ဇင်ဘာဘွေ၏ လစ်သီယမ် စန်းထခြင်းမှ မည်သူများ အကျိုးအမြတ်ရရှိသလဲ

ဟာရာရီ၊ ဇင်ဘာဘွေ – ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၏ လစ်သီယမ်လုပ်ငန်းကို တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများဖြင့် ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် အကြီးစားသတ္တုတူးဖော်ရေးစီမံကိန်းအနည်းငယ်က လွှမ်းမိုးထားသည်။ အဓိကထုတ်လုပ်သူများတွင် မာစဗင်ဂိုပြည်နယ်ရှိ Bikita Minerals၊ ဟာရာရီအနီးရှိ Prospect Lithium Zimbabwe ၏ Arcadia သတ္တုတွင်း၊ မာတာဘီလီလန်းမြောက်ပိုင်းရှိ Kamativi လစ်သီယမ်သတ္တုတွင်း၊ ဘူဟီရာရှိ Sabi Star လစ်သီယမ်သတ္တုတွင်း၊ အမ်ဘာဂွာရှိ Sandawana သတ္တုတွင်းနှင့် မာတာဘီလီလန်းတောင်ပိုင်းရှိ Gwanda လစ်သီယမ်သတ္တုတွင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ဤစီမံကိန်းများသည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံအား အာဖရိက၏ ထိပ်တန်းလစ်သီယမ်ထုတ်လုပ်သူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာစေရန်နှင့် လျှပ်စစ်ကားများနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်နည်းပညာများတွင် အသုံးပြုသည့် ဘက်ထရီသတ္တုဓာတ်များအတွက် ပိုမိုအရေးပါသော ပေးသွင်းသူဖြစ်လာစေရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။

ကုန်ကြမ်းသတ္တုများကိုသာ တင်ပို့ခြင်းထက် ကျော်လွန်လုပ်ဆောင်ရန် နိုင်ငံ၏ ကြိုးပမ်းမှုသည် ဧပြီလတွင် Prospect Lithium Zimbabwe (PLZ) က ပိုမိုတန်ဖိုးမြင့်မားသော ပြုပြင်ပြီးထုတ်ကုန်ဖြစ်သည့် လစ်သီယမ်ဆာလဖိတ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တင်ပို့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် အရှိန်အဟုန်ရလာခဲ့သည်။ အဆိုပါပစ္စည်းကို ဟာရာရီအနီးရှိ Arcadia သတ္တုတွင်းတွင် ကုမ္ပဏီက မကြာသေးမီက စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ တန်ဖိုးရှိ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံတွင် ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့က X လူမှုကွန်ရက်တွင် PLZ က “သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူနိုင်ခဲ့ပြီ။ Arcadia Technology Zimbabwe သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး လစ်သီယမ်ဆာလဖိတ် တင်ပို့မှုကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ကုမ္ပဏီ၊ နိုင်ငံနှင့် တိုက်ကြီးအတွက်ပါ အရေးပါသော အောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

PLZ သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဓိက ဘက်ထရီသတ္တုဓာတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Zhejiang Huayou Cobalt ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအပြည့်အဝရှိသော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနသည် PLZ ၏ ဆက်သွယ်ရေးမန်နေဂျာ Patience Mushore ထံ ဖုန်းဖြင့် ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စာဖြင့် မေးခွန်းများ ပေးပို့ခဲ့သည်။ Mushore က အစပိုင်းတွင် အကြောင်းပြန်ပေးမည်ဟု အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မှတ်ချက်ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် မီဒီယာမေးမြန်းမှုများစွာ လက်ခံရရှိကြောင်းနှင့် ယခင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ကြေညာချက်များကိုသာ ကိုးကားရန် ပြောကြားခဲ့သည်။

