‘ဂုဏ်ယူစရာ တံဆိပ်’ ဟုဆိုကာ အစ္စရေးအခြေချနေထိုင်သူများ ကမ္ဘာ့ရှုတ်ချမှုကို ပခုံးတွန့်ပြ

ဥရောပသမဂ္ဂက အစ္စရေးအခြေချနေထိုင်သူအဖွဲ့များနှင့် ၎င်းတို့၏ခေါင်းဆောင်များအပေါ် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာတွင် နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဘီဇာလယ် စမိုထရစ်ချ်က တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ရီဂါဗင်အဖွဲ့လည်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအဖွဲ့များသည် အဆိုပါအရေးယူမှုများကို "ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်" အဖြစ် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။

ပိတ်ဆို့အရေးယူခံရသူ နောက်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဒန်နီလာ ဝိုက်စ်၏ နာချာလာလှုပ်ရှားမှုသည် သိမ်းပိုက်ထားသော ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေအတွင်း အခြေချနေထိုင်မှု တိုးချဲ့ရေးစီမံကိန်းများကို ဆွေးနွေးရန် ဂါဇာနယ်စပ်တွင် ညီလာခံများ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကလည်း ဥရောပ၏ ပြစ်ဒဏ်များကို "ရယ်စရာကောင်းသည်" နှင့် "သာမန်ဆန်သည်" ဟု ပယ်ချခဲ့သည်။

စုစုပေါင်းအားဖြင့် ဥရောပသမဂ္ဂသည် အခြေချနေထိုင်သူလှုပ်ရှားမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဖွဲ့အစည်းလေးခုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးကို ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဝိုက်စ်၊ ရီဂါဗင်အဖွဲ့နှင့် ၎င်း၏ဒါရိုက်တာ မေယာ ဒွိုက်ချ်၊ သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ အခြေချနေထိုင်မှုများအတွက် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ငွေကြေးအထောက်အပံ့များ ပေးအပ်သည့် အာမာနာ သမဝါယမအသင်းတို့ကဲ့သို့ ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်သည်။

အစိုးရအရာရှိများပင်လျှင် မကြာသေးမီက အနောက်နိုင်ငံများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ပစ်မှတ်ထားခံခဲ့ရသည်။ အခြေချနေထိုင်သူလှုပ်ရှားမှု၏ သားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဘီဇာလယ် စမိုထရစ်ချ်သည် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုကို ထောက်ခံခြင်း သို့မဟုတ် အားပေးခြင်းတို့တွင် ၎င်း၏စွပ်စွဲခံရသော အခန်းကဏ္ဍကြောင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ကနေဒါနှင့် အခြားနိုင်ငံအများအပြားက ပိတ်ဆို့အရေးယူခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အခြေချနေထိုင်မှုစီမံကိန်းကို အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့်များက မည်သို့ထောက်ခံနေသည်ကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ပစ်မှတ်ထားခံရသူများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ပေါ့ပေါ့ဆဆ တုံ့ပြန်မှုက ဥရောပသမဂ္ဂ၏ မည်သည့်အရေးယူမှုမျှ အခြေချနေထိုင်မှု တိုးချဲ့ခြင်းကို ရပ်တန့်စေရန် သို့မဟုတ် ပါလက်စတိုင်းများအပေါ် ကြီးထွားလာနေသော အကြမ်းဖက်မှုလှိုင်းအတွက် ပုဂ္ဂိုလ်များကို တာဝန်ယူစေရန် မည်သည့်အရာမျှ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

