# ကမ္ဘာ့ဖလား ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခံရခြင်း- အတားအဆီးများ၊ နယ်နိမိတ်များနှင့် ဝင်ရောက်ခွင့်ပျက်ပြားမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်ခဲ့သည့် တစ်နှစ်တာ

ကမ္ဘာ့ဖလားသမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အာရပ်နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံသည် ယခုနှစ်ပြိုင်ပွဲအတွက် ခြေစစ်ပွဲအောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ မော်ရိုကို၊ တူနီးရှား၊ အီဂျစ်၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယား၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ကာတာ၊ အီရတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းအရေအတွက်သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကာတာတွင် ကျင်းပခဲ့သော ပြိုင်ပွဲအတွက် ခြေစစ်ပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည့် အသင်းအရေအတွက်၏ နှစ်ဆဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း၊ ဤပြိုင်ပွဲသည် မကြုံစဖူး မြင့်တက်နေသော ပထဝီနိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကြားတွင် ကျင်းပနေခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သော အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့၏ အီရန်နှင့် စစ်ပွဲသည် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် လီဗန့်ဒေသရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် လက်ဘနွန်၊ ပါလက်စတိုင်းနှင့် ဂျော်ဒန်တို့အထိ ရိုက်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဒေသမှ လာရောက်ကြမည့် ပရိသတ်များနှင့် ကစားသမားများအတွက် ခရီးသွားလာရေးနှင့် သွားလာလှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးအခြေအနေများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ခြေစစ်ပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည့် အသင်းများရှိသော နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများအတွက် ဗီဇာထုတ်ပေးခြင်းကို အီရန်နှင့် ဟေတီအပါအဝင် လုံးဝရပ်ဆိုင်းထားသည်။ ၎င်းသည် ဟေတီနိုင်ငံအနေဖြင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ပထမဆုံးအကြိမ် ခြေစစ်ပွဲအောင်မြင်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲမစတင်မီ တစ်ပတ်အလိုတွင် ရိုက်တာသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ အီရန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်က ပရိသတ်ထောင်ပေါင်းများစွာ၏ လက်မှတ်များကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့မတိုင်မီက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီရန်ကစားသမားများနှင့် ဝန်ထမ်းများသည် အမေရိကန်မြေတွင် ပွဲစဉ်များရှိသည့်နေ့များတွင် မက္ကဆီကိုမှ အမေရိကန်သို့ သွားလာရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

အီရန်သည် အထင်ရှားဆုံး ဥပမာဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် တစ်ခုတည်းသော ဥပမာမဟုတ်ပေ။ ပါလက်စတိုင်းဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌကို အမေရိကန်သို့ ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး၊ မော်ရိုကိုရှိ ပရိသတ်များ၏ ဗီဇာများကိုလည်း ပယ်ချခဲ့ရာ များစွာသောသူတို့သည် ခရီးစရိတ်အတွက် သုံးစွဲခဲ့သော ငွေကြေးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြရသည်။

"အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများအတွက်မူ ၎င်းတို့အား လုံးဝပိတ်ပင်ထားခြင်းမရှိသော်လည်း နိုင်ငံအလိုက် ပိုမိုခက်ခဲသော အခြေအနေများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်" ဟု ယခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို ၎င်း၏ Substack "America's Cup" မှတစ်ဆင့် အနီးကပ်သတင်းယူနေသော လွတ်လပ်သည့် သတင်းထောက် တာလစ် ဗစ်ဆရမ် (Talib Visram) က ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လပေါင်းများစွာကြာအောင် ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းကာ ပြိုင်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်မှုများကို စောင့်ကြည့်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

"ဂျော်ဒန်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများမှ ပရိသတ်များသည်—၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်သူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်—ဗီဇာလျှောက်ထားရန် လပေါင်းများစွာ ကြိုတင်လျှောက်ထားခဲ့ရသည်။ ထိုစောင့်ဆိုင်းချိန်များကို နောက်ပိုင်းတွင် အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့သော်လည်း ပယ်ချခံရမှုနှုန်းမှာ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ရှိကြောင်း သတင်းများအရ သိရသည်" ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

