ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အက်ကွဲကြောင်း - G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမတိုင်မီ ကနေဒါ-အီးယူ စည်းလုံးညီညွတ်ရန် ကာနေး တိုက်တွန်း

လာမည့်သီတင်းပတ်တွင် ကျင်းပမည့် ခုနစ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (G7) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမတိုင်မီ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် မာ့ခ်ကာနီ (Mark Carney) သည် စူပါပါဝါနိုင်ငံများ လွှမ်းမိုးထားသည့် ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်မှ လမ်းခွဲထွက်ခွာရန် မိမိ၏အမြင်ကို ထပ်လောင်းပြောကြားလိုက်သည်။

ကာနီသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၊ ဒပ်ဘလင်မြို့ရှိ ထရီနီတီကောလိပ်တွင် ပြုလုပ်သည့် De Chastelain လူထုဟောပြောပွဲ စတင်ခြင်းအခမ်းအနား၌ စနေနေ့က အထက်ပါအတိုင်း ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအခမ်းအနားသို့ အိုင်ယာလန်ဝန်ကြီးချုပ် မီဟောမာတင် (Micheal Martin) လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။

ကာနီ၏အဆိုအရ ကမ္ဘာကြီးသည် အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုတွင် ရောက်ရှိနေပြီး ၎င်းက “အလယ်အလတ်အင်အားကြီးနိုင်ငံများ” (middle powers) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် နိုင်ငံများ၏ ခေါင်းဆောင်များအား စုစည်းပြီး ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းစွမ်းအားကို ရှာဖွေကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

“အိုင်ယာလန်နဲ့ ကနေဒါတို့ဟာ တိတ်ဆိတ်တဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြိုကွဲမှုတစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းနေရတာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ကာနီက ပြောကြားခဲ့သည်။

“စစ်အေးခေတ်လွန် ကမ္ဘာ့စည်းမျဉ်းအခြေခံစနစ်ဟာ ပြိုလဲနေပါပြီ။ ဘက်ပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ အားနည်းသွားခဲ့ပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ အကျိုးအမြတ်ရခဲ့တဲ့ စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုတွေဟာ လက်နက်သဖွယ် အသုံးချခံနေရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဆယ်စုနှစ်များစွာ အားကိုးခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးစနစ်ဟာ ခြိမ်းခြောက်မှုနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ကာနီသည် ၎င်း၏ပြောကြားချက်များကို ယေဘုယျသဘောမျိုးသာ ထားရှိခဲ့သည်။ “စည်းမျဉ်းအခြေခံ” ကမ္ဘာ့စနစ်ကို ချိုးဖောက်နေသည့် မည်သည့်နိုင်ငံကိုမျှ အမည်တပ်၍ မပြောခဲ့သလို၊ နိုင်ငံတကာမှ မည်သည့်ခေါင်းဆောင်ကိုမျှ လက်ညှိုးထိုး ဝေဖန်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။

သို့သော် ၎င်း၏ပြောကြားချက်များသည် ကနေဒါနှင့် ၎င်း၏တောင်ဘက်အိမ်နီးချင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ကြား သမိုင်းဝင် ပွတ်တိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည့်အချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ကြာရှည်စွာ မဟာမိတ်ဖြစ်ခဲ့သည့် အမေရိကန်သည် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် (Donald Trump) ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ အိမ်ဖြူတော်သို့ ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက်ပိုင်း ကနေဒါနိုင်ငံအား ၎င်း၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် ပိုမိုဖိအားပေးလာခဲ့သည်။

ထရမ့်သည် ကနေဒါနိုင်ငံအား အမေရိကန်၏ “၅၁ ခုမြောက် ပြည်နယ်” ဖြစ်လာစေရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့က ဆိုရှယ်မီဒီယာပို့စ်တစ်ခုတွင်လည်း ၎င်း၏ လှုံ့ဆော်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာ အမေရိကန်၏ ဦးစားပေးမူဝါဒများကို လိုက်နာစေရန်အတွက် အကောက်ခွန်များကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုခဲ့သည်။

ကာနီနှင့် ထရမ့်တို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဇွန်လ ၁၅ ရက်မှ ၁၇ ရက်အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ Evian-les-Bains တွင် ကျင်းပမည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန် မျှော်လင့်ရသည်။

“အလယ်အလတ်အင်အားကြီးနိုင်ငံများ” အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုလုပ်ဆောင်ရန် ကာနီ၏ တောင်းဆိုချက်များသည် G7 အဖွဲ့ဝင်အချို့၊ အထူးသဖြင့် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် အမေရိကန်အပေါ် မှီခိုမှုကို လျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ဥရောပသမဂ္ဂထံမှ လက်ခံမှုရရှိခဲ့သည်။

ကာနီသည် စနေနေ့က မိန့်ခွန်းတွင် ဥရောပဘက်မှ ခေါင်းဆောင်များထံ တိုက်ရိုက်အယူခံဝင်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ အချို့သော စူပါပါဝါနိုင်ငံများ ကျင့်သုံးနေသည့် တစ်ကိုယ်တော်ဝါဒကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါပုံကို ၎င်းက အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

“ကနေဒါ၊ အိုင်ယာလန်နဲ့ ဥရောပတို့ဟာ တစ်ချိန်က ဝေးကွာခဲ့တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ ပိုမိုနီးကပ်စွာ ထိခိုက်လွယ်လာနေပါတယ်။ ဒီပြောင်းလဲမှု၊ ဒီအနှောင့်အယှက်တွေကြားထဲမှာ ကနေဒါ၊ အိုင်ယာလန်နဲ့ ဥရောပတို့ဟာ အရေးပါတဲ့၊ အစွမ်းထက်တဲ့၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ အင်အားစုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ကျွန်တော် အကြံပြုလိုပါတယ်” ဟု ကာနီက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရီနီတီကောလိပ်တွင် ပြောကြားခဲ့သည့် ၎င်း၏စကားများသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဒါဗို့စ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် ၎င်း၏ “အလယ်အလတ်အင်အားကြီးနိုင်ငံများ” ချဉ်းကပ်မှုကို ပထမဆုံးအကြိမ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် မိန့်ခွန်းနှင့် များစွာဆင်တူနေသည်။

