အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အကျဉ်းထောင်များအကြောင်း ဆောင်းပါးရေးသားခဲ့သည့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒူမာကို ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းမှာ ရှက်ဖွယ်ကောင်းဟုဆို

အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနှင့် ကဗျာဆရာ အာမက် ဒူမာ (Ahmed Douma) ကို “သတင်းတုများ ဖြန့်ဝေမှု” ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် တစ်နှစ် ချမှတ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ Akhbar al-Youm က ဖော်ပြသည်။

ယခု ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ချမှတ်လိုက်သည့် ပြစ်ဒဏ်မှာ ၎င်းအား သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လတွင် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်နီးပါး ကျခံပြီးနောက် ပြန်လည်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး သုံးနှစ်နီးပါးအကြာတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

“သတင်းတုများ ဖြန့်ဝေမှု” ဟူသော စွပ်စွဲချက်မှာ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ၊ သတင်းထောက်များ၊ ပညာရှင်များအပြင် သာမန် ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုသူများအပေါ်တွင်ပါ ပုံမှန်အားဖြင့် စွပ်စွဲလေ့ရှိသည့် ပုဒ်မတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဒူမာသည် လန်ဒန်အခြေစိုက် အာရပ်သတင်းဌာန Al-Araby Al-Jadeed တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အကျဉ်းထောင်အခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလတွင် နောက်ဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။

ပြစ်ဒဏ်မချမှတ်မီက ဒူမာသည် “အီဂျစ်အကျဉ်းထောင် စည်းမျဉ်းများအရ ခွင့်ပြုထားသည့် အလည်အပတ်ခရီးစဉ်များထက် လျော့နည်းစွာသာ ခွင့်ပြုခြင်းနှင့် ၎င်း၏အခန်းအတွင်း ပြင်းထန်သော အလင်းရောင်များဖြင့် အဆက်မပြတ် ထိတွေ့စေခြင်း စသည့် တင်းကျပ်သော အခြေအနေများအောက်တွင် ကြိုတင်ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်” ဟု Amnesty International က ဆိုသည်။

လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Egyptian Initiative for Personal Rights က အဆိုပါဆောင်းပါးသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အကျဉ်းထောင်အတွေ့အကြုံများကို ရောင်ပြန်ဟပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းအား သတင်းတုစွပ်စွဲချက်ဖြင့် ထောင်ချခြင်းမှာ “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် မညီညွတ်” ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ PEN America က ယခုပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မှုကို “ရှက်ဖွယ်ကောင်းသည်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ “သူ့ရဲ့အမှုဟာ အီဂျစ်နိုင်ငံမှာ စာရေးဆရာတွေကို ပစ်မှတ်ထားပြီး တိုးမြှင့်ဖိနှိပ်နေတဲ့ လုပ်ရပ်ရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ကိုယ်စားပြုနေပါတယ်။ အဲဒီမှာ ကဗျာတွေနဲ့ ဆောင်းပါးတွေကို တရားရုံးမှာ အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးချနေတာ ပုံမှန်လိုဖြစ်နေပါပြီ” ဟု PEN မှ Asma Laouira က ပြောကြားသည်။

Amnesty International က ဒူမာအား ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

“မတရားတဲ့ တရားစီရင်မှုတစ်ခုအပြီးမှာ အာမက် ဒူမာကို ထပ်မံပြီး မတရားသဖြင့် ထောင်ချလိုက်တာဟာ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်လိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု Amnesty International ၏ ဒေသဆိုင်ရာ သုတေသီ Mahmoud Shalaby က ပြောသည်။

“အာမက် ဒူမာနဲ့ တခြားတက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေအပေါ် ရာဇဝတ်တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုနေတာဟာ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန့်ကျင်သူတွေကို နှိမ်နင်းပြီး အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ နေရာတွေကို ကန့်သတ်ဖို့ သမ္မတ အဗ်ဒယ်ဖာတာ အယ်လ်-စီစီ (Abdel Fattah al-Sisi) အစိုးရရဲ့ မရပ်မနား လုပ်ဆောင်နေတဲ့ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုကို ပေါ်လွင်စေပါတယ်”

Shalaby က အီဂျစ်အစိုးရအနေဖြင့် “[ဒူမာ] ကို ချက်ချင်းနှင့် အတားအဆီးမရှိ လွှတ်ပေးရန်၊ နိုင်ငံရေးအရ လှုံ့ဆော်ထားသည့် ဤပြစ်ဒဏ်ကို ပယ်ဖျက်ရန်နှင့် ၎င်းအပေါ် ရာဇဝတ်တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်နေမှုကို ရပ်တန့်ရန်” တောင်းဆိုခဲ့သည်။

သမ္မတ ဟိုစနီ မူဘာရက် (Hosni Mubarak) ၏ နှစ်ရှည်လများ အုပ်ချုပ်မှုကို ဖြုတ်ချခဲ့သည့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် အုံကြွမှုတွင် ထင်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဒူမာသည် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရဲအရာရှိများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။

၎င်း၏ ကနဦး ထောင်ဒဏ် ၂၅ နှစ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ၁၅ နှစ်သို့ လျှော့ချပေးခဲ့ပြီးနောက် သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းအား အကြိမ်ကြိမ် စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း၊ စွဲချက်တင်ခြင်းနှင့် အာမခံဖြင့် ပြန်လွှတ်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ အယ်လ်-စီစီသည် သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကော်မတီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၎င်းကို ဗြိတိန်-အီဂျစ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ Alaa Abd El-Fattah အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ရာပေါင်းများစွာကို လွှတ်ပေးခဲ့သည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လူ့အခွင့်အရေး အစပျိုးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များကမူ ဖိနှိပ်မှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် လွှတ်ပေးသူများထက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ ပိုမိုများပြားလာပြီး ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခွင့်နေရာများ ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းလာကြောင်း ပြောကြားသည်။

“[ဒူမာ] ရဲ့ ပြစ်ဒဏ်ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ သူနဲ့ တခြားသူတွေ ရရှိခဲ့တဲ့ သမ္မတရဲ့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်တွေဟာ အနှစ်သာရမရှိတဲ့ အမှန်တရားဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး၊ ကြာရှည်စွာ မတရားဖမ်းဆီးခံထားရပြီးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာတဲ့ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေဟာ ပြန်လည်ဖမ်းဆီးခံရခြင်းကနေ ကင်းလွတ်ခွင့်မရှိဘူးဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်” ဟု Shalaby က ပြောသည်။

အီဂျစ်နိုင်ငံသည် အွန်လိုင်းတွင် အကြောင်းအရာများ ဖန်တီးသူများကို ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်းမှုကြောင့်လည်း ဝေဖန်ခံနေရပြီး၊ ထိုလုပ်ရပ်ကြောင့် လူငယ်အမျိုးသမီး အင်ဖလუအင်ဆာများ၊ ဟာသပညာရှင်များနှင့် ဝေဖန်ရေးသမားများ ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသည်။