အလားတူ အတားအဆီးများသည် အာဖရိကတစ်လွှားတွင်လည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အိုင်ဗရီကို့စ်နှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံတို့မှ ပရိသတ်များသည် ဗီဇာပယ်ချခံရမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြသည်။ အမေရိကန်ဗီဇာ အတည်ပြုပြီးဖြစ်သည့် ဆိုမာလီဒိုင်တစ်ဦးကိုမူ မိုင်ယာမီသို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် ခရီးသွားလာရန် တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်ရရှိထားခြင်းသည် နယ်စပ်တွင် ဝင်ခွင့်ရရှိမည်ဟု အာမခံချက်မရှိကြောင်းကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။

ဗီဇာဆိုင်ရာ အတားအဆီးများအပြင် အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ဆီနီဂေါ၊ တူနီးရှားနှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယားတို့မှ ပရိသတ်များသည် ပြိုင်ပွဲသို့ မဝင်ရောက်မီ အမေရိကန်ဝင်ခွင့်အတွက် အာမခံကြေး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅,၀၀၀ အထိ ပေးဆောင်ရနိုင်ခြေနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေလတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် နိုင်ငံတွင်းသို့ လာရောက်မည့် ဧည့်သည်များအတွက် အာမခံကြေးလိုအပ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် တရားဝင်လက်မှတ်များ ဝယ်ယူထားပြီး ဖီဖာ၏ ဦးစားပေးချိန်းဆိုမှု စီစဉ်ရေးစနစ် (FIFA’s Priority Appointment Scheduling System - PASS) အတွက် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား၍ လျှောက်ထားခဲ့မှသာ ဖြစ်သည်။ ထိုနောက်ဆုံးရက် သတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ကင်းလွတ်ခွင့်သည် ပရိသတ်များစွာကို အထောက်အကူမပြုနိုင်ပေ။

ဤရလဒ်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် ရှုပ်ထွေးသော စနစ်တစ်ခုရှိနေသည်။ အမေရိကန်ဗီဇာရရှိခြင်းသည် လျှောက်ထားသူအားလုံးအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အတူတူပင်ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လမ်းညွှန်ချက်များအရ လျှောက်ထားသူများသည် လူမှုမီဒီယာနှင့် အွန်လိုင်းလှုပ်ရှားမှုများကို ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်းအပါအဝင် ချဲ့ထွင်ထားသော စိစစ်မှုများနှင့် စစ်ဆေးမှုများကို ခံယူရနိုင်သည်။ အချို့သော ကိစ္စရပ်များကိုမူ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များသို့ ပို့ဆောင်ပြီး ၎င်းသည် ရှင်းလင်းသော အချိန်ဇယားမရှိဘဲ ရက်သတ္တပတ်များ သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်သည့် လုံခြုံရေးစစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဗီဇာနှင့် နယ်စပ်အဆင့် နှစ်ခုလုံးတွင် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ (biometric checks) ကိုလည်း ထပ်မံထည့်သွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် လက်ဗွေစစ်ဆေးခြင်းနှင့် မျက်နှာနှိုင်းယှဉ်နည်းပညာများ ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် နောက်ထပ်နှောင့်နှေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည် သို့မဟုတ် ဗီဇာအတည်ပြုပြီးသူများအတွက်ပင် ထပ်ဆောင်းစစ်ဆေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

"ကျွန်ုပ်တို့သည် ဗီဇာခွဲခြားသတ်မှတ်သည့် အယ်လ်ဂိုရစ်သမ်များ၊ အလိုအလျောက်စနစ်များ၊ နောက်ကွယ်မှ ဉာဏ်ရည်တုဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နေသည့် ဥပမာများကို တွေ့မြင်နေရပြီး ၎င်းသည် လူများ နိုင်ငံများသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများကို ပြောင်းလဲနေသည်" ဟု တိုရွန်တိုရှိ York တက္ကသိုလ်မှ ဒုက္ခသည်ဥပဒေဓာတ်ခွဲခန်း (Refugee Law Lab) မှ ရှေ့နေနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင် ပက်ထရာ မော်လ်နာ (Petra Molnar) က ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နည်းပညာ၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မှုများအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို အထူးပြုလေ့လာသူဖြစ်သည်။ "၎င်းသည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် နှင်ထုတ်ရေးစနစ်များကိုပါ ပြောင်းလဲနေသည်" ဟုလည်း ၎င်းက ဆိုသည်။