ထိုမိန့်ခွန်းသည် လက်ရှိကမ္ဘာ့မဟာမိတ်အဖွဲ့အစည်းများ၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လှုပ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်မှုများနှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုကို သေးငယ်သောနိုင်ငံများကို ဖိအားပေးရန် “လက်နက်” အဖြစ် အသုံးပြုနေခြင်းတို့ကို ထောက်ပြခဲ့သည်။

ရှေ့ဆက်ရမည့်လမ်းကြောင်းမှာ ကမ္ဘာ့ “အလယ်အလတ်အင်အားကြီးနိုင်ငံများ” အကြား “အစီအစဉ်သစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန်” ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့အားလုံး ပူးပေါင်းပါက မည်သည့်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမျှနှင့်မဆို တန်းတူအင်အားရှိလာနိုင်ကြောင်း ကာနီက ထိုအချိန်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုမိန့်ခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထရမ့်က ဒါဗို့စ်ရှိ ၎င်း၏စင်မြင့်မှတစ်ဆင့် ကာနီအား လေးစားမှုမရှိဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

“ကနေဒါက ကျွန်တော်တို့ဆီက အခမဲ့အကျိုးအမြတ်တွေ အများကြီးရနေတာပါ။ သူတို့ ကျေးဇူးတင်သင့်ပေမဲ့ မတင်ကြဘူး” ဟု ထရမ့်က တစ်နေရာတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကနေဒါဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကြောင့်ပဲ အသက်ဆက်နေရတာပါ။ မာ့ခ်၊ နောက်တစ်ခါ မင်း ဒီလိုစကားမျိုးပြောရင် ဒါကို သတိရပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

သို့သော် ကာနီသည် စနေနေ့တွင် အလားတူအကြောင်းအရာများကို ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့ပြီး ကနေဒါ-အီးယူ မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ အင်အားကို ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေးနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ရှိတဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့ဟာ အစွမ်းထက်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ရှိတဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့ဟာ အစွမ်းထက်ပါတယ်။ ပေါင်းလိုက်မယ်ဆိုရင် လူဦးရေဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထက် နှစ်ဆကျော်ရှိပါတယ်” ဟု ကာနီက ပြောသည်။ “ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စုပေါင်းကာကွယ်ရေးဘတ်ဂျက်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံထက် နှစ်ဆရှိပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း ကာနီသည် စနေနေ့က မိန့်ခွန်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် ဆက်ဆံရေးအချို့ကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

မေလတွင် ကာနီသည် ဥရောပတိုက်တစ်ခွင် လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးစွမ်းအား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဖိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဥရောပနိုင်ငံရေးအသိုက်အဝန်း ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်သည့် ပထမဆုံးသော ဥရောပမဟုတ်သည့် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလတွင်လည်း နိုင်ငံများအား အရေးပါသော စစ်ရေးကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရန် ကူညီပေးသည့် ချေးငွေအစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သော ဥရောပ၏ SAFE Instrument တွင် ကနေဒါပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် ၎င်းက အောင်မြင်စွာ တွန်းအားပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ကနေဒါသည် အဆိုပါအစီအစဉ်တွင် ပါဝင်သည့် ပထမဆုံးသော ဥရောပမဟုတ်သည့် နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

စနေနေ့တွင် ကာနီက ထပ်လောင်းပြောကြားရာ၌ ဥရောပသမဂ္ဂအနေဖြင့် ကနေဒါအပါအဝင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံပေါင်း တစ်ဒါဇင်နီးပါးအတွက် ကုန်သွယ်ရေးအတားအဆီးများကို လျှော့ချပေးမည့် သဘောတူညီချက်ဖြစ်သော Trans-Pacific Partnership နှင့်လည်း ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်စေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုသို့သော မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် လူဦးရေ တစ်ဘီလီယံခွဲကျော်ရှိသည့် ကုန်သွယ်ရေးအုပ်စုတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးလိမ့်မည်ဟု ကာနီက ရှင်းပြသည်။

“မိမိတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပြီး စိတ်တူသဘောတူ မဟာမိတ်တွေနဲ့ ပူးပေါင်းတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အင်အားကို ပိုမိုတိုးပွားစေမှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ကာနီက ပြောကြားခဲ့သည်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကဲ့သို့သော အပြန်အလှန်စိန်ခေါ်မှုများကို ထောက်ပြရင်း ၎င်းက အီးယူနှင့် ကနေဒါတို့အား ၎င်းတို့၏ မျှဝေခံစားရသော သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရည်မှန်းချက်များကို အသုံးချကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ဟာ ထူးခြားတဲ့ ကမ္ဘာ့အမြင်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပါတယ် - လိုချင်ရင်တော့ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကမ္ဘာ့အမြင်လို့ ခေါ်နိုင်ပါတယ် - ဒါဟာ ရိုးရှင်းပေမဲ့ နက်ရှိုင်းတဲ့ ယုံကြည်ချက်တစ်ခုအပေါ် အခြေခံထားတာပါ၊ အဲဒါကတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ဆက်သွယ်ထားတဲ့အခါ ပိုမိုအားကောင်းတယ်၊ မျှဝေတဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သာယာဝပြောမှုတွေ တိုးပွားလာတယ်၊ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မြေတပြင်လုံးကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။