Ashura ceremonies intertwine faith and support for state in Iran

အစ္စလာမ့်ပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော မိုဟာရမ်လ (Muharram) စတင်ခဲ့သည့် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်မှစ၍ တီဟီရန်မြို့နှင့် အခြားအီရန်မြို့ကြီးများရှိ လမ်းသွယ်များနှင့် ရပ်ကွက်အများအပြားတွင် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အနက်ရောင်အဝတ်စများကို ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တို့သည် တာဆူအာ (Tasua) နှင့် အာရှူရာ (Ashura) နေ့များဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းနေ့ရက်များသည် တမန်တော်မိုဟာမက်၏ မြေးတော်နှင့် ရှီယာမွတ်စလင်တို့၏ အီမာမ် ၁၂ ပါးအနက် တတိယမြောက်ဖြစ်သူ ဟူစိန် အစ်ဘ် အလီ (Hussein ibn Ali) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁,၃၀၀ ကျော်က အသတ်ခံခဲ့ရခြင်းကို ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန်အတွက် အီရန်အာဏာပိုင်များက နှစ်စဉ် ပြည်သူ့ရုံးပိတ်ရက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံအတွက် အာရှူရာနေ့သည် နိုင်ငံရေးကိစ္စရပ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံတော်က မိမိကိုယ်မိမိ ထိုခေတ်အခါက အူမယက်ဒ် (Umayyad) ခလီဖာတို့၏ မတရားသော အုပ်ချုပ်မှုဟု သူယူဆသည့်အရာကို ဦးညွှတ်မည့်အစား ပုန်ကန်မှုအတွင်း မိမိ၏ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများနှင့် မိသားစုဝင်များဖြင့်အတူ သေဆုံးရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည့် “အာဇာနည်” ခေါင်းဆောင် ဟူစိန်၏ အဆက်အနွယ်အဖြစ် တင်စားဖော်ပြသည်။

ဤသဘောထားအတိုင်းပင် တီဟီရန်၏ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော၊ ရှီယာလူမျိုးအများစုပါဝင်သည့် “ခုခံရေးဝင်ရိုး” (axis of resistance) မှ ကျဆုံးသွားသော တပ်မှူးများဖြစ်သည့် အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ (Ayatollah Ali Khamenei) နှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့၏ ဟက်ဆန် နာဆရာလာ (Hassan Nasrallah) တို့သည် သေဆုံးခြင်း၌ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးကို ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ထောက်ခံသူများက ယုံကြည်ကြသည်။

နီးပါး ၃၇ နှစ်ကြာ အာဏာအပြည့်အဝကိုင်တွယ်ခဲ့သည့် ခါမေနီကို ယခုအခါ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများနှင့် နောက်လိုက်အချို့က “seyyed ol-shohada” သို့မဟုတ် အာဇာနည်တို့၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းဘွဲ့တံဆိပ်သည် အီမာမ်ဟူစိန်နှင့် အများဆုံးဆက်စပ်နေသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြစ်သည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့က တီဟီရန်မြို့လယ်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့နှင့် စစ်ပွဲစတင်ချိန်၌ သူသေဆုံးပြီးနောက် လေးလကျော်အကြာတွင် ခါမေနီကို ဇူလိုင်လ ဒုတိယပတ်၊ မိုဟာရမ်လအတွင်း မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ မြို့ပေါင်းစုံတွင် ခြောက်ရက်ကြာ အခမ်းအနားများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ခါမေနီကို အရှေ့မြောက်ပိုင်း မက်ရှ်ဟတ် (Mashhad) မြို့ရှိ အီမာမ် ရီဇာ (Imam Reza) ၏ မြင့်မြတ်သော ရှီယာဘုရားကျောင်းတွင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်မည်ဖြစ်သည်။

ခါမေနီကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် သီတင်းပတ်များစွာတိုင်အောင် အီရန်မြို့ကြီးများသည် အနက်ရောင်အဝတ်တန်ဆာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