သရော်လှောင်ပြောင်စရာကောင်းသည်မှာ အစွယ်မရှိသလောက်ဖြစ်သော အရေးယူမှုများသည် ၎င်းတို့၏ခေါင်းဆောင်များအတွက် ပြည်တွင်းဂုဏ်သိက္ခာ၏ ရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ပြောကြားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤအစွန်းရောက်အခြေချနေထိုင်သူပုဂ္ဂိုလ်များသည် ၎င်းတို့၏နွေရာသီကို ပဲရစ် သို့မဟုတ် လန်ဒန်တွင် ကုန်ဆုံးမည်ဟု မျှော်လင့်သူ နည်းပါးပြီး ထို့ကြောင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၏ သက်ရောက်မှုကို ခံစားရမည်မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုလှိုင်းသည် အစိုးရ၏ တိတ်ဆိတ်သောထောက်ခံမှုဖြင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဖွယ်ရှိသည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားနှင့် ပြောဆိုခဲ့သော လှုပ်ရှားတက်ကြွသူများနှင့် လေ့လာသူများစွာ၏ အမြင်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ၏ "ချိုးဖောက်မှုများ" အပေါ် အာရုံစိုက်မှုသည် အလွန်စည်းရုံးညှိနှိုင်းထားသော အခြေချနေထိုင်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုများ၏ အတိုင်းအတာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းက ၎င်းတို့ကို မည်မျှအထိ ထောက်ခံသည်ကို ဖော်ပြရာတွင် အလွန်နည်းပါးနေသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဟာမတ်စ်ဦးဆောင်သော တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်သူများသည် တောင်ပိုင်း ဟီဘရွန်တောင်ကုန်းများကဲ့သို့သော နေရာများတွင် စနစ်တကျသေစေနိုင်သော အခြေချနေထိုင်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုနေရာများတွင် ဆူစီယာနှင့် အမ်အယ်လ်ခိုင်ယာကဲ့သို့သော ကျေးရွာများမှ ဒေသခံများသည် စုပေါင်းကျူးကျော်မှုများကြောင့် သေဆုံး သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။

အနောက်ဘက်ကမ်းမြောက်ပိုင်းတွင် နာဘလပ်စ်နှင့် ရာမာလာမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျေးရွာများမှ ပါလက်စတိုင်းဒေသခံများသည် ညအချိန် အခြေချနေထိုင်သူများ၏ စီးနင်းမှုများအတွင်း ၎င်းတို့၏နေအိမ်များ၊ ယာဉ်များနှင့် သံလွင်ခြံများ မီးရှို့ခံရသည်ကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ ဂျော်ဒန်ချိုင့်ဝှမ်းရှိ ဘီဒူအင် သိုးကျောင်းအသိုင်းအဝိုင်းများ တစ်ခုလုံးသည်လည်း ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ၏ ရေရှည်လှုပ်ရှားမှုများအပြီးတွင် အတင်းအကျပ် ရွှေ့ပြောင်းခံခဲ့ရသည်။

ဤအရာအားလုံးသည် အခြေချနေထိုင်သူများ၏ လုပ်ဆောင်မှု၏ အတိမ်အနက်နှင့် အကျယ်အဝန်းကို ပေါ်လွင်စေပြီး၊ မြေပြင်ရှိလူများ၏ အဆိုအရ အစ္စရေးအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်ထောက်ခံမှု ရရှိထားသည်။

"၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကတည်းက အများကြီး ပိုဆိုးလာခဲ့တယ်။ အခုဆိုရင် သူတို့က လူဦးရေထူထပ်တဲ့ ပါလက်စတိုင်းကျေးရွာတွေရဲ့ အလယ်ဗဟိုအထိ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ဖို့ သတ္တိရှိလာပြီ။ ကျွန်တော် သူတို့ကို မြင်တယ်။ သူတို့က ရာမာလာမြို့ပြင်က ကျွန်တော့်ရွာအလယ်ကို ဝင်လာကြတယ်။ သူတို့ ဒီလိုလုပ်ရတာ လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားရတယ်" ဟု အယ်လ်ဟက်ခ်၏ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး တာဆင်း အယ်လ်ယာန်က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"သိုးတစ်ကောင် ဝယ်ရင် သူတို့ ခိုးသွားလိမ့်မယ်။ အိမ်ဆောက်ရင် သူတို့ ဖျက်ဆီးပစ်လိမ့်မယ်။ ကားတစ်စီး ဝယ်ရင် သူတို့ မီးရှို့ပစ်လိမ့်မယ်။"

ဤအခြေချနေထိုင်သူများ၏ စီးနင်းမှုများတွင် အစ္စရေးအစိုးရ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု ဥပမာများကို ရှာဖွေရန် မခက်ခဲဘဲ၊ စာရင်းအင်းများက ၁၉၆၇ ခုနှစ်ကတည်းက သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းအပေါ် အစ္စရေး၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ခိုင်မာစေရန် စုပေါင်းကြိုးပမ်းမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။

အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် အခြေချနေထိုင်သူများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကတည်းက သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူ ၁,၁၆၈ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ပါလက်စတိုင်း ၁၂,၆၆၆ ဦးကို ထပ်မံဒဏ်ရာရစေခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသည်။ အခြားလူ ၃၃,၀၀၀ မှာ ရွှေ့ပြောင်းခံခဲ့ရပြီး၊ အစ္စရေးကလည်း ဤကာလအတွင်း အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ပါလက်စတိုင်း ၂၃,၀၀၀ နီးပါးကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားရာ များစွာသောသူတို့မှာ စွဲချက်မတင်ဘဲ ဖြစ်သည်။

