လက်ဘနွန်၏ နောက်ဆုံးအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး - ဧပြီလက သဘောတူညီချက်နှင့် မည်သို့ကွာခြားသနည်း။

အစ္စရေး၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက လက်ဘနွန်တွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု အခိုင်အမာပြောကြားထားသော်လည်း အမေရိကန်၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အစီအစဉ်သစ်တစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အစိုးရတို့ သဘောတူညီခဲ့ကြောင်း ထရမ့်အစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့အပြင် လက်ဘနွန်သမ္မတ ဂျိုးဇက် အောင် (Joseph Aoun) က ကြာသပတေးနေ့တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအားလုံး၏ အတည်ပြုချက်ရရှိပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း စတင်သက်ရောက်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာခေါင်းဆောင် နာအင်မ် ကာဆမ် (Naim Qassem) ကမူ ယင်းသဘောတူညီချက်ကို “လက်နက်ချခြင်းနှင့် ရှုံးနိမ့်ခြင်း” ဟု ခေါ်ဆိုကာ ပယ်ချခဲ့သည်။

ထရမ့်အစိုးရ၏ ကြေညာချက်သည် ဧပြီ ၁၆ ရက်တွင် ရန်လိုမှုများ ရပ်စဲရန် ယခင်သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရပြီးနောက်ပိုင်း ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်မှစ၍ လက်ဘနွန်တစ်ဝန်း အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လူပေါင်း ၆၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး အစ္စရေးသည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ စစ်ရေးအရ တည်ရှိမှုကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံ၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်ကို သိမ်းပိုက်ထားသည်။

ဤသံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုသစ်သည် ဝါရှင်တန်က အီရန်နှင့် အပြိုင်အဆိုင် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ ရင်းနှီးသောမဟာမိတ်ဖြစ်သည့် တီဟီရန်သည် အမေရိကန်နှင့် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် မည်သည့်ကျယ်ပြန့်သော သဘောတူညီချက်အတွက်မဆို လက်ဘနွန်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး အစ္စရေးအနေဖြင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှ ဆုတ်ခွာပေးရန် အကြိမ်ကြိမ် တောင်းဆိုထားသည်။

အီရန်၏ ရပ်တည်ချက်ကို Quds Force တပ်မှူး အစ္စမေးလ် ကာအာနီ (Esmail Qaani) က ဖေဖော်ဝါရီလကုန်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့က အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲမစတင်မီက အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားသည့် နေရာများသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာပေးရန်မှာ လက်ဘနွန်အတွက် အခြေခံတောင်းဆိုချက်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ချိန်တွင် ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ယင်းတောင်းဆိုချက်မှာ သဘောတူညီချက်တွင် အတိအလင်း ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

အမေရိကန်၏ ကြေညာချက်အပေါ် အီရန်နှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့၏ တုံ့ပြန်မှုများနှင့်အတူ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟူသော အစ္စရေး၏ အခိုင်အမာပြောဆိုချက်တို့က ယင်းသဘောတူညီချက်၏ ဖြစ်နိုင်ခြေအပေါ် ပြင်းထန်သော သံသယများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်စစ်ပွဲကို ဝေဖန်သူများကလည်း ဧပြီလက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထောက်ပြကြပြီး ယင်းမှာ အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို သို့မဟုတ် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ထားမှုကို ရပ်တန့်ရန် လုံးဝပျက်ကွက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ထရမ့်အစိုးရ၏ အဆိုအရ အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့သည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ ပစ်ခတ်မှုများကို “လုံးဝရပ်စဲရန်” နှင့် လီတာနီမြစ် (Litani River) တောင်ဘက်ဒေသမှ ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ရုပ်သိမ်းပေးရန် အခြေအနေဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

ယင်းသဘောတူညီချက်တွင် လက်ဘနွန်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များက “နိုင်ငံတော်မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းအားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး” သီးသန့်ထိန်းချုပ်မည့် “စမ်းသပ်ဇုန်များ” ဖန်တီးရန်လည်း တောင်းဆိုထားသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံတော်မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ဖျက်သိမ်းခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို တားဆီးခြင်းအပါအဝင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်ဆီသို့ ဦးတည်ရန်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဟစ်ဇ်ဘိုလာသည် ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ သဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချပြီးဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်စစ်တပ်သည် ဤပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်သူမဟုတ်သော်လည်း လက်ဘနွန်ဘက်မှ အစိုးရသံတမန်များက ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက်၏ စာသားအရ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့များသည် ဇွန် ၂၂ ရက် သီတင်းပတ်အတွင်း ပြန်လည်တွေ့ဆုံပြီး သံတမန်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် စီစဉ်ထားကာ ထိုအချိန်အတွင်း အမေရိကန်က ဆက်သွယ်ရေးကို ကူညီပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။ သဘောတူညီချက်၏ ထိုအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနိုင်မည်၊ မရှိနိုင်မည်မှာ မသေချာသေးပေ။

ဧပြီလက သဘောတူညီချက်တွင် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့သည် ဧပြီ ၁၆ ရက်မှစ၍ “ရန်လိုမှုများ ရပ်စဲရန်” ဟုသာ သုံးနှုန်းခဲ့ပြီး “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” ဟူသော စကားလုံးကို အမှန်တကယ် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၎င်းတွင် အစ္စရေးအနေဖြင့် “စီစဉ်ထားသော၊ ချက်ချင်းဖြစ်လာနိုင်သော သို့မဟုတ် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ခိုက်မှုများကို ခုခံကာကွယ်ရန် လိုအပ်သည့် အစီအမံအားလုံးကို အချိန်မရွေး လုပ်ဆောင်နိုင်သည်” ဟူသော အပိုဒ်တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။