Bikita Minerals က လစ်သီယမ်တန်ဖိုးကွင်းဆက်တွင် ပိုမိုမြင့်မားသောနေရာသို့ ရောက်ရှိရန် စီစဉ်နေကြောင်း ပြောကြားသည်။ အယ်လ်ဂျာဇီးယားက ရရှိခဲ့သော ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် ကုမ္ပဏီက ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဇင်ဘာဘွေ၏ အကျိုးအမြတ်တိုးမြှင့်ရေး မဟာဗျူဟာနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်နေကြောင်း၊ အာရုံစူးစိုက်မှုမြင့်မားသော သတ္တုရိုင်းများကို တင်ပို့မည့်အစား လစ်သီယမ်ဓာတုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာတန်ဖိုးရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအစီအစဉ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ကုမ္ပဏီက သတ္တုဓာတ်များကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ စမ်းသပ်ရန်၊ အရည်အသွေးထိန်းချုပ်ရန်နှင့် တင်ပို့မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ကုမ္ပဏီတွင်း စမ်းသပ်ခန်းများကို တည်ထောင်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“Bikita Minerals ဟာ လစ်သီယမ်အာရုံစူးစိုက်မှုမြင့်မားတဲ့ သတ္တုရိုင်းတင်ပို့မှုကနေ လစ်သီယမ်ဓာတုပစ္စည်းတွေ ထုတ်လုပ်နိုင်ဖို့ ဒေါ်လာသန်း ၄၀၀ တန်ဖိုးရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်နေပါတယ်” ဟု ကုမ္ပဏီက ဆိုသည်။

ကုမ္ပဏီ၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့၏ လစ်သီယမ်ဆာလဖိတ်စီမံကိန်း၏ ပထမအဆင့်ကို ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဒုတိယသုံးလပတ်တွင် စတင်လည်ပတ်ရန် မျှော်မှန်းထားပြီး တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၆၀,၀၀၀ ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နိုင်ငံပိုင် Mutapa Investment Fund ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော Mutapa Energy Minerals က Zhejiang Huayou Cobalt နှင့် Tsingshan Holding Group တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ Sandawana လစ်သီယမ်သတ္တုတွင်းတွင် လစ်သီယမ်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် ပြင်ဆင်နေကြောင်း ပြောကြားသည်။

ဤတိုးတက်မှုများသည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံက ပြည်တွင်း၌ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းထူထောင်ခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် ၎င်း၏ သတ္တုသယံဇာတများမှ အကျိုးအမြတ်အများဆုံးရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

Minerals Marketing Corporation of Zimbabwe (MMCZ) က ထုတ်ပြန်သည့် အချက်အလက်များအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမသုံးလပတ်အတွင်း သတ္တုရောင်းချမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၈၃.၈၅ သန်းအထိ ရှိခဲ့ပြီး အစိုးရက မပြုပြင်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းများ တင်ပို့မှုကို ပိတ်ပင်လိုက်ပြီးနောက် တင်ပို့မှုပမာဏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တင်ပို့မှုတန်ဖိုး ၇၉ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

MMCZ ၏ ကိန်းဂဏန်းများအရ လစ်သီယမ်တင်ပို့မှုမှ ရရှိသောဝင်ငွေမှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမသုံးလပတ်တွင် ဒေါ်လာ ၈၄.၁၉ သန်းရှိရာမှ ယခုနှစ် အလားတူကာလတွင် ဒေါ်လာ ၁၇၈.၆၄ သန်းအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာသို့ ပြောကြားရာတွင် သတ္တုတွင်းနှင့် သတ္တုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီး Polite Kambamura က အဆိုပါကဏ္ဍသည် ယခုနှစ်အတွင်း အနည်းဆုံး ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံ ရရှိထားပြီး ခိုင်မာသော တိုးတက်မှုလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သူ၏ ပြောကြားချက်များအရ Kambamura က အဆိုပါစွမ်းဆောင်ရည်သည် ရွှေနှင့် ပလက်တီနမ်အုပ်စုဝင် သတ္တုများအတွက် ကမ္ဘာ့ဈေးနှုန်းများ ခိုင်မာခြင်းနှင့် လစ်သီယမ်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ တိုးတက်လာခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူသည် PLZ ၏ Arcadia လုပ်ငန်းကို ဇင်ဘာဘွေ၏ တန်ဖိုးမြင့် လစ်သီယမ်ဆာလဖိတ် ထုတ်လုပ်မှုဆီသို့ ဦးတည်ရန် ကြိုးပမ်းမှု၏ နမူနာတစ်ခုအဖြစ် ကိုးကားပြောဆိုခဲ့သည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားသည် Kambamura ထံ မှတ်ချက်ရယူရန် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ၊ စာတိုပေးပို့မှုများနှင့် ရုံးခန်းသို့ သွားရောက်ခြင်းများဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရ၏ လစ်သီယမ်မူဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ပိတ်ဆို့မှုများက သတ္တုတွင်းကဏ္ဍကို ထိခိုက်မှုရှိမရှိနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မှုရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုအားလုံး မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိ၏ အဆိုအရ ဝန်ကြီးသည် တစ်ပတ်လုံး Senate House တွင် ရှိနေသဖြင့် မီဒီယာများ၏ မေးမြန်းမှုများကို တုံ့ပြန်ရန် အချိန်မပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