"အကြမ်းဖက်မှုက လေဟာနယ်မှာ ဖြစ်ပေါ်တာ မဟုတ်ဘူး" ဟု အယ်လ်ယာန်က ဆက်ပြောသည်။ "ဒါက အစ္စရေးအစိုးရရဲ့ တိုးချဲ့မှုပဲ။ အခြေချနေထိုင်မှုက သူတို့ရဲ့ အမှတ်အသားရဲ့ အဓိကအချက်ပဲ။ သူတို့ကို အစိုးရနဲ့ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေက ကာကွယ်ပေးထားပြီး သူတို့က လွတ်လပ်စွာ ဝန်ခံကြတယ်။"

စိတ်ထဲပေါ်လာသော ကြေကွဲဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ အခြေချနေထိုင်သူ ယီနွန် လီဗီ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က မာဆာဖာ ယတ်တာတွင် ပါလက်စတိုင်းလှုပ်ရှားတက်ကြွသူ အာဝဒါ ဟာသာလင်းကို သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံထားရသည်။ လူသတ်မှုကို ဗီဒီယိုတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လီဗီသည် လွတ်မြောက်နေဆဲဖြစ်သည်။

"သူတို့ကို တရားစွဲဆိုခံရရင်တောင် ပြစ်ဒဏ်တွေက ရာဇဝတ်မှုရဲ့ ပြင်းထန်မှုကို ထင်ဟပ်ခဲတယ်" ဟု အယ်လ်ယာန်က ပြောသည်။ "ဒီလူတွေက သူတို့အိမ်ကို ပြန်သွားပြီး သူရဲကောင်းတွေအဖြစ် ရှုမြင်ခံရတယ်။"

အခြေချနေထိုင်သူများ ပြစ်ဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ခံစားရသည်ဟု ထင်ရသော ဤခံစားချက်သည် အခြေချနေထိုင်သူလှုပ်ရှားမှု၏ ဦးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် ထောက်ခံသူများ—အထူးသဖြင့် ဘန်-ဂဗီယာနှင့် စမိုထရစ်ချ်တို့—ကို ဝန်ကြီးရာထူးများ ခန့်အပ်ခြင်းမှ ခွဲခြား၍မရပေ။ စမိုထရစ်ချ်သည် သိမ်းပိုက်ထားသော ဂိုလန်ကုန်းမြင့်ရှိ တရားမဝင်အခြေချနေထိုင်ရာတွင် မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်သည်။

အော်စလိုသဘောတူညီချက်များကို ချိုးဖောက်၍ အနောက်ဘက်ကမ်းကို တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ရန် နိုင်ငံတော်နှင့် အခြေချနေထိုင်သူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်အနေဖြင့် အစ္စရေးသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က E1 အခြေချနေထိုင်မှု တည်ထောင်ရန် စီမံကိန်းများကို ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သိမ်းပိုက်ထားသော အရှေ့ဂျေရုဆလင်ကို ၎င်း၏ကြီးထွားလာနေသော မာလီ အဒူမင် အုပ်စုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

စမိုထရစ်ချ်က ဖော်ပြထားသော စီမံကိန်းများအရ ဤအခြေချနေထိုင်မှုကို တည်ထောင်ပြီးပါက အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် ဂါဇာတွင် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ မည်သည့်မျှော်လင့်ချက်ကိုမဆို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ဖြစ်ပြီး လှုပ်ရှားမှုအတွင်း များစွာသောသူတို့ ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်နေသော ကျမ်းစာလာ ပရောဖက်ပြုချက်ကို ပြည့်စုံစေမည်ဖြစ်သည်။

တယ်လ်အဗစ် တက္ကသိုလ် ပညာရေးဌာနမှ လူမှု-နိုင်ငံရေး စိတ်ပညာ ပါမောက္ခ ဒန်နီယယ် ဘာ-တယ်လ်က အနောက်ဘက်ကမ်းတစ်လျှောက် ဤအကြမ်းဖက်မှုကို ဦးဆောင်နေသော အခြေချနေထိုင်သူများ၏ အတွေးအခေါ်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။

