အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်လော၊ လက်ရှိအချိန်အထိ သိရှိထားသမျှ

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်၏ ပထမအဆင့်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု ပြောကြားလိုက်သည်။ ဤစစ်ပွဲသည် ရက်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအလားအလာကို မှောင်မိုက်စေခဲ့သည်။

သို့သော် တီဟီရန်ဘက်ကမူ အဆိုပါအချိန်ဇယားကို ငြင်းဆိုထားပြီး သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းမှာ “လာမည့်ရက်များအတွင်း” ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မီဒီယာသတင်းများအရ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ဟုခေါ်ဆိုသည့် ကနဦးသဘောတူညီချက်သည် လက်ရှိအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို နောက်ထပ်ရက်ပေါင်း ၆၀ သက်တမ်းတိုးပေးမည်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် နောက်ဆုံးပေါ် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း၊ ၎င်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးမည်လော။ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသမျှမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

ကြာသပတေးနေ့တွင် အီရန်၏ ရေနံတင်ပို့မှု ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ပေးနေသည့် ခါ့ဂ်ကျွန်း (Kharg Island) ရေနံစက်ရုံကို ထိန်းချုပ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ထရမ့်က တီဟီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရန် နီးကပ်နေပြီဖြစ်ပြီး သီတင်းပတ်ကုန်တွင်ပင် လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ကြောင်း ပြောကြားကာ အီရန်နိုင်ငံအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

နောက်တစ်ရက်တွင် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araghchi) က အမေရိကန်နှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ရရှိရန် “ယခင်ကထက် ပိုမိုနီးကပ်လာပြီ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထရမ့်က အာရက်ချီ၏ ပြောဆိုချက်ကို ၎င်း၏ Truth Social လူမှုကွန်ရက်တွင် ပြန်လည်မျှဝေခဲ့သည်။

အီရန်နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်နှင့် ရရှိထားသည့် စာရွက်စာတမ်းပါ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး အဆိုပါသဘောတူညီချက်တွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံလည်း ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် အစ္စရေးက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တောင်ပိုင်း၌ မြေပြင်ကျူးကျော်မှုများကို လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

ထရမ့်က ယခင်က “အီရန်က Fake News (အတုအယောင်သတင်း) တွေဆီ ပေါက်ကြားခဲ့တဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေဟာ စာဖြင့်သဘောတူညီထားတဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေနဲ့ ဘာမှမသက်ဆိုင်ဘူး” ဟု မကျေမနပ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး အီရန်ခေါင်းဆောင်များကို “သူတို့လုပ်ရပ်တွေကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြင်ဆင်ကြဖို့” သတိပေးခဲ့သည်။

ထို့နောက် စနေနေ့တွင် ထရမ့်က လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်တစ်ခု၌ အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် စီစဉ်ထားကြောင်းနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) သည် ချက်ချင်းဆိုသလို “အားလုံးအတွက် ပွင့်လင်းသွားမည်” ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmaeil Baghaei) က အဆိုပါ MoU ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး “လာမည့်ရက်များအတွင်း” ဖြစ်လာနိုင်ခြေကိုမူ မငြင်းဆိုခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက ဖော်ပြသည်။

“အစ္စလာမာဘတ် နားလည်မှုစာချွန်လွှာဟာ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ဖို့ကိုပဲ အဓိကထားပြီး၊ ဒီအဆင့်မှာတော့ နျူကလီးယားကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးမှာမဟုတ်ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်ထားပါတယ်” ဟု ပါကစ္စတန်၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် ညှိနှိုင်းထားသည့် စာရွက်စာတမ်းကို ရည်ညွှန်း၍ ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“စာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးမယ့် အတိအကျအချိန်ကို ကျွန်တော်တို့ စောင့်ရပါမယ်။ မနက်ဖြန်တော့ မဟုတ်ပေမဲ့ လာမည့်ရက်တွေအတွင်း ဖြစ်လာနိုင်ခြေကို မငြင်းပါဘူး” ဟု ၎င်းက စနေနေ့တွင် ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်နိုင်ငံရဲ့ မတည်ငြိမ်မှုတွေကြောင့် ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဘယ်လိုထုတ်ပြန်ချက်ကိုမဆို ကျွန်တော်တို့ သတိထားရပါမယ်။”

ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှာဘာဇ် ရှာရစ်ဖ် (Shehbaz Sharif) က စနေနေ့တွင် X လူမှုကွန်ရက်၌ အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်ကို နောက် ၂၄ နာရီအတွင်း အပြီးသတ်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်းနှင့် “ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် ချက်ချင်းလက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် လာမည့်သီတင်းပတ်တွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