သို့သော်လည်း လေ့လာသူများက သတ္တုများကို ပြည်တွင်း၌ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် ကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖြစ် အလိုအလျောက် ပြောင်းလဲသွားမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ Rashweat Mukundu က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် ဇင်ဘာဘွေ၏ လစ်သီယမ်ကို ပြည်တွင်း၌ ပိုမိုပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် အပြုသဘောဆောင်သော ခြေလှမ်းဖြစ်သော်လည်း အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ နည်းပညာနှင့် စက်မှုစွမ်းဆောင်ရည်တို့တွင် ရေရှည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု လိုအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ပြုပြင်ပြီးသား လစ်သီယမ်ကနေ ရရှိတဲ့ ဝင်ငွေတွေ တိုးလာပေမဲ့ မူဝါဒဟာ နိုင်ငံရေးအရ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်တာမျိုးထက် ရေရှည်မဟာဗျူဟာနဲ့ လမ်းညွှန်သင့်ပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

“လုံလောက်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှု မရှိရင် ဇင်ဘာဘွေဟာ မပြုပြင်ရသေးတဲ့ သတ္တုရိုင်းတွေကိုပဲ ဆက်လက်တင်ပို့နေရမယ့် အန္တရာယ်ရှိပါတယ်”

Mukundu က တရုတ်နိုင်ငံသည် ဇင်ဘာဘွေ၏ လစ်သီယမ်ကဏ္ဍတွင် အဓိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် တင်ပို့ရာဈေးကွက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေသော်လည်း မိတ်ဖက်တစ်ခုတည်းအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုနေခြင်းကို သတိပေးခဲ့သည်။

“တရုတ်နိုင်ငံဟာ ဇင်ဘာဘွေရဲ့ လစ်သီယမ်ကဏ္ဍမှာ အဓိကဈေးကွက်နဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူအဖြစ် ရှိနေဆဲပါ၊ ဒါပေမဲ့ အလွန်အကျွံမှီခိုမှုက အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ ဇင်ဘာဘွေအနေနဲ့ ရေရှည်စီးပွားရေးနဲ့ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်တွေကို အများဆုံးရယူချင်တယ်ဆိုရင် တင်ပို့မှုဈေးကွက်တွေကို ကွဲပြားအောင်လုပ်ပြီး နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။

နိုင်ငံ၏ လစ်သီယမ်လုပ်ငန်း တိုးတက်မှုသည် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများအနီးတွင် နေထိုင်သော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် လက်တွေ့ကျသော တိုးတက်မှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခြင်း ရှိ၊ မရှိနှင့် ပတ်သက်၍လည်း မေးခွန်းထုတ်စရာများ ရှိနေသည်။

သယံဇာတစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ထောက်ခံသူများက သတ္တုများကို ပြည်တွင်း၌ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ဒေသခံတို့၏ လူနေမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးတို့တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများနှင့်အတူ တွဲဖက်လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ငြင်းခုံကြသည်။

