ဣသရေလမှာ နျူကလီးယားလက်နက်တွေ ရှိသလား။ ရူဘီယိုက "ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများစုကတော့ ရှိတယ်လို့ သုံးသပ်ကြတယ်" ဟု ပြောသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ အမတ်တစ်ဦးသည် အစ္စရေးတွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ရှိ၊ မရှိနှင့် ပတ်သက်၍ ထိပ်တန်းသံတမန် မာကို ရူဘီယိုအား မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အဖြေကို မပေးခဲ့ပေ။

"ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများစုကတော့ သူတို့မှာ ရှိတယ်လို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်" ဟု ရူဘီယိုက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ပြုလုပ်သော ကြားနာပွဲတွင် ကွန်ဂရက်အမတ် ဂျိုအာကင် ကက်စထရိုအား ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အစ္စရေး၏ နျူကလီးယားလက်နက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဝါရှင်တန်၏ ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်ကို မျှဝေရန် ၎င်းက ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ၎င်းက ထိုအစား ထိုကိစ္စကို သီးသန့်ဆွေးနွေးသင့်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။

ထိုအပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုက အစ္စရေး၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံရေးတွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သော ပိတ်ပင်ထားသည့် အရာတစ်ခုကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။

အစ္စရေး၏ နျူကလီးယားလက်နက်များကို ဆွေးနွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ "ထူးခြားချက်" တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ရူဘီယိုက ဝန်ခံခဲ့သည်။

သို့သော် ကက်စထရိုက ဆက်လက်ဖိအားပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန်သည် အစ္စရေးနှင့်အတူ အီရန်ကို ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်နေချိန်တွင် ထိုမေးခွန်းကို ဖြေကြားရန် လိုအပ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

"သူတို့မှာ တကယ်ပဲ နျူကလီးယားလက်နက်တွေ ရှိနေမယ်ဆိုရင် — ပြီးတော့ ခင်ဗျားပြောတာ မှန်ပါတယ်၊ ပွင့်လင်းသတင်းရင်းမြစ်တွေမှာလည်း ဒါတွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ် — အဲဒီနျူကလီးယားလက်နက်တွေကို အသုံးပြုဖို့ သူတို့ရဲ့ အနီရောင်မျဉ်းတွေက ဘာတွေလဲဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ မသိရပါဘူး" ဟု ကက်စထရိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒါကြောင့် ကျွန်တော် အံ့ဩမိပါတယ်၊ ကျွန်တော်တို့ အစိုးရက သိအောင်၊ နားလည်အောင် ကြိုးပမ်းမှု မလုပ်တာကို၊ ပြီးတော့ စစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချဖို့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကို လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက်တွေ မပေးတာကိုပါ"

ရူဘီယိုက ထိုမေးခွန်းသည် "မျှတသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်းအနေဖြင့် လျှို့ဝှက်ပုံစံဖြင့် ဖြေကြားရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒီကိစ္စတွေက မတူညီတဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကြားမှာ သိမ်မွေ့တဲ့ ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းညှိမှုတွေ လိုအပ်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ အဲဒီမေးခွန်းကို မတူညီတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုမှာ ဖြေကြားနိုင်မယ်ဆိုရင် ပိုပြီး ပြည့်စုံတဲ့ အဖြေကို ရနိုင်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

အစ္စရေးနိုင်ငံ၊ ၎င်း၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟုသည် ဂါဇာရှိ စစ်ရာဇဝတ်မှု စွဲချက်များဖြင့် နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုခုံရုံး (ICC) က ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ထားခြင်း ခံရသူဖြစ်ပြီး နျူကလီးယားလက်နက်တိုက် ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ကြသည်။

အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်နိုင်ငံကို ထိပ်တန်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးများက ဂါဇာတွင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်နေသည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ဝါရှင်တန်ထံမှ နှစ်စဉ် စစ်ရေးအကူအညီ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ ရရှိနေသည်။

အစ္စရေးသည် နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေးစာချုပ် (NPT) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားခြင်း မရှိပေ။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် အစ္စရေးနှင့် ပူးပေါင်း၍ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနိုင်ငံ နျူကလီးယားလက်နက် ရရှိခြင်းမှ တားဆီးရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး တီဟီရန်ကမူ ထိုသို့ရှာဖွေနေခြင်းကို ငြင်းဆိုထားသည်။

အစ္စရေးက နျူကလီးယားလက်နက်များ ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း တရားဝင် အတည်ပြုပြောကြားခြင်း မရှိသေးသော်လည်း အစ္စရေးအရာရှိအချို့က ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုခဲ့ကြသည်။

ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထိုနိုင်ငံ၏ အမွေအနှစ်ဝန်ကြီး အာမီချိုင်း အီလီယာဟုက ဂါဇာပေါ်သို့ နျူကလီးယားဗုံးကြဲချခြင်းသည် "ရွေးချယ်စရာတစ်ခု" ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။

အမေရိကန်ရှိ အစ္စရေးလိုလားသော နိုင်ငံရေးသမားအချို့ကလည်း ပါလက်စတိုင်းများကို နျူကလီးယားလက်နက်များ အသုံးပြုရန် အစ္စရေးကို တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။

"ကျွန်တော်တို့ ဂျပန်တွေကို အကြွင်းမဲ့လက်နက်ချဖို့အတွက် နှစ်ကြိမ် နျူကလီးယားဗုံးကြဲခဲ့တယ်၊ ဒီမှာလည်း အဲဒီလိုပဲ ဖြစ်သင့်တယ်" ဟု ထရန့်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သူ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်အမတ် ရန်ဒီ ဖိုင်းက ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

မေလတွင် ကွန်ဂရက်အမတ် ကက်စထရိုက အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ စာတစ်စောင် ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအမတ် ၃၀ ဦးက လက်မှတ်ရေးထိုးထားပြီး အစ္စရေး၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ — ထို့ပြင် ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ မပြောဆိုရန် အမေရိကန်၏ မူဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက်များ တောင်းဆိုခဲ့သည်။

"အရှေ့အလယ်ပိုင်းအတွက် ခိုင်မာသော နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေးမူဝါဒကို ကျွန်တော်တို့ ချမှတ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ အီရန်၏ အရပ်ဘက်နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ၏ အရပ်ဘက်နျူကလီးယား ရည်မှန်းချက်များနှင့် ပတ်သက်၍လည်း အပါအဝင်ပေါ့၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ လက်ရှိပဋိပက္ခရဲ့ အဓိကကျတဲ့ ပါတီတစ်ခုရဲ့ နျူကလီးယားလက်နက် စွမ်းရည်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တရားဝင် တိတ်ဆိတ်နေတဲ့ မူဝါဒကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနေသရွေ့တော့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး" ဟု ထိုစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။