၎င်းက ဆွေးနွေးပွဲများအတွင်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့၏ ကတိကဝတ်များအတွက်လည်းကောင်း၊ ဒေသတွင်းမှ ထောက်ခံအားပေးသူများအတွက်လည်းကောင်း ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီသမိုင်းဝင် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဟာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ခိုင်မာတဲ့အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာမယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။

တီဟီရန်မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ မိုဟာမက် ဗယ်လ် (Mohamed Vall) က အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းမှာ မကြာမီ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း၊ သို့သော် အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်လား သို့မဟုတ် လူကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်လားဆိုသည်မှာ မရှင်းလင်းသေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ပြီးခဲ့တဲ့ရက်အနည်းငယ်က ဆွစ်ဇာလန်မှာ လူကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲအတွက် ပြင်ဆင်နေတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပေမဲ့ အခုတော့ အဲဒီအကြောင်း ပြောဆိုမှုတွေ မရှိတော့ပါဘူး။ ပါကစ္စတန်ဘက်ကတော့ အီလက်ထရောနစ်စနစ်နဲ့ လက်မှတ်ရေးထိုးမယ်လို့ ဖော်ပြနေပြီး အီရန်ဘက်ကတော့ မနက်ဖြန်အတွက် အဲဒီလိုဖြစ်မယ်လို့တောင် အတည်မပြုသေးပါဘူး” ဟု ၎င်းက စနေနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါကြောင့် အချိန်ဇယားတင်မကဘဲ အကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီးပါ မရေရာမှုတွေ ရှိနေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်က စနေနေ့တွင် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ကို “နျူကလီးယားလက်နက်မရှိစေရေး တံတိုင်း” ဟု အကြီးစားစာလုံးများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး တီဟီရန်အနေဖြင့် “ဝယ်ယူခြင်း၊ တီထွင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားမည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့်မဆို” လက်နက်ပိုင်ဆိုင်ခြင်းမျိုး လုံးဝမလုပ်ဆောင်ရန် သဘောတူလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ပထမအဆင့်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသည်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် “အားလုံးအတွက် ပွင့်လင်းသွားမည်” ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ရေးသားခဲ့ပြီး “အရာအားလုံး ငြိမ်သက်သွားတဲ့အခါ” အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်ရှိ “နျူကလီးယားဖုန်မှုန့်တွေကို သိမ်းယူပြီး ဖျက်ဆီးပစ်မည်” ဟု ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် “နျူကလီးယားဖုန်မှုန့်” ဟူသော စကားလုံးကို ကြွယ်ဝအောင်ပြုလုပ်ထားသည့် ယူရေနီယမ် (enriched uranium) ကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။

အာရက်ချီက သောကြာနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အဆိုပါသဘောတူညီချက်တွင် အချက် ၁၄ ချက် ပါဝင်ကြောင်း၊ ပထမအချက်မှာ အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ရုပ်သိမ်းပေးရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းက MoU သည် လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် ရန်လိုမှုများကို အဆုံးသတ်ရန်နှင့် စစ်ပွဲမစတင်ရန် သို့မဟုတ် အင်အားမသုံးရန် သဘောတူညီချက်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

MoU လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသည်နှင့် အေးခဲထားသည့် အီရန်ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ပြန်လည်ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ အာရက်ချီက နျူကလီးယားကိစ္စကို ဒုတိယအဆင့်တွင် ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ပြီး အီရန်၏ ရပ်တည်ချက်မှာ ၎င်း၏ ကြွယ်ဝအောင်ပြုလုပ်ထားသည့် ယူရေနီယမ်များကို နိုင်ငံအတွင်း၌ပင် အရည်ဖျော်ပစ်ရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒုတိယအဆင့် ဆွေးနွေးပွဲများတွင် အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများ ရုပ်သိမ်းရေးကိုလည်း အဓိကထားမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဗယ်လ်၏ အဆိုအရ နှစ်ဖက်စလုံးသည် MoU တွင် ပါဝင်သည့်အချက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ နောက်ဆုံးပန်းတိုင်များကို ရောထွေးနေကြပြီး၊ ၎င်းမှာ နှစ်ဖက်စလုံးက ပြည်သူလူထုနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို ယုံကြည်အောင် ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။

“သမ္မတထရမ့်က နျူကလီးယားကိစ္စကို MoU နဲ့ တွဲပြီး ပြောနေပေမဲ့၊ အဲဒီကိစ္စကို ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ဆွေးနွေးပွဲကာလအတွင်းမှာပဲ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသွားမယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ကို ပြောထားပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“အီရန်ဘက်ကလည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ အခွန်ကောက်ခံရေးနဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပြန်လည်ထုတ်ပေးရေး စတာတွေကို ပြောနေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

