ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးအကြီးအကဲက ကျူးဘားအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ချက်ချင်းရုပ်သိမ်းရန် တောင်းဆို

ကုလသမဂ္ဂ၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး Volker Turk သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ကျူးဘားနိုင်ငံအပေါ် မကြာသေးမီက ချမှတ်ခဲ့သည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ယခင်ကထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားလိုက်သည်။

တနင်္လာနေ့တွင် Turk သည် ကျူးဘားစီးပွားရေးအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်လာသည့် ကန့်သတ်ချက်များနှင့် အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များကြားတွင် သေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်တက်လာကြောင်း သတင်းများအကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

"၂၀၂၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းကတည်းက ချမှတ်ခဲ့တဲ့ လောင်စာဆီကန့်သတ်ချက်တွေနဲ့ မကြာသေးမီက တိုးမြှင့်လိုက်တဲ့ နယ်မြေကျော် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေဟာ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ ကျူးဘားပြည်သူတွေ၊ အထူးသဖြင့် အထိခိုက်လွယ်ဆုံးသူတွေကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါတယ်" ဟု Turk က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဆရာဝန်တွေမှာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးနဲ့ ကုသရေးပစ္စည်းတွေ မရရှိနိုင်တာကြောင့် ကလေးငယ်တွေ သေဆုံးနေရပါတယ်။ ဒါဟာ လက်ခံနိုင်စရာ မရှိပါဘူး။"

ထိုသို့သော "ပြင်းထန်သည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ" သည် "နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေ၏ အခြေခံမူများ" နှင့် ဆန့်ကျင်နေကြောင်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို "ချက်ချင်းရုပ်သိမ်းပေးရန်" တောင်းဆိုခဲ့သည်။

Turk ၏ မှတ်ချက်များသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အမေရိကန်၏ ကုန်သွယ်ရေးပိတ်ဆို့မှုကို ခံထားရသည့် ကာရေဘီယံကျွန်းနိုင်ငံ ကျူးဘားအပေါ် ဖိအားပေးရန် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အစိုးရအဖွဲ့က လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ဆက်တိုက်လုပ်ရပ်များအပေါ် တိုက်ရိုက်တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဇန်နဝါရီလမှစတင်၍ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျူးဘား၏ ပြည်ပမှ လောင်စာဆီတင်သွင်းမှုကို ဖြတ်တောက်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် ကျူးဘား၏ ဟောင်းနွမ်းနေသော စွမ်းအင်ကွန်ရက်အတွက် အဓိကကျသည့် အချက်ဖြစ်သည်။

ပထမဦးစွာ ၎င်းတို့သည် ဗင်နီဇွဲလားမှ လောင်စာဆီနှင့် ရန်ပုံငွေများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်တွင် ထရမ့်သည် ကျူးဘားနိုင်ငံသည် အမေရိကန် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအတွက် "ပုံမှန်မဟုတ်သောနှင့် ထူးခြားသော ခြိမ်းခြောက်မှု" ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည့် အမှုဆောင်အမိန့်တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျူးဘားကို လောင်စာဆီပေးသွင်းသည့် မည်သည့်နိုင်ငံမဆို အခွန်စည်းကြပ်မှု မြင့်မားစွာ ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ လအနည်းငယ်အတွင်း ထရမ့်အစိုးရသည် ကျူးဘားအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုများကို ဆက်တိုက်ထပ်ဆင့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မေလတွင် ကျူးဘားပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနတို့အပေါ် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ယခုလအတွင်း ကျူးဘားသမ္မတ Miguel Diaz-Canel နှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များကို ပစ်မှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့မှုများ ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

အဆိုပါ ပိတ်ဆို့မှုများသည် ကျူးဘားနိုင်ငံအတွင်း "ဖိနှိပ်မှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများ" ကို အပြစ်ပေးရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်သည့် အဆိုပါကျွန်းနိုင်ငံသည် အတိုက်အခံများကို နှိပ်ကွပ်ခြင်း၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို ထောင်ချခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများအတွက် စွပ်စွဲခံထားရသည်။

Turk သည် တနင်္လာနေ့တွင် ကျူးဘား၏ လူ့အခွင့်အရေးမှတ်တမ်းကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး "မတရားဖမ်းဆီးခံထားရသူအားလုံးကို ပြန်လွှတ်ပေးရန်" တောင်းဆိုခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ၎င်းသည် အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် ကျွန်းနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများစုနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်စေပြီး သေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းကိုလည်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