“ဇင်ဘာဘွေရဲ့ လစ်သီယမ်ကဏ္ဍဟာ မူဝါဒမတည်ငြိမ်မှု၊ အားနည်းတဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ ကန့်သတ်ချက်ရှိတဲ့ စက်မှုစွမ်းဆောင်ရည်နဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အကျိုးအမြတ် မလုံလောက်မှုတွေကြောင့် အဟန့်အတားဖြစ်နေဆဲပါ” ဟု Centre for Natural Resource Governance ၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ Farai Maguwu က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“မကြာခဏ မူဝါဒပြောင်းလဲမှုတွေက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေအတွက် မသေချာမရေရာမှုတွေကို ဖန်တီးပေးသလို လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးညံ့ဖျင်းခြင်း၊ စွမ်းအင်ပြတ်လပ်ခြင်းနဲ့ စည်းမျဉ်းထိန်းကျောင်းမှု အားနည်းခြင်းတွေက အကျိုးအမြတ်တိုးမြှင့်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွေကို ထိခိုက်စေပါတယ်”

Maguwu က အဓိက လစ်သီယမ်စီမံကိန်းများစွာ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများသည် ကဏ္ဍ၏ လျင်မြန်သော တိုးတက်မှုမှ ဒေသခံအများစု မျှော်လင့်ထားသည့် အကျိုးအမြတ်မျိုးကို မရရှိသေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“လစ်သီယမ်သတ္တုတွင်းတွေရှိတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေ၊ အထူးသဖြင့် Bikita Minerals၊ Goromonzi ရှိ Prospect Lithium နဲ့ Sabi Star တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အကျိုးအမြတ် အနည်းငယ်သာ ရရှိနေပါတယ်။ လမ်းတွေ ပျက်စီးခြင်း၊ ဒေသခံ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးခြင်း၊ လူနေမှုဘဝ ကျဆင်းခြင်းနဲ့ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မလုံလောက်ခြင်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်”

“ရှင်းလင်းတဲ့ ရေရှည်စက်မှုလုပ်ငန်း မဟာဗျူဟာမရှိရင် ဇင်ဘာဘွေဟာ လစ်သီယမ်သယံဇာတတွေကနေ အပြည့်အဝ အကျိုးခံစားရမယ့်အစား ကုန်ကြမ်းပေးသွင်းသူအဖြစ်ပဲ ဆက်ရှိနေမယ့် အန္တရာယ်ရှိပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

Bikita Land Institute of Development (BILD) ၏ ဒါရိုက်တာ Mountain Mujakachi က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် လစ်သီယမ်အကျိုးအမြတ်တိုးမြှင့်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ မျှော်လင့်ချက်များသည် အများအားဖြင့် မပြည့်ဝခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“သမ္မတ အမ်မာဆန် မနန်ဂါဂွာ (Emmerson Mnangagwa) လာရောက်စဉ်က ကတိပေးခဲ့သလို တန်ဖိုးမြှင့်တင်မှုက အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေကို ဖန်တီးပေးနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ အထောက်အထား မရှိပါဘူး” ဟု သူက ဆိုသည်။

Mujakachi က အချို့သော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဝင်များသည် ဝန်ထမ်းခေါ်ယူမှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများ ရရှိမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုများ ရှိနေကြောင်း စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။

သူသည် Bikita Minerals ကို ဝယ်ယူပြီးနောက် ကြေညာခဲ့သော ကတိကဝတ်များ ပြည့်မီခြင်း ရှိ၊ မရှိကိုလည်း မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

“Bikita Minerals ကို ဝယ်ယူပြီးနောက် Sinomine Resource Group က ကြေညာခဲ့တဲ့ ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းတန် တံတားစီမံကိန်းအပါအဝင် အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်တွေ မပြည့်မီခဲ့ပါဘူး။ ကုမ္ပဏီက ဒေသခံကောင်စီနဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ ငြင်းဆိုခဲ့တယ်လို့လည်း စွပ်စွဲခံထားရပြီး ဒါက တာဝန်ယူမှုကို ကန့်သတ်လိုက်တာပါပဲ” ဟု သူက ပြောသည်။