အီရန်တစ်ဝန်းရှိ ဗလီများ၊ ရင်ပြင်များနှင့် လမ်းမများတွင် နိုင်ငံတော်ကို ထောက်ခံသည့် စာသားများဖြင့် အလှဆင်ထားသော အနက်ရောင် အာရှူရာတဲများနှင့် စခန်းများ အမြောက်အမြားဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး အချို့တွင် စစ်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သော အရာရှိများ၏ ပုံများကို ပြသထားသည်။ ၎င်းတို့သည် နေ့အချိန်တိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ညအချိန်များတွင် ကျယ်လောင်သော ဘာသာရေးတေးဂီတများနှင့် ရွတ်ဆိုသံများကို ဖွင့်လှစ်ထားပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် လက်ဖက်ရည်နှင့် အဖျော်ယမကာများကို ဝေငှလေ့ရှိသည်။

တီဟီရန်၏ အင်ဂီလာဘ် (Enghelab - တော်လှန်ရေး) ရင်ပြင်နှင့် အခြားအဓိကနေရာများကို နိုင်ငံတော်အဆင့် စီစဉ်ကျင်းပသည့် ကြီးမားသော အခမ်းအနားများအတွက် ညအချိန်တွင် ပိတ်ထားသည်။

အာရှူရာ ဝမ်းနည်းခြင်း အခမ်းအနားများတွင် အီမာမ်ဟူစိန် အသတ်ခံခဲ့ရသည့် အီရတ်နိုင်ငံရှိ ကာဘာလာ (Karbala) မြို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော “အလမ်” (alams) သို့မဟုတ် အခမ်းအနားသုံး အလံများကို ကိုင်ဆောင်ကာ ရပ်ကွက်အချို့ကို ဖြတ်သန်းသွားလာကြသည်။ အများစုကို နိုင်ငံတော်နှင့် ဆက်စပ်နေသော အဖွဲ့များနှင့် စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ ညတိုင်း လမ်းမများပေါ်သို့ ထွက်လာကြသည့် နိုင်ငံတော်ကို ထောက်ခံသူ ဆန္ဒပြသူများက ဦးဆောင်ကြသည်။ အချို့ကို ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အခြားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များက စောင့်ကြပ်ပေးထားသည်။

တက်ကီယေး (tekkiyehs) ဟုခေါ်သော ဝမ်းနည်းခြင်း အခမ်းအနားကျင်းပရာ နေရာအချို့နှင့် လွတ်လပ်သောနေရာများတွင် စည်းချက်ညီညီ ရိုးရာဓလေ့များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်ကို ထုရိုက်ခြင်းများအပြင် “ဇန်ဂျီ-ဇာနီ” (zanjir-zani) ဟုခေါ်သည့် သံကြိုးအသေးစားများနှင့် အခြားကိရိယာများဖြင့် ပခုံးနှင့် ကျောပြင်ကို ရိုက်ခတ်သည့် ကိုယ်တိုင်ညှဉ်းပန်းသည့် အပြုအမူများ ရှိသည်။ အသံချဲ့စက်များမှ ထွက်ပေါ်လာသော ပါရှန်းနှင့် အာရဗ်ဘာသာစကားဖြင့် သီဆိုသည့် ဈာပနသီချင်းများနှင့် ငိုချင်းများကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် လမ်းမများပေါ်ရှိ လူအုပ်ကြားတွင် တီးခတ်သည့် တိုက်ရိုက်ဗုံသံများ သို့မဟုတ် တူရိယာသံများနှင့် ရောနှောထားပြီး၊ လမ်းများကို အနီရောင်မှောင်မှောင် မီးရောင်များဖြင့် လင်းထိန်စေသည်။

ဗလီများ သို့မဟုတ် လမ်းမများပေါ်တွင် အစားအသောက်ဆိုင်များကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ထားပြီး နိုင်ငံတော်၏ ကျောထောက်နောက်ခံ သို့မဟုတ် အောက်ခြေလူတန်းစားများ၏ ပရဟိတ အစားအစာများကို ပြည်သူများထံ ဝေငှပေးသည်။

သို့သော် အာရှူရာ အခမ်းအနားအားလုံးသည် နိုင်ငံတော်နှင့် ဆက်စပ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အီရန်နိုင်ငံသားအချို့မှာ မျိုးဆက်အဆက်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းလာသည့် ဘာသာရေးဓလေ့ထုံးတမ်းများအတိုင်း သို့မဟုတ် မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သွားသော ချစ်ခင်ရသူများကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက်သာ ကျင်းပကြသည်။