"အနောက်ဘက်ကမ်းမှာ အခြေချနေထိုင်ဖို့ဆိုတာ ဘုရားသခင်ရဲ့ အမိန့်တော်ပဲ။ ဘုရားသခင်ရဲ့ အမိန့်တော်ကို ငြင်းခုံလို့မရဘူး။ ယေဟောရှုက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၃,၀၀၀ ခန့်က ကတိထားရာပြည်ကို ဝင်ရောက်ခဲ့သလိုပဲ အဲဒီအတိုင်း အောင်မြင်အောင် လုပ်ရမယ်" ဟု ၎င်းက ရှင်းပြသည်။ "သူက ဓားနဲ့ အောင်မြင်ခဲ့တာဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့လည်း အဲဒီအတိုင်း လုပ်ရမယ်။"

အစ္စရေးလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ ဘီဆယ်လမ်မှ ရှိုင်း ပါနက်စ်က နိုင်ငံတကာဖိအားမရှိခြင်းသည် နိုင်ငံတော်နှင့် အခြေချနေထိုင်သူလှုပ်ရှားမှုအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို အားကောင်းစေခဲ့ကြောင်း အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"အစ္စရေးအစိုးရဟာ ဂျူးလူမျိုးသာလွန်ရေးနဲ့ ပါလက်စတိုင်းတွေအပေါ် စနစ်တကျခွဲခြားဆက်ဆံမှုအပေါ် အခြေခံတဲ့ လူမျိုးခွဲခြားရေးစနစ်တစ်ခုပဲ" ဟု ပါနက်စ်က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"ပါလက်စတိုင်းတစ်ဦးကို ထိခိုက်စေတဲ့ မည်သည့်အစ္စရေးလူမျိုး၊ အရပ်သား သို့မဟုတ် စစ်သားမဆို အစ္စရေးစနစ်တွေဆီကနေ ပြည့်စုံတဲ့ ကင်းလွတ်ခွင့်နဲ့ ထောက်ခံမှု ရရှိတယ်။ အစ္စရေးကိုယ်တိုင်ကလည်း ဒါကို နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းဆီကနေ ရရှိတယ်။ ဒီအချက်အလက်တွေက အစ္စရေးတွေရဲ့ အခွင့်အရေးနဲ့ သာလွန်တယ်လို့ ခံစားရမှုကို ရှင်းပြတယ်။"

အစ္စရေး၏ ထိပ်တန်းလူမှုဗေဒပညာရှင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ယေဟူဒါ ရှန်ဟဗ်-ရှာရာဘာနီက "ဂျူးလူမျိုးသာလွန်ရေး" ကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းမှ အဖွဲ့အစည်းသို့၊ နိုင်ငံတော်သို့၊ ထို့နောက် ပြန်လည်၍ လမ်းကြောင်းပြောင်းခြင်းကို "ပိတ်ထားသော ကွင်းဆက်" အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

၎င်းက ဤအရာသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီအကြား သာလွန်သည်ဟု ခံစားရမှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး စစ်အုပ်ချုပ်ရေးလူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ဤယူဆရသော ကျမ်းစာလာ ပရောဖက်ပြုချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အတားအဆီးဖြစ်နေသော ဇာတိပါလက်စတိုင်းလူဦးရေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုသည် နီးပါးရှောင်လွှဲမရ ဖြစ်လာစေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"တချို့က သူတို့ အနောက်ဘက်ကမ်းမှာ ရှိနေတာဟာ ဘုရားသခင်က သူတို့ပိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့လို့ပဲလို့ ယုံကြည်ကြတယ်။ တချို့ကတော့ တခြားဘယ်နေရာမှာမှ နေထိုင်ဖို့ မတတ်နိုင်လောက်အောင် ဆင်းရဲလို့ အဲဒီမှာ ရှိနေကြတာဖြစ်ပြီး၊ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သူတို့သာလွန်တယ်လို့ ပြောခံထားရတယ်" ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

"သုံးပုံနှစ်ပုံသော အချိန်တွေမှာ ဒီလူတွေဟာ စစ်သားတွေပဲ။ သူတို့က အမြဲတမ်း သေနတ်တွေ ကိုင်ဆောင်ထားတယ်။ သူတို့ ပါလက်စတိုင်းတွေအပေါ် ဒီအကြမ်းဖက်မှုကို ကျူးလွန်နေတာကို ကြည့်နေတဲ့ တခြားစစ်သားတွေကလည်း ထပ်တူနီးပါး ယုံကြည်ကြပြီး သူတို့နောက်မှာ နိုင်ငံရေးသမားတွေ ရှိတယ်။ ကျွန်တော် ပြောခဲ့သလိုပဲ၊ ဒါက ပိတ်ထားတဲ့ ကွင်းဆက်တစ်ခုပဲ။"