အီရန်နှင့် အမေရိကန်သမ္မတတို့ သဘောတူစာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် အစီအစဉ်ကို စဉ်းစားနေကြောင်း တီဟီရန်ပြောကြား

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် သောကြာနေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးရန် မျှော်မှန်းထားသည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MOU) ကို သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) နှင့် ဒေါ်နယ်ထရမ့် (Donald Trump) တို့ တက်ရောက်သည့်အခမ်းအနားတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း ပြောကြားလိုက်သည်။

ယခင်က အီရန်ဘက်က ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့မှ အသီးသီး ကိုယ်စားပြုသူများအဖြစ် ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ် (JD Vance) နှင့် ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ထိပ်တန်းညှိနှိုင်းရေးမှူး မိုဟာမက် ဘာဂါ ဂါလီဘက် (Mohammad Bagher Ghalibaf) တို့ တက်ရောက်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmaeil Baghaei) က သတင်းထောက်များအား အီရန်၏ “ဆွစ်ဇာလန်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအတွက် အစီအစဉ်များမှာ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသေးပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးမည့်ပုံစံနှင့် ပတ်သက်၍ စဉ်းစားထားသည့် အချက်တစ်ခုမှာ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ ကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးရန်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို လက်ရှိတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေဆဲဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ထရမ့်က အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ကို တိကျသည့်ရက်စွဲကို မဖော်ပြဘဲ “မကြာမီ” လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“တနင်္ဂနွေနေ့က အီရန်နဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရရှိခဲ့တဲ့ သဘောတူညီချက်ကို မကြာမီ၊ မနက်ဖြန် [ကြာသပတေးနေ့] သို့မဟုတ် နောက်တစ်ရက် [သောကြာနေ့] မှာ လက်မှတ်ရေးထိုးသွားမှာပါ” ဟု ဆွစ်ဇာလန်တွင် သောကြာနေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု ယခင်က ကြေညာထားချက်များအပြီးတွင် ထရမ့်က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဘာဂါအီက ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အတွင်း ရေကြောင်းသွားလာမှုကို သတ်မှတ်ကာလအတွင်း ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သို့သော် ထိုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပြင်ပအင်အားစုများ ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့်မရှိကြောင်းနှင့် အဆိုပါလုပ်ငန်းစဉ်ကို အီရန်တစ်နိုင်ငံတည်းကသာ စီမံခန့်ခွဲသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တာဝန်ဖြစ်ပြီး ကျွန်တော်တို့တစ်ဖွဲ့တည်းပဲ လုပ်ဆောင်သွားမှာပါ။ တခြားအဖွဲ့အစည်းတွေ ပါဝင်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ဖို့ လိုအပ်မှာမဟုတ်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“အီရန်နဲ့ အိုမန်တို့ဟာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို စီမံခန့်ခွဲဖို့ ယန္တရားတစ်ခု တည်ဆောက်ရာမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမှာဖြစ်ပြီး လိုအပ်တဲ့နေရာတိုင်းမှာ ဒေသတွင်း တခြားနိုင်ငံတွေနဲ့လည်း အမြင်ချင်းဖလှယ်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။”

၎င်းက အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် “ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း နောက်ဆုံးသဘောတူညီချက်ကို ညှိနှိုင်းရန်” သဘောတူညီခဲ့ကြပြီး ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုကို “ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း အဆုံးသတ်ရမည်” ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က သတင်းထောက်များအား အကျဉ်းချုပ်ရှင်းလင်းခဲ့သည့် အမေရိကန် အဆင့်မြင့်အရာရှိတစ်ဦးက အဆိုပါ MOU သည် အီရန်၏ အဆင့်မြင့်သန့်စင်ထားသော ယူရေနီယမ်လက်ကျန်များကို လျှော့ချရန်အတွက် “အနည်းဆုံး” သတ်မှတ်ချက်အသစ်ကို ချမှတ်ထားပြီး၊ လက်ဘနွန်နိုင်ငံအတွင်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့အပေါ် အစ္စရေး၏ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် လက်ဘနွန်၏ “နယ်မြေပိုင်နက် တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး” ကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည့် အစီအမံများ ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ယင်းအတွက် အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဝါရှင်တန်သည် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသည်နှင့် အီရန်အပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ကျယ်ပြန့်သော ပိတ်ဆို့မှုအချို့ကို အပြည့်အဝ ရုပ်သိမ်းခြင်းမဟုတ်သော်လည်း ဖြေလျှော့ပေးရန် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်က ရေးဆွဲထားသည့် စာမူတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ အခမဲ့ဖြတ်သန်းခွင့်ကို အာမခံထားပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဖြတ်သန်းခများ ကောက်ခံနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း ချန်လှပ်ထားကြောင်း အမည်မဖော်လိုသည့် အဆိုပါအရာရှိက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။