“ကျွန်မတို့မိသားစုက အာရှူရာအကြိုနေ့မှာ အာရှ-အေ-ရက်ရှ်သေ (ash-e reshteh) အနည်းငယ်ချက်ပြုတ်ပြီး ကွယ်လွန်သွားတဲ့ ကျွန်မတို့ရဲ့ အဘိုးကို အမှတ်ရတဲ့အနေနဲ့နဲ့ ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသတဲ့အနေနဲ့ အိမ်နီးချင်းတွေရဲ့ တံခါးဝကို သွားပို့ပေးခဲ့ပါတယ်” ဟု တီဟီရန်အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဤကာလအတွင်း အခြားအစားအစာအချို့နှင့်အတူ ရိုးရာအတိုင်း ချက်ပြုတ်လေ့ရှိသည့် အီရန်တို့၏ အနှစ်များသော ဟင်းရည်တစ်မျိုးကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

ယခုနှစ်တွင် အီရန်မိသားစုအချို့သည် ၎င်းတို့၏ မိုဟာရမ်နှင့် အာရှူရာ စုဝေးပွဲများကို ဇန်နဝါရီလအတွင်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဆန္ဒပြပွဲများတွင် သေဆုံးခဲ့ရသည့် ချစ်ခင်ရသူများကို အောက်မေ့သတိရသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

အစ္စဖာဟန် (Isfahan) နှင့် အာမိုလ် (Amol) အပါအဝင် မြို့ပေါင်းစုံမှ လူမှုကွန်ရက်များတွင် ပျံ့နှံ့နေသည့် ဗီဒီယိုဖိုင်များတွင် မိုဟာရမ် အခမ်းအနားများအတွင်း ချစ်ခင်ရသူများကို အမှတ်ရရန် ဓာတ်ပုံများကို ကိုင်ဆောင်ထားရင်း မျက်ရည်ကျနေကြသည့် သေဆုံးသွားသော ဆန္ဒပြသူများ၏ မိခင်များနှင့် အခြားမိသားစုဝင်များကို တွေ့မြင်ရသည်။

အင်တာနက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များ လုံးဝပြတ်တောက်သွားခဲ့သည့် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နှင့် ၉ ရက် ညများတွင် လူပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ သေဆုံးခဲ့ရသည်။

အာဏာပိုင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အမာခံထောက်ခံသူများအတွက် ယခုနှစ် ဝမ်းနည်းခြင်း အခမ်းအနားများသည် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် လေးလကြာ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် ဝါရှင်တန်နှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်နေချိန်တွင် နိုင်ငံခြားအင်အားစုများနှင့် အီရန်အပေါ် ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်များကို ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများသည် လမ်းမများပေါ်ရှိ ထောက်ခံသူများနှင့် အင်တာဗျူးများကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့က အမေရိကန်ကို မယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်နှင့် ညှိနှိုင်းအဖြေရှာခြင်းကို ထောက်ခံထားပြီး ပြည်သူများ၏ မကျေနပ်မှုများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် နောက်ထပ် ဆန္ဒပြမှုလှိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်အစောပိုင်းက ပြောကြားခဲ့သည့် အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) သည် အာရှူရာအကြိုနေ့ကို အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် စစ်ကာလအတွင်း ခုခံရေးသတင်းစကားပေးရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။

“စည်းလုံးညီညွတ်မှုနဲ့ စည်းလုံးမှုကို ထိခိုက်စေတဲ့ မည်သည့်သတင်းစကား၊ ထုတ်ပြန်ချက် သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်မဆိုဟာ ဝေဖန်မှုတွေက မှန်ကန်နေရင်တောင်မှ ရန်သူကိုသာ အကျိုးပြုပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညတွင် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ဟောင်း ရူဟိုလာ ခိုမိနီ (Ruhollah Khomeini) ၏ ဂူဗိမာန်၌ ပြောကြားခဲ့သည်။