“အတိုချုပ်ပြောရရင် MoU ဟာ ပထမခြေလှမ်းသာဖြစ်ပြီး အငြင်းပွားဖွယ်အချက်တွေကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ဆွေးနွေးသွားမှာဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ သိရပါပြီ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ရန်လိုမှုများအပြီးတွင် တီဟီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား အဓိကအငြင်းပွားဖွယ်အချက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

အီရန်အနေဖြင့် နျူကလီးယားလက်နက်များကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်း၊ ဝယ်ယူခြင်း သို့မဟုတ် တီထွင်ခြင်း မပြုရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသို့လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် စွမ်းရည်မျိုးပင် မရှိရမည်ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်က ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားထားသည်။

အီရန်ဘက်ကမူ ၎င်း၏အစီအစဉ်သည် နိုင်ငံတကာသဘောတူညီချက်များအရ ခွင့်ပြုထားသည့် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာဖြစ်ကြောင်း၊ သို့သော် ပိတ်ဆို့မှုများ ရုပ်သိမ်းပေးပါက နျူကလီးယားလုပ်ဆောင်ချက်များကို ကန့်သတ်ရန် ဆွေးနွေးလိုကြောင်း ရပ်တည်ထားသည်။

The Washington Times မှ စာရေးဆရာ တင်မ် ကွန်စတန်တိုင်း (Tim Constantine) က ထရမ့်အနေဖြင့် အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် မရရှိအောင် တားဆီးနိုင်သည့် မည်သည့်သဘောတူညီချက်ကိုမဆို အောင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် တင်ပြဖွယ်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော စစ်ပွဲကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စျေးကွက်များကို ငြိမ်သက်စေခြင်းတို့သည် “ကောင်းမွန်သော ဘေးထွက်ရလဒ်များ” ဖြစ်သော်လည်း ထရမ့်၏ “နံပါတ်တစ် ဦးစားပေးမှာ အီရန် နျူကလီးယားလက်နက် မပိုင်ဆိုင်ရေးဖြစ်သည်” ဟု ဆိုသည်။

“အကယ်၍ သူက ဒါကို အကြွင်းမဲ့ သို့မဟုတ် တိုင်းတာနိုင်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်နိုင်တဲ့ အချက်တစ်ခုအဖြစ် ပြသနိုင်မယ်ဆိုရင် သူ အောင်ပွဲခံနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ အမေရိကန်ပြည်သူတွေကလည်း ဒါကို လက်ခံဖို့ ဆန္ဒရှိလိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အီရန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပိတ်ဆို့မှုအခံရဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ တီဟီရန်အပေါ် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများသည် ၎င်း၏ စီးပွားရေး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်နှင့် ရေနံတင်ပို့မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

အီရန်က ပိတ်ဆို့မှုစနစ်ကို အဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုထားပြီး အမေရိကန်ကမူ အဆင့်ဆင့်နှင့် အခြေအနေအရ ရုပ်သိမ်းပေးရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြသထားသော်လည်း မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည်ဆိုသည့်အပေါ် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ပြည်ပတွင် အေးခဲထားသည့် အီရန်၏ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ၏ ကံကြမ္မာသည်လည်း နောက်ထပ် အဓိကအငြင်းပွားဖွယ်အချက်ဖြစ်သည်။

တီဟီရန်သည် အဆိုပါပိုင်ဆိုင်မှုများကို မည်သည့်သဘောတူညီချက်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်မဆို ပြန်လည်ရယူလိုပြီး၊ အဆိုပါငွေကြေးများသည် အီရန်ပိုင်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အထူးသဖြင့် အမေရိကန်-အစ္စရေး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများအတွက် စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားထားသည်။

သို့သော် အမေရိကန်ညှိနှိုင်းရေးမှူးများသည် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်အပေါ် သိသာထင်ရှားသော အလျှော့ပေးမှုများမရှိဘဲ ငွေကြေးများကို အကြီးစားထုတ်ပေးရန် သဘောတူညီရန် တွန့်ဆုတ်နေကြသည်။

လက်ဘနွန်၏ ငါးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို အစ္စရေးက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီး သိမ်းပိုက်ထားခြင်းသည် အမေရိကန်-အီရန် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် အဓိကအငြင်းပွားဖွယ်အချက်ဖြစ်ပြီး တီဟီရန်သည် လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) ကဲ့သို့သော ၎င်း၏မဟာမိတ်များအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ရေးအပါအဝင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို တောင်းဆိုနေသည်။