ယင်းအပိုဒ်မှာ စာသားသစ်တွင် မပါဝင်တော့ဘဲ ၎င်းကို အနည်းငယ် လျှော့ပေးလိုက်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ သို့သော် အစ္စရေးဝန်ကြီး အစ္စရေး ကက်ဇ် (Israel Katz) က အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးရ သဘောတူညီချက်တွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအနေဖြင့် လီတာနီမြစ်တောင်ဘက်မှ ဆုတ်ခွာပေးရမည်ဟူသော အစ္စရေး၏ ရေရှည်တောင်းဆိုချက်ကိုလည်း ထပ်မံဖော်ပြထားသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အဓိကကျသည့် ချန်လှပ်ထားမှုတစ်ခု ရှိနေသည်။ စာသားတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှ ဆုတ်ခွာရေးကို အလေးပေးဖော်ပြထားသော်လည်း အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှ ဆုတ်ခွာရေးကိုမူ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

လက်ဘနွန် သတင်းထောက်နှင့် လေ့လာသုံးသပ်သူ ဆူဟေးဘ် ဂျော်ဟာ (Souhayb Jawhar) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် ယင်းသဘောတူညီချက်သည် ပါဝင်သည့်အချက်များထက် ချန်လှပ်ထားသည့်အချက်များဖြင့် ပိုမိုသတ်မှတ်ခံထားရကြောင်း ပြောသည်။

စာသားသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ တာဝန်များနှင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ တာဝန်များအပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်ထားကြောင်း၊ လီတာနီမြစ်တောင်ဘက်မှ လက်နက်ကိုင်များကို ဖယ်ရှားရန်နှင့် လက်ဘနွန်စစ်တပ်က သီးသန့်ထိန်းချုပ်မည့် ဇုန်များ ဖန်တီးရန်သာ ဖြစ်ကြောင်း သူက ဆိုသည်။

“ဒီအချက်တစ်ခုတည်းကပဲ ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင်မှာ ရှိနေတဲ့ သံသယတွေကို ရှင်းပြနေပါတယ်” ဟု ဂျော်ဟာက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။ “ပါတီရဲ့ ရှုထောင့်ကကြည့်ရင် မည်သည့်သဘောတူညီချက်မဆို လက်ဘနွန်ရဲ့ ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး အခြေအနေကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းဖို့ အဓိကထားတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာမယ့်အစား ရှင်းလင်းတဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ အစ္စရေးဆုတ်ခွာရေးနဲ့ ကျန်ရှိနေတဲ့ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ မူဘောင်တစ်ခု ပါဝင်သင့်ပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

သဘောတူညီချက်သစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အခြားအချက်များမှာ “စမ်းသပ်ဇုန်များ” ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် တိုက်ပွဲများကို ရပ်တန့်ခြင်းထက် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် လုံခြုံရေးပုံစံသစ်တစ်ခုကို စမ်းသပ်နေခြင်းဖြစ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် အခြားနေရာများသို့ပါ တိုးချဲ့သွားနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ဆိုသည်။

“ဒါကြောင့်ပဲ လေ့လာသူအများအပြားက ဒီဇုန်တွေကို ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေတဲ့ လုံခြုံရေးပတ်ဝန်းကျင်ကနေ လက်ဘနွန်နိုင်ငံနဲ့ သူ့ရဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေက တစ်ဦးတည်းသော လုံခြုံရေးအာဏာပိုင်ဖြစ်လာမယ့် အခြေအနေဆီကို တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခြင်းရဲ့ အစလို့ မြင်နေကြတာပါ” ဟု ဂျော်ဟာက ပြောသည်။

သဘောတူညီချက်၏ ကံကြမ္မာသည် လက်ဘနွန်-အစ္စရေး ဆွေးနွေးမှုများထက် အမေရိကန်-အီရန် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ပိုမိုမူတည်နေနိုင်ကြောင်း သူက ထပ်လောင်းပြောသည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နားလည်မှုတစ်ခု ရရှိပါက လက်ဘနွန်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တည်တံ့ရန် အခွင့်အလမ်း ပိုများလာမည်ဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးက လက်ဘနွန်နယ်စပ်ကို တည်ငြိမ်စေရန် စိတ်ဝင်စားမှု ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။

“အဲဒီဆွေးနွေးမှုတွေ ရပ်တန့်သွား거나 ပျက်ပြားသွားရင်တော့ လက်ဘနွန်ဟာ နှစ်ဖက်စလုံးကြားက ဖိအားပေးမှုနဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုတွေရဲ့ အဓိကနယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါတယ်” ဟု ဂျော်ဟာက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသည် ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြင်းထန်သော စစ်ရေးဖိအားအောက်တွင် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကာဖရာ (Kafra) နှင့် အယ်လ်-မန်ဆူရီ (al-Mansouri) တို့တွင် အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဘီကာချိုင့်ဝှမ်း (Bekaa Valley) ရှိ ဆိုဟ်မော (Sohmor) တွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူတစ်ဦး သေဆုံးပြီး လေးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း လက်ဘနွန်အစိုးရပိုင် အမျိုးသားသတင်းအေဂျင်စီ (NNA) က ဖော်ပြသည်။

နောက်ထပ် တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုမှာ တယ်လ် အယ်လ်-အာကာရက် (Tell al-Aqareb) ကို ထိမှန်ခဲ့ပြီး ဟဒ်ဒါသာ (Haddatha)၊ တစ်ဘ်နင် (Tibnin)၊ ဟာရစ် (Haris) နှင့် ဟာရင် (Harin) တို့ကိုလည်း ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ NNA ၏ အဆိုအရ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတစ်ဝန်း အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒရုန်းများက ဘေရွတ်မြို့အပေါ် နိမ့