Mujakachi က ရေရှားပါးမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးဝေရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မပြည့်မီသော ကတိကဝတ်များအကြောင်းကိုလည်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဝေဖန်မှုများရှိသော်လည်း Bikita Minerals က ၎င်းတို့အနေဖြင့် လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆက်လက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေကြောင်း ပြောကြားသည်။

အယ်လ်ဂျာဇီးယားက ရရှိခဲ့သော ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် ကုမ္ပဏီက လူပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည့် ဒေါ်လာ ၁ သန်းတန် ကျန်းမာရေးစင်တာ၊ ကျောင်းသား ၁၀,၀၀၀ နီးပါးကို အကျိုးပြုသည့် အာဟာရထောက်ပံ့ရေးအစီအစဉ်များ၊ ဒေါ်လာ သန်း ၃၀ တန်ဖိုးရှိ 132kV လျှပ်စစ်မီးလိုင်းစီမံကိန်းနှင့် လမ်းများ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အခြားသော လူမှုအခြေခံအဆောက်အအုံများအတွက် ဒေါ်လာ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော် သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ကုမ္ပဏီက ၎င်းတို့အနေဖြင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ ရေရှည်တည်တံ့သော တိုးတက်မှုနှင့် လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ကတိကဝတ်ပြုထားဆဲဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။

ဇင်ဘာဘွေ၏ မပြုပြင်ရသေးသော လစ်သီယမ်တင်ပို့မှု ကန့်သတ်ချက်သည် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၏ သတိထားသော ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရရှိထားသည်။

Zimbabwe Diamond and Allied Minerals Workers Union က အဆိုပါမူဝါဒသည် Africa Mining Vision နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပန်းတိုင်များနှင့် ကိုက်ညီသော်လည်း သတ္တုများကို ပြည်တွင်း၌ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် အလုပ်သမားများ၏ ဘဝကို အလိုအလျောက် မြှင့်တင်ပေးမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

“အကောင်အထည်ဖော်မှုမှာ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများ၊ သမဂ္ဂဖွဲ့စည်းမှု၊ အလုပ်သမားကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း အကျိုးအမြတ်များနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုတို့ ပါဝင်ရပါမယ်။ ဒါမှသာ သတ္တုတူးဖော်ရေးက အမြတ်ထုတ်တဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ ဆက်မဖြစ်မှာပါ” ဟု Zimbabwe Diamond and Allied Minerals Workers Union ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး Justice Chinhema က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“တန်ဖိုးမြှင့်တင်မှုဟာ အလုပ်သမားတွေနဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် သင့်လျော်တဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေ၊ လုပ်ငန်းခွင် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုနဲ့ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေကတစ်ဆင့် အကျိုးရှိစေရပါမယ်။”

ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ဘက်ထရီသတ္တုဓာတ် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွင် ပိုမိုမြင့်မားသောနေရာသို့ ရောက်ရှိရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဆွေးနွေးမှုများသည် တင်ပို့မှုမှရရှိသော ဝင်ငွေနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကိန်းဂဏန်းများထက် ပိုမိုအခြေခံကျသော မေးခွန်းတစ်ခုဆီသို့ ပြောင်းလဲလာနေသည်။ ၎င်းမှာ “နိုင်ငံ၏ လစ်သီယမ်ကြွယ်ဝမှုမှ နောက်ဆုံးတွင် မည်သူက အကျိုးခံစားရသနည်း” ဟူသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

သတ္တုတွင်းများအနီးတွင် နေထိုင်သော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများစွာအတွက်မူ အဖြေမှာ မရေရာသေးပေ။

“ရှင်းလင်းတဲ့ ရေရှည်စက်မှုလုပ်ငန်း မဟာဗျူဟာမရှိရင် ဇင်ဘာဘွေဟာ လစ်သီယမ်သယံဇာတတွေကနေ အပြည့်အဝ အကျိုးခံစားရမယ့်အစား ကုန်ကြမ်းပေးသွင်းသူအဖြစ်ပဲ ဆက်ရှိနေမယ့် အန္တရာယ်ရှိပါတယ်” ဟု Maguwu က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။