ယခုအချိန်အထိ အမေရိကန်၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့ကြား ရရှိထားသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ သို့မဟုတ် မြေပြင်ကျူးကျော်မှုများကို တစ်ရက်မျှပင် မရပ်တန့်နိုင်ခဲ့ပေ။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်တွင် အစ္စရေးက ဟစ်ဇ်ဘိုလာထောက်ခံသူများ အများအပြားနေထိုင်သည့် ဘေရွတ်မြို့တောင်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များကို ထပ်မံဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် အီရန်က ဒုံးကျည်များဖြင့် ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို အစ္စရေးက ဆက်လက်နှောင့်ယှက်နေမှုအတွက် အန္တရာယ်ကို မြှင့်တင်လိုက်သည်။

အီရန်သည် ပင်လယ်ကွေ့ရေနံထုတ်လုပ်သူများအတွက် ပွင့်လင်းပင်လယ်သို့သွားရာ တစ်ခုတည်းသောလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် အဆိုပါ မဟာဗျူဟာမြောက် ရေလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ထားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီက ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် အရည်ပျော်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ထောက်ပံ့မှု၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အဆိုပါရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် တင်ပို့ခဲ့သည်။

အီရန်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့ “ခင်မင်ရင်းနှီးသည်” ဟု ယူဆသည့် နိုင်ငံများမှ သင်္ဘောများကို ရေလက်ကြားမှ ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း ယခုသီတင်းပတ်တွင် အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုအသစ်များအပြီး၌ ရေလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ထားကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အမေရိကန်နှင့် ညှိနှိုင်းရာတွင် ၎င်း၏ အရေးအကြီးဆုံး အားသာချက်အဖြစ် ရှုမြင်ပြီး ရေလက်ကြား၏ ထိန်းချုပ်မှုကို လက်လွှတ်မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားထားသည်။ အမေရိကန်ကလည်း တီဟီရန်ကို ဖိအားပေးရန်အတွက် အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်။

ကြာသပတေးနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ထရမ့်က အီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က ရေလက်ကြားကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားပြီး သင်္ဘောသွားလာမှုများ ရပ်တန့်နေသော်လည်း အမေရိကန်ကသာ ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့နောက် စနေနေ့တွင် ၎င်းက ရေလက်ကြားသည် “အားလုံးအတွက် ပွင့်လင်းမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် အမေရိကန်၏ ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများ အဆုံးသတ်မည်၊ မသတ်မည်ကိုမူ အတိအကျ မပြောခဲ့ပေ။

တီဟီရန်ဘက်ကမူ ရေလက်ကြားသည် နိုင်ငံတကာရေပြင်မဟုတ်ဘဲ အီရန်နှင့် အိုမန်နိုင်ငံတို့၏ နယ်မြေပိုင်နက်ရေပြင်အတွင်း၌သာ ရှိသည်ဟု ရပ်တည်ထားပြီး ထို့ကြောင့် သင်္ဘောများဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် အာမခံကြေး သို့မဟုတ် အခြားရေကြောင်းဝန်ဆောင်မှုများ ပေးအပ်သည့်ပုံစံဖြင့် အခွန်ကောက်ခံရန် စဉ်းစားနေသည်။

အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရှိရန် နီးကပ်လာပြီဟူသော မျှော်လင့်ချက်များ မြင့်တက်လာသော်လည်း ထရမ့်၏ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီဝင်များထံမှ တုံ့ပြန်မှုမှာ အနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည်။ သို့သော် အချို့သော လွှတ်တော်အမတ်များကမူ တီဟီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် လုံးဝမပေးသင့်ကြောင်း ဝေဖန်နေဆဲဖြစ်သည်။

ရီပတ်ဘလစ်ကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ရွန် ဂျွန်ဆင် (Ron Johnson) က လန်ဒန်အခြေစိုက် Iran International သတင်းဌာနမှ ထုတ်လွှင့်သည့် ဗီဒီယိုတစ်ခုတွင် နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် အီရန်သည် အမေရိကန်အတွက် “တည်ရှိမှုဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှု” ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီမိုကရက်တစ် လွှတ်တော်အမတ်များကလည်း ထရမ့်၏ အီရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အပေါ် သံသယရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် အဒမ် ရှစ်ဖ် (Adam Schiff) က X လူမှုကွန်ရက်တွင် “သမ္မတက စစ်ပွဲပြီးဆုံးပြီလို့ ပြောပါတယ်။ သူပြောတာ မှန်ပါစေလို့ ကျွန်တော် ဆုတောင်းပါတယ်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ဒါကို အရင်ကလည်း ကြားဖူးပါတယ်။ မတည်မြဲတဲ့ ကတိကဝတ်တွေနဲ့အတူပေါ့။”

“သူက စစ်ပွဲအသစ်တွေကို စတင်ခဲ့ပေမဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေကိုတော့ မလျှော့ချနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါက အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီမိုကရက်တစ် လွှတ်တော်အမတ် ဆက်သ် မော်လ်တန် (Seth Moulton) ကမူ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် သဘောတူညီချက်ကို “အခြေခံအားဖြင့် လက်နက်ချစာချုပ်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ကီယာ စတာမာ (Keir Starmer) က စနေနေ့တွင် ဖုန်းဖြင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာ၌ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ထရမ့်၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ကြိုဆိုခဲ့သည်။

“ဝန်ကြီးချုပ်က အီရန်နဲ့ ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ဖို့ သမ္မတထရမ့်ရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတွေကို ထောက်ခံကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ရရှိလာတဲ့ တိုးတက်မှုတွေကို ကြိုဆိုကာ မည်သည့်သဘောတူညီချက်မဆို ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးဖို့ အရေးကြီးကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့ပါတယ်” ဟု ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့ကြား သဘောတူညီချက် ရရှိတော့မည်ဟူသော သတင်းများသည် အစ္စရေးမီဒီယာများတွင် အစောပိုင်းကတည်းက ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး သတင်းထောက်များနှင့် ကော်လံနစ်အချို့က တီဟီရန်ကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေမည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

Maariv သတင်းစာတွင် အစ္စရေးကော်လံနစ် ဘင် ကက်စ်ပစ် (Ben Caspit) က ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုသည် အဓိကတိုက်ပွဲများကို အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း အီရန်နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ရုန်းကန်မှုတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။

“ဟားမတ်စ်၊ ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ အီရန်တို့အပေါ် ကျွန်တော်တို့ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ရရှိခဲ့တဲ့ စစ်ရေးအောင်ပွဲတွေထက် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကတော့ အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ သူတို့နဲ့ရင်ဆိုင်ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ရှုံးနိမ့်မှုပါပဲ” ဟု ကက်စ်ပစ်က ရေးသားခဲ့သည်။

Haaretz သတင်းစာတွင် ကော်လံနစ် ဇဗီ ဘားလ် (Zvi Bar’el) က အီရန်သည် “ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် ဖိအားပေးမှုများဖြင့် ပြည့်စုံသော” အားကောင်းသည့်အနေအထားဖြင့် ဆွေးနွေးပွဲစားပွဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ကို ညီညွတ်သော မဟာဗျူဟာထက် အခြေအနေအရ တုံ့ပြန်မှုမျိုး လုပ်ဆောင်လာစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အီရန်သည် ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးထက် ကျော်လွန်သွားပြီး ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်လာနေကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားမှ နီဒါ အီဘရာဟင် (Nida Ibrahim) က အစ္စရေးတို့သည် အီရန်-အမေရိကန် သဘောတူညီချက်အတွက် ဆွေးနွေးမှုများ၏ တိုးတက်မှုကို မတားဆီးနိုင်သော်လည်း အီရန်နှင့် လက်ဘနွန်ဟူသည့် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာနှစ်ခုကို ခွဲခြားထားလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“စစ်ရေးလေ့လာသူအချို့ရဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်တွေကို ဖတ်ကြည့်ရင် အစ္စရေးအနေနဲ့ အဲဒီသဘောတူညီချက်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေနဲ့ လက်ဘနွန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလျှော့ပေးရမှာကို စိုးရိမ်နေပုံရပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“ပြီးခဲ့တဲ့ညကတင် အစ္စရေးစစ်တပ်က လက်ဘနွန်အတွင်းက ပစ်မှတ် ၇၀ ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ပြီးခဲ့တဲ့သီတင်းပတ်အတွင်း စုစုပေါင်း ၄၀၀ အထိ ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့အနေနဲ့ မလုပ်နိုင်တော့တဲ့အချိန်အထိ တတ်နိုင်သလောက် လုပ်ဆောင်သွားဖို့ ကြိုးစားနေတာလို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်” ဟု ၎င်းက တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

အစ္စရေးလုံခြုံရေးအဖွဲ့သည် တနင်္ဂနွေနေ့ညတွင် အစည်းအဝေးပြုလုပ်ပြီး နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခြေ၏ အကျိုးဆက်များနှင့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ဆွေးနွေးရန်ရှိကြောင်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါပေမဲ့ [အစ္စရေး] အစိုးရအနေနဲ့ အထူးသဖြင့် အီရန်စစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလွန်ခက်ခဲတဲ့ မေးခွန်းတွေကို ရင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။