ပိတ်ဆို့မှုများသည် ပစ်မှတ်ထားခံရသူများ၏ အမေရိကန်အခြေစိုက် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အေးခဲစေရုံသာမက ပိတ်ဆို့ခံထားရသူများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ထားသည်။ ယင်းကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးစနစ်များနှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ ပလက်ဖောင်းများကို အသုံးပြုရာတွင် အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

အမှန်တကယ် လောင်စာဆီပိတ်ဆို့မှုကြောင့် လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပြည်သူ့သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆေးကုသမှုကဲ့သို့သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဝန်ဆောင်မှုများလည်း လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ Turk သည် ၎င်း၏ မှတ်ချက်များတွင် ထိုသို့သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ထောက်ပြခဲ့သည်။

"ကျူးဘားဟာ ပိုမိုအထီးကျန်လာနေပါတယ်" ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ "ကုမ္ပဏီတွေ ထွက်ခွာသွားကြတယ်။ လေကြောင်းလိုင်းတွေလည်း ပိုနည်းလာတယ်။ နိုင်ငံတကာ ငွေပေးချေမှုစနစ်တွေနဲ့လည်း အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်လုနီးပါး ဖြစ်နေပါပြီ။"

Turk ၏ ရုံးသည် ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူသားချင်းဆိုင်ရာ ဆုံးရှုံးမှုများကိုလည်း မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ ကိုးကားဖော်ပြသည့် စာရင်းဇယားများအရ မွေးကင်းစကလေးငယ် သေဆုံးမှုနှုန်းသည် နှစ်ဆတိုးလာပြီး မွေးဖွားမှု ၁,၀၀၀ လျှင် ၉.၉ ဦးအထိ ရှိလာသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကလေးသူငယ်ကင်ဆာရောဂါ ကုသပျောက်ကင်းမှုနှုန်းမှာ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

မတ်လတွင် ကျူးဘားအစိုးရသည် စွမ်းအင်ရှားပါးမှုကြောင့် ဆေးကုသမှုလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ ခွဲစိတ်ကုသမှုခံယူရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူ ၉၆,၃၈၇ ဦးရှိပြီး၊ ယင်းတို့အနက် ၁၁,၁၉၃ ဦးမှာ ကလေးငယ်များဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။

ထို့အပြင် လူနာ ၁၆,၀၀၀ သည် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှု လိုအပ်နေပြီး နောက်ထပ် ၂,၈၈၈ ဦးမှာ ကျောက်ကပ်ဆေးကုသမှု လိုအပ်နေကြောင်း၊ ယင်းကုသမှုနှစ်ခုစလုံးမှာ တည်ငြိမ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားအပေါ် မှီခိုနေရကြောင်း အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။

Turk ၏ မှတ်ချက်များတွင် အတ္တလန္တိတ် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းရာသီနှင့် အခြားသဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်များကိုလည်း ထောက်ပြထားသည်။ ၎င်း၏ မှတ်ချက်များ ထွက်ပေါ်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ကျူးဘားအနောက်ပိုင်းသည် ပြင်းအား ၆.၁ ရှိသည့် ငလျင်ဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။ နွေရာသီအပူချိန်တစ်ခုတည်းကပင် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း ၎င်းက ရှင်းပြသည်။

"နွေရာသီအပူချိန် မြင့်တက်လာတာက ရေနှင့် ပိုးမွှားများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါတွေ ပျံ့နှံ့မှုကို ပိုမိုဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်" ဟု Turk က ပြောသည်။

"ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းရာသီကလည်း အန္တရာယ်ကို ပိုမိုတိုးပွားစေပါတယ်။ ဒါဟာ ကျူးဘားပြည်သူတွေအတွက် လူမှုရေးနဲ့ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုတွေနဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေအတွက် အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေကို ဖန်တီးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။"

အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားပါက ကျူးဘား၏ ခေါင်းဆောင်မှုကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် စစ်ရေးအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများကို စဉ်းစားနေကြောင်း ထရမ့်က အကြိမ်ကြိမ် အရိပ်အမြွက် ပြောကြားထားသည်။

ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရုရှားရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းသာ ကျွန်းနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ ပြည်ပလောင်စာဆီ ထောက်ပံ့မှုမှာ အများအားဖြင့် ကုန်ဆုံးသွားပြီဖြစ်သည်။