US congressman demands probe into Israel’s 1967 attack on USS Liberty

ရီပတ်ဘလစ်ကန်အမတ် သောမတ်စ် မက်ဆီ (Thomas Massie) သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်က အမေရိကန်ရေတပ်သင်္ဘော USS Liberty ကို အစ္စရေးတို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့် အမေရိကန်စစ်သည် ၃၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၁၇၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်အား ပြန်လည်စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အမေရိကန်အစိုးရကို တိုက်တွန်းလိုက်သည်။

တနင်္လာနေ့သည် အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှု၏ ၅၉ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်ပြီး မက်ဆီသည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများ ရှေ့မှောက်တွင် အောက်လွှတ်တော်၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားကာ အဆိုပါနေ့ကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

အစ္စရေးအစိုးရကမူ အဆိုပါဖြစ်စဉ်သည် “မိတ်ဖက်အချင်းချင်း မှားယွင်းတိုက်ခိုက်မိခြင်း” (friendly fire) သာဖြစ်ကြောင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြောဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော် USS Liberty သင်္ဘောသားအချို့ကမူ ထိုပြောဆိုချက်ကို ငြင်းပယ်ပြီး တိုက်ခိုက်မှုမှာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲထားသည်။

မက်ဆီသည် ၎င်း၏မိန့်ခွန်းတွင် အဆိုပါသင်္ဘောသားများ၏ ထွက်ဆိုချက်များကို ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့ပြီး ဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်သည့် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

“သူတို့ အသက်ရှင်နေစဉ်မှာပဲ ဒီကိစ္စကို အဆုံးသတ်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများနှင့် ပတ်သက်၍ မက်ဆီက ပြောကြားခဲ့သည်။

“သူတို့ကို အဖြေရှာပေးကြပါစို့။ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ကြပါစို့။ သူတို့ကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချမှတ်ပေးကြပါစို့။ ဒါဟာ အချိန်အတော်ကြာ နောက်ကျနေပါပြီ။ အဲဒီအခါမှသာ သူတို့ တရားမျှတမှုကို ရရှိနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အောက်လွှတ်တော်၌ ပြောကြားခဲ့သော ဤမိန့်ခွန်းသည် အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်သော မေးခွန်းထုတ်စရာများကို ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က ရှားရှားပါးပါး အသိအမှတ်ပြုလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် ဤဖြစ်ရပ်သည် အစ္စရေးကို အမေရိကန်က အခြေအနေမဲ့ အကူအညီများ ပေးအပ်နေသည့် မူဝါဒအပေါ် ကန့်ကွက်မှုများ မြင့်တက်နေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ဂါဇာကမ်းမြောင်ဒေသတွင် အစ္စရေးတို့၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုစစ်ပွဲနှင့် အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးပေါင်းစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း အမေရိကန်ပြည်သူများကြားတွင် အစ္စရေး၏ လူကြိုက်များမှုမှာ လျော့နည်းလာကြောင်း လူထုသဘောထား စစ်တမ်းများက ဖော်ပြနေသည်။

ဝေဖန်သူများကမူ USS Liberty ဖြစ်စဉ်နှင့် ယင်းနောက်ပိုင်း ဖုံးကွယ်ထားမှုများသည် ဝါရှင်တန်၏ အကျိုးစီးပွားကို မဆောင်ကြဉ်းပေးသည့် အစ္စရေးနှင့် မညီမျှသော မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးကို ပြသနေကြောင်း ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။

အီရန်စစ်ပွဲနှင့် ဂါဇာ၊ လက်ဘနွန်တို့တွင် ဖြစ်ပွားနေသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် တိုက်ခိုက်မှုအပြင် အဆိုပါ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးအပေါ် စိစစ်မှုများကို ပြန်လည်နိုးကြားလာစေခဲ့သည်။

မက်ဆီသည် အမေရိကန်-အစ္စရေး ဆက်ဆံရေးကို သံသယရှိသူများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ သူသည် အီရန်အပေါ် စစ်ဆင်ရေးကို ကန့်ကွက်ခဲ့သလို အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးစစ်တပ်များ ပိုမိုပေါင်းစည်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုလည်း ဆန့်ကျင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

ရာထူးမှ ထွက်ခွာတော့မည့် အဆိုပါအမတ်သည် ပြီးခဲ့သည့်လက ပြုလုပ်ခဲ့သော ပါတီတွင်းရွေးချယ်ပွဲတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် အစ္စရေးလိုလားသော အဖွဲ့များ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိထားသည့် ပြိုင်ဘက်ကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့ မိန့်ခွန်းတွင် သူက အစ္စရေးတို့အနေဖြင့် USS Liberty ကို မရည်ရွယ်ဘဲ ပစ်မှတ်ထားမိခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါ့မလားဟု သံသယဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“မြင်ကွင်းက အကန့်အသတ်မရှိ ရှင်းလင်းနေပါတယ်။ အမေရိကန်အလံက USS Liberty သင်္ဘောပေါ်မှာ ဂုဏ်ယူစွာ လွှင့်ထူထားတာပါ” ဟု လွှတ်တော်တွင် ပြောကြားခဲ့ပြီး သင်္ဘောမှာ “ရက်စက်စွာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရခြင်း” ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

