ဖိလစ်ပိုင်ငလျင်ကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၇ ဦးအထိ တိုးလာချိန်တွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများ ရှာဖွေရန် အပြေးအလွှား

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ပြင်းအား ၇.၈ အဆင့်ရှိ ပြင်းထန်သော ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် လူ ၃၇ ဦး သေဆုံးကာ ၄၀၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ရာ ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များသည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများထံ ရောက်ရှိရန် အချိန်နှင့်အပြိုင် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

မင်ဒါနာအိုကျွန်းရှိ အပြင်းအထန် ထိခိုက်ခဲ့သော ဂျင်နရယ်ဆန်တို့စ်မြို့တွင် ကယ်ဆယ်ရေးသမားများသည် အင်္ဂါနေ့က ပြိုကျသွားသော ကုန်စုံဆိုင်ဖွင့်ထားသည့် စီးပွားရေးအဆောက်အအုံ၏ အပျက်အစီးများကို ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး အတွင်း၌ ပိတ်မိနေဆဲဟု ယူဆရသူနှစ်ဦးကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။

အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူနှစ်ဦးကို အပျက်အစီးများကြားမှ ဆွဲထုတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း တတိယမြောက်တစ်ဦးမှာ သေဆုံးလျက်တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း တာဝန်ရှိသူများက ပြောကြားခဲ့သည်။ ကျန်ရှိနေသူများထံမှ အသက်ရှင်လျက်ရှိကြောင်း လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာကို စကင်နာများက ယခုအထိ မတွေ့ရှိသေးပါ။

“ကျွန်မရဲ့သားလေး အဲဒီမှာ ပိတ်မိနေတုန်းပဲဆိုတာကို မိခင်တစ်ယောက်အနေနဲ့ လက်ခံဖို့ ခက်ခဲပါတယ်” ဟု သားဖြစ်သူ၏ သတင်းကို စောင့်ဆိုင်းရင်း အဆောက်အအုံအပြင်ဘက်တွင် စိတ်သောကရောက်နေသော ဒိုင်ယိုစလင်ဒါ ဒယ်လူဗီယိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်မရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ဆန္ဒကတော့ သူ့ကို ဒီနေ့ပဲ ပြန်တွေ့ရဖို့ပါပဲ၊ ဒါမှ ကျွန်မတို့ စိတ်အေးရမှာပါ” ဟု သူမက ဆိုသည်။

အဆိုပါငလျင်သည် တနင်္လာနေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၇ နာရီ ၄၀ မိနစ် (တနင်္ဂနွေနေ့ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် ၂၃ နာရီ ၄၀ မိနစ်) မတိုင်မီ အချိန်အနည်းငယ်အလိုတွင် ဆာရန်ဂါနီပြည်နယ် ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်မှ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ခန့်အကွာ၌ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူလာဝေစီကျွန်းရှိ မာနာဒိုမြို့အထိ (၄၂၀ ကီလိုမီတာ/၂၆၀ မိုင်ခန့်အကွာ) ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။

နောက်ဆက်တွဲ နှစ်နာရီအတွင်း ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ ဆက်တိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး အကြီးဆုံးမှာ ပြင်းအား ၆.၅ အဆင့်ရှိကြောင်း အမေရိကန် ဘူမိဗေဒတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) က ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါငလျင်ကြောင့် နိုင်ငံများစွာတွင် ဆူနာမီသတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ရသည်။

လူဦးရေ ၇၂၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ကမ်းရိုးတန်းမြို့ဖြစ်သည့် ဂျင်နရယ်ဆန်တို့စ်မြို့သည် ဖျက်ဆီးခံရမှု၏ ဒဏ်ကို အပြင်းအထန် ခံစားခဲ့ရသည်။ ထိုမြို့တွင် ပြိုကျသွားသော အဆောက်အအုံများနှင့် ပြုတ်ကျလာသော အပျက်အစီးများကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။

အဆောက်အအုံများစွာ ပြိုကျခြင်း၊ လမ်းများပေါ်တွင် အပျက်အစီးများ ပြန့်ကျဲနေခြင်းနှင့် ဓာတ်ကြိုးများ ပြတ်တောက်နေခြင်းတို့ကြောင့် မြို့ကို ဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်မှု အခြေအနေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ဆာရန်ဂါနီပြည်နယ်တွင် အခြားလူ ၁၈ ဦး အနည်းဆုံး သေဆုံးခဲ့ပြီး အများစုမှာ တောင်ကုန်းဒေသမြို့ဖြစ်သည့် ဂလန် (Glan) ရှိ နေအိမ်များကို မြေဖို့ခဲ့သော မြေပြိုမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ်သေဆုံးမှုများကို တောင်ပိုင်းကိုတာဘာတို (South Cotabato)၊ ဒါဗာအိုအော့ဆီဒန်တယ် (Davao Occidental) နှင့် ဘာလတ်ကျွန်း (Balut Island) တို့တွင်လည်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။

ဆာရန်ဂါနီ၏ အချို့ဒေသများသည် ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့်သာ သွားလာနိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲငလျင်များအပေါ် စိုးရိမ်မှုများက ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို နှေးကွေးစေခဲ့သည်။

“နောက်ဆက်တွဲငလျင်တွေက ရှိနေတုန်းပါပဲ၊ ဒါကြောင့် ကယ်ဆယ်ရေးသမားတွေက သူတို့ရဲ့ ချဉ်းကပ်မှုမှာ အရမ်းသတိထားနေကြပါတယ်။ ဒါက စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုပါ” ဟု ဒေသဆိုင်ရာ အရပ်ဘက်ကာကွယ်ရေးအကြီးအကဲ ရိုဒရီဂို ဆော့စ်မီနာ (Rodrigo Sosmena) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဂျင်နရယ်ဆန်တို့စ်မြို့တွင် ဒေသခံများသည် မြေကြီးစတင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အချိန်ကို ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့ကြသည်။

“အဲဒီလောက် ပြင်းထန်တာကို ကျွန်တော် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြုံဖူးတာပါ၊ ကျွန်တော် မျက်ရည်ကျတာကို တကယ်မတားဆီးနိုင်ခဲ့ပါဘူး” ဟု အဆောက်အအုံတစ်လုံး ပြိုကျစဉ် ကားမောင်းဖြတ်သွားခဲ့သူ အသက် ၄၄ နှစ်အရွယ် ဂျိုဂျို ကယ်လ်မာ (Jojo Calma) က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်တော့်ကလေးတွေနဲ့ တူမလေးကို သတိရမိတယ်။ သူတို့ တစ်ခုခုဖြစ်သွားရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” ဟု သူက ဆိုသည်။

ဂျင်နရယ်ဆန်တို့စ်မြို့၏ အရှေ့ဘက် မာလီတာမြို့တွင် ကျောင်းသား ၁၀၀ ကျော်နှင့် ဆရာဆရာမ တစ်ဒါဇင်ခန့်သည် နှစ်လကြာ နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက်အပြီး ပထမဆုံးကျောင်းပြန်တက်သည့်နေ့တွင် ကျောင်း၌ အလံတင်အခမ်းအနားအတွက် စုဝေးနေစဉ် ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ “ကျောင်းရဲ့ ပထမဆုံးနေ့မှာ သူတို့ရဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားမှုက စိတ်ဒဏ်ရာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါတယ်” ဟု ကျောင်းအုပ်ဆရာမ ရိုဆာဗယ် ကာချူလာ (Rosavel Cachuela) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ကျောင်းသားအများစုသည် ထိုင်လျက် ငြိမ်သက်စွာနေခဲ့ကြသဖြင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခဲ့ကြောင်း သူမက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ပြည်နယ်များစွာတွင် နေအိမ် ၂,၀၀၀ ခန့်နှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံ ၁၁၇ လုံး ပျက်စီးခဲ့သည်။ အများပြည်သူပိုင် ကျောင်းအဆောက်အအုံ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စာသင်ကြားမှုများ ပြန်လည်မစတင်မီ အကဲဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဂျင်နရယ်ဆန်တို့စ်ရှိ နိုင်ငံတကာလေဆိပ်သည် ပိတ်ထားဆဲဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းလေကြောင်းခရီးစဉ် ၆၃ ခုကို ဖျက်သိမ်းရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။

မြို့တော် မနီလာမှ သတင်းပေးပို့နေသော အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းထောက် ဘာနာဘီ လို (Barnaby Lo) က ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအတိုင်းအတာကို ထောက်ရှုလျှင် သေဆုံးသူဦးရေ ရာဂဏန်းအထိ မရောက်ရှိခြင်းသည် အံ့ဖွယ်ရာပင်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“အခုအချိန်မှာ အဓိကထားလုပ်ဆောင်နေတာက ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးပါပဲ၊ ရှာဖွေရေးအဖွဲ့တွေက အချိန်နဲ့အပြိုင် ကြိုးပမ်းနေကြပါတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ သူတို့က အပျက်အစီးတွေအောက်မှာ ပိတ်မိနေတဲ့သူတွေကို အသက်ရှင်လျက် ဆွဲထုတ်နိုင်ဖို့ မျှော်လင့်နေကြပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“အခုတော့ အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုတွေထဲက တစ်ခုက ငလျင်ဒဏ်ခံခဲ့ရတဲ့ တောင်တန်းဒေသတွေကို ရောက်အောင်သွားဖို့ ကြိုးစားနေရတာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လမ်းတွေနဲ့ တံတား ဒါဇင်ပေါင်းများစွာလည်း ပျက်စီးသွားခဲ့လို့ပါ။ ပြည်သူ့လုပ်ငန်းဌာနကတော့ အဲဒီလမ်းပိတ်ဆို့မှုတွေကို ဖယ်ရှားဖို့ သူတို့ရဲ့ ဝန်ထမ်းတွေက အချိန်ပိုဆင်းပြီး လုပ်ဆောင်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အစိုးရအင်ဂျင်နီယာတွေကလည်း အဆောက်အအုံတွေရဲ့ ခိုင်ခံ့မှုကို စစ်ဆေးနေကြပါပြီ၊ ဒါပေမဲ့ ဒါက ကြီးမားခက်ခဲတဲ့ လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုပါ” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာ (Ferdinand Marcos Jr) က အရေးပေါ်အေဂျင်စီများကို အသက်သွင်းထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “အမျိုးသားအစိုးရက လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေပြီး ကျွန်ုပ်တို့ မင်ဒါနာအိုကို နောက်ချန်ထားခဲ့မည်မဟုတ်ပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အဆိုပါငလျင်သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ရှစ်လအတွင်း လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်များအနက် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က စီဘူးကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်မှ ပြင်းအား ၆.၉ အဆင့်ရှိ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် လူ ၇၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။