီ သန်း ၃၀၀ ကျော် ဝယ်ယူရန်အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁.၂ သန်းတန်ဖိုးရှိ ဘဏ္ဍာရေးအထောက်အပံ့ကို ကြေညာခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီလအတွင်း ဆော်ဒီ၏ ဝင်ရောက်ကူညီမှုမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လိုအပ်ချက်နည်းပါးသည့် အေးမြသောလများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများစွာကို ၂၄ နာရီ လည်ပတ်နိုင်စေခဲ့ပြီး အေဒင်ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများမှ ဒေသခံများအနေဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် လျှပ်စစ်မီးကို အဆက်မပြတ်နီးပါး ရရှိခဲ့ကြသည်။

သို့သော် နွေရာသီ အပူချိန်နှင့် စိုစွတ်မှုများ မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ လျှပ်စစ်မီးအခြေအနေမှာ ပြန်လည်ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။

မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျက ယီမင်အစိုးရ ထိန်းချုပ်နယ်မြေများရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများအတွက် လောင်စာဆီ ဝယ်ယူရန် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၀ သန်းတန်ဖိုးရှိ နောက်ထပ် အထောက်အပံ့အစီအစဉ်တစ်ခုကို ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် ဒေသခံများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များကမူ အဆိုပါအကူအညီသည် ထိခိုက်ခံစားနေရသည့် မြို့ကြီးများစွာတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထောက်ပံ့မှုကို သိသာထင်ရှားစွာ တိုးတက်စေခြင်း မရှိသေးကြောင်း ပြောကြားသည်။

ပူပြင်းစိုစွတ်သော နွေရာသီကြောင့် လူသိများသည့် ဆိပ်ကမ်းမြို့ မူကာလာတွင် ဆာလာ မိုဟာမက်နှင့် ၎င်း၏ဇနီးတို့က ၎င်းတို့အနေဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ၅ နာရီပင် မအိပ်ရကြောင်းနှင့် လျှပ်စစ်မီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြတ်တောက်မှုကြောင့် အရေပြားရောဂါများ ခံစားနေရကြောင်း ပြောသည်။

"ညဘက် မီးပြတ်သွားရင် ကျွန်တော် ရေချိုးပြီး ကတ်ထူပြားနဲ့ ယပ်ခတ်ရတယ်။ ကျွန်တော့်မှာ ဘက်ထရီလည်း မရှိဘူး၊ လေအေးပေးစက်လည်း မရှိဘူး၊ တခြားဘာမှလည်း မရှိဘူး" ဟု မိုဟာမက်က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။

အဆိုးရွားဆုံးအချိန်မှာ ညဘက်ဖြစ်ပြီး အပူဒဏ်နှင့် စိုစွတ်မှုကြောင့် အိပ်မပျော်နိုင်ကြောင်း သူက ဆိုသည်။ မိုးလင်းသည်အထိ မီးမလာပါက သူသည် အနီးနားရှိ ဗလီသို့သွား၍ ဆုတောင်းခြင်းနှင့် လေအေးပေးစက်ရှိသည့် ခန်းမတွင် အပူဒဏ်မှ ခေတ္တသက်သာရာရရန် ကြိုးစားလေ့ရှိသည်။

"နွေရာသီမှာ သက်သောင့်သက်သာဆိုတာ မရှိဘူး။ လေအေးပေးစက်ရှိတဲ့ ဗလီကိုသွားမှပဲ အေးမြတယ်လို့ ခံစားရတယ်" ဟု သူက ပြောသည်။

"အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်မှာ အိပ်ရင် ခြင်ကိုက်တယ်။ ခြင်ထောင်သုံးရင်လည်း အလွန်ပူတယ်။ ကျွန်တော့်ဇနီးရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဝက်ခြံတွေ ပေါက်နေပြီး မျက်နှာနဲ့ ခြေထောက်တွေလည်း ရောင်နေတယ်။ ကျွန်တော်လည်း အရေပြားရောဂါ ခံစားနေရတယ်"

နွေရာသီတွင် ပြင်းထန်သော မီးပြတ်တောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး အချို့မှာ စောစီးစွာ ပိတ်သိမ်းရခြင်း၊ အချို့မှာ ပစ္စည်းများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် အပူဒဏ်ကြောင့် အပြင်မထွက်ကြသဖြင့် ဝယ်သူနည်းပါးခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့နေရသည်။

မူကာလာရှိ ကားပြင်ဆိုင်တစ်ခုတွင် လုပ်ကိုင်နေသည့် မူဟာနက် ဆာလမ်က လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုများကြောင့် စက်ပစ္စည်းများ မကြာခဏ ရပ်တန့်သွားရပြီး အလုပ်သမားများအနေဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်ကို ရပ်နားထားရခြင်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပျက်စီးတတ်သည့် မီးစက်အတွက် လောင်စာဆီဖိုးကို အခက်အခဲကြားမှ သုံးစွဲနေရကြောင်း ပြောသည်။

"မီးမကြာခဏ ပြတ်တာက ကျွန်တော်တို့ အလုပ်ကို ထိခိုက်စေတယ်" ဟု သူက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရင်း ချွေးများကို သုတ်လိုက်သည်။ "ကျွန်တော်တို့က မီးစက်ကို အရေးတကြီး လိုအပ်မှပဲ ဖွင့်တယ်။ အဲဒီအခါကျရင်လည်း မီးစက်က ပျက်တတ်ပြီး ပြုပြင်စရိတ်တွေ ထပ်ကုန်ပြန်တယ်"

မူကာလာမှ ငါးရောင်းသူ အိုမာ ဘာအီဆာက မီးပြတ်တောက်မှုများကြောင့် ငါးများကို လတ်ဆတ်နေစေရန်အတွက် ဈေးကွက်မှ ရေခဲများ ဝယ်ယူနေရသော်လည်း ရေခဲသေတ္တာ အလုံအလောက် မရှိသဖြင့် ငါးအချို့မှာ ပျက်စီးသွားကြောင်း ပြောသည်။

"ငါးတွေကို နောက်တစ်နေ့အထိ လတ်ဆတ်နေအောင် ရေခဲအိတ်နှစ်အိတ်အတွက် တစ်နေ့ကို ယီမင်ရီယယ် ၁၀,၀၀၀ [$၆.၇] လောက် ကုန်ကျတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ခါတလေ ငါးအချို့က ပုပ်နေတုန်းပဲ" ဟု သူက မူကာလာငါးဈေးရှိ ၎င်း၏ အရောင်းကောင်တာနောက်တွင် ငါးများကို လှီးဖြတ်ရင်း အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။

ယီမင်ရီယယ်ငွေကြေးသည် ဟူသီထိန်းချုပ်နယ်မြေများတွင် အမေရိကန်တစ်ဒေါ်လာလျှင် ၅၃၃ ရီယယ်ခန့် ရှိပြီး အစိုးရထိန်းချုပ်နယ်မြေများတွင်မူ တစ်ဒေါ်လာလျှင် ၁,၅၀၀ ရီယယ်ခန့် ရှိသည်။

ယီမင်၏ လျှပ်စစ်ဝန်ကြီးသစ် အဒ်နန် အယ်လ်-ကာဖ်က အစိုးရထိန်းချုပ်နယ်မြေများတွင် လျှပ်စစ်ဝန်ဆောင်မှုများ ပြိုလဲရခြင်းမှာ သက်တမ်းရင့်ပြီး ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းခြင်း၊ အရေးကြီးသော အပိုပစ္စည်းများ ရောက်ရှိရန် ကြန့်ကြာခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိက ပေးသွင်းသူများထံမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဝယ်ယူရသည့် ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားခြင်း၊ ဝင်ငွေကောက်ခံမှု အားနည်းခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းလစာစရိတ် မြင့်မားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားသည်။

"နွေရာသီမှာ အေးမြမယ်လို့ သူတို့ကို [ပြည်သူတွေကို] မျှော်လင့်ခိုင်းရင် ကျွန်တော် လိမ်ပြောရာရောက်လိမ့်မယ်။ ကျွန်တော် အလကားကတိတွေ မပေးချင်ဘူး" ဟု အယ်လ်-ကာဖ်က ဧပြီလတွင် နိုင်ငံပိုင်ရုပ်မြင်သံကြား၌ နွေရာသီတွင် လျှပ်စစ်ဝန်ဆောင်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာမည်လားဟု မေးမြန်းစဉ် ပြောကြားခဲ့သည်။

"အခြေအနေက အခု အရမ်းဆိုးရွားနေပြီး ဒီနွေရာသီက ခက်ခဲလိမ့်မယ်"

ဟူသီထိန်းချုပ်နယ်မြေများတွင်လည်း လျှပ်စစ်မီးအခြေအနေမှာ အလားတူပင် ဆိုးရွားနေကြောင်း ဒေသခံများက ဆိုသည်။ နိုင်ငံတော်ဓာတ်အားလိုင်းမှ လျှပ်စစ်မီးကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ မရရှိနိုင်သဖြင့် အိမ်ထောင်စုအများစုမှာ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကိုသာ အဓိကထား အားကိုးနေကြရသည်။

အခြေအနေမှာ မြို့တော်ဆာနာနှင့် အနောက်ပိုင်းမြို့ ဟိုဒေးဒါးရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများအပါအဝင် ဟူသီထိန်းချုပ်နယ်မြေများရှိ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အစ္စရေး၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာခဲ့သည်။

အပူချိန်နှင့် စိုစွတ်မှု ပြင်းထန်သည့် ဟိုဒေးဒါးမြို့တွင်လည်း မီးမကြာခဏ ပြတ်တောက်နေသော်လည်း လျှပ်စစ်မီတာခများ အဆမတန် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဒေသခံများက ဒေါသထွက်လျက်ရှိသည်။ လူအများစုမှာ ၎င်းတို့၏ စိတ်ပျက်မှုကို လူမှုကွန်ရက်များတွင် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

ဟိုဒေးဒါးမြို့နေ ဒေသခံ အလီ အိုမာက နေ့ဘက်တွင် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကိုသာ အဓိကသုံးစွဲနေရသော်လည်း လျှပ်စစ်မီတာခမှာ ရီယယ် ၃,၀၀၀ ($၅.၆) အောက်မှ ၁၉,၀၀၀ ($၃၅.၆) အထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာကြောင်း ဗီဒီယိုတစ်ခုတွင် တိုင်ကြားခဲ့သည်။

"ဒါ ကျွန်တော့်မီတာခ မဖြစ်နိုင်ဘူး။ တခြားသူတစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ မီတာခ ဖြစ်ရမယ်" ဟု သူက ဗီဒီယိုတွင် ပြောသည်။ "နေ့ဘက်မှာ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင် သုံးနေတာကို ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ၁၉,၀၀၀ ရီယယ် ဖြစ်သွားရတာလဲ"