သို့သော် အစ္စရေးကို ထောက်ခံသူများကမူ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုမှာ စစ်ပွဲအတွင်း ဖြစ်လေ့ရှိသည့် မှားယွင်းမှတ်မိမှုတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုကြသည်။

ထိုအချိန်က အစ္စရေးသည် အာရပ်နိုင်ငံအချို့နှင့် “ခြောက်ရက်စစ်ပွဲ” (Six-Day War) ဖြစ်ပွားနေချိန်ဖြစ်သည်။ USS Liberty ကို စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် ထောက်လှမ်းရေးသတင်း အချက်အလက်များ ရယူရန်အတွက် အနီးအနားရှိ နိုင်ငံတကာရေပြင်သို့ စေလွှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးဂျက်တိုက်လေယာဉ်များသည် USS Liberty ကို ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နာပမ်ဗုံးများ ကြဲချခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ရေငုပ်သင်္ဘောဖြင့် တော်ပီဒိုများ ပစ်လွှတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

“အစ္စရေးတွေဟာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မရှိစေရဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လုပ်ဆောင်ခဲ့တာပါ” ဟု မက်ဆီက ၎င်း၏မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုမပြုလုပ်မီ တစ်ရက်အလိုကတည်းက အစ္စရေးဂျက်လေယာဉ်များက သင်္ဘောကို စောင့်ကြည့်နေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

၎င်း၏ အဆိုပြုချက်ကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် မက်ဆီသည် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဒင်းရပ်စ် (Dean Rusk) နှင့် ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း သောမတ်စ် ဟင်မန် မူးရာ (Thomas Hinman Moorer) အပါအဝင် ထိပ်တန်းသံတမန်၊ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိကြီးများ၏ ထွက်ဆိုချက်များကို ကိုးကားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးက တိုက်ခိုက်မှုမှာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

“ဒီလို ထင်ရှားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲက ဘယ်သူကမှ ဒါကို မတော်တဆမှုလို့ မယူဆကြပါဘူး” ဟု မက်ဆီက ပြောသည်။ “သူတို့က ဒါကို အစ္စရေးနိုင်ငံက ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်ဆောင်တဲ့ လူသတ်မှုလို့ မြင်ကြပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် သူတို့လုပ်နေတဲ့ အလုပ်တွေကို ဘယ်သူမှ မမြင်စေချင်လို့ ဒါမှမဟုတ် အခြားရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုခုအတွက် လုပ်ဆောင်တာလို့ ယူဆကြပါတယ်” ဟု ဆိုသည်။

၁၉၆၇ ခုနှစ် ပဋိပက္ခအဆုံးသတ်ချိန်တွင် အစ္စရေးသည် West Bank၊ အရှေ့ဂျေရုဆလင်၊ ဂါဇာနှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ဂိုလန်ကုန်းမြင့်တို့ကို တရားမဝင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်စဉ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသည့် တရားရုံး၏ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ ဝါ့ဒ် ဘော့စတွန် (Ward Boston) က စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးချုပ် အိုင်ဇက် ကစ်ဒ် (Isaac Kidd) သည် အဆိုပါဖြစ်စဉ်ကို မှားယွင်းမှတ်မိမှုအဖြစ် ဆုံးဖြတ်ပေးရန် ဖိအားပေးခံခဲ့ရကြောင်း ကျမ်းကျိန်လွှာတင်သွင်းခဲ့သည်။

သို့သော် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ (CIA) ၏ အကဲဖြတ်ချက်တွင်မူ အစ္စရေးလေယာဉ်မှူးများသည် USS Liberty ကို အမေရိကန်သင်္ဘောမှန်း “ခွဲခြားသိရှိရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်း” ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

အမတ် ဒန် ခရန်ရှော (Dan Crenshaw) ကမူ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ၎င်း၏ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီဝင် မက်ဆီ၏ အဆိုပါသင်္ဘောအကြောင်း ပြောဆိုရန် စီစဉ်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။

“USS Liberty ဖြစ်စဉ်ဟာ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းပေမဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဘက်လိုက်မှုမရှိဘဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်မယ်ဆိုရင် ရှင်းလင်းတဲ့ ကောက်ချက်တစ်ခု ထွက်လာမှာပါ” ဟု ခရန်ရှောက X လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် USS Liberty စစ်မှုထမ်းဟောင်းများအသင်းကမူ မက်ဆီကို လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ချီးကျူးခဲ့သည်။ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများဖြင့် အဓိကဖွဲ့စည်းထားသော အဆိုပါအဖွဲ့သည် ဤဖြစ်စဉ်အတွက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရန် တောင်းဆိုနေခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ဒီလောက်တိုတောင်းတဲ့ အချိန်အတွင်းမှာပဲ အားပါးတရ ပြောပြသွားတာပါ” ဟု မက်ဆီ၏ မိန့်ခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဆိုပါအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ရဲ့ တခြားအမတ်တွေ ဘယ်သူမှ နားမထောင်ချင်တဲ့ ဇာတ်လမ်းမျိုးပါ” ဟု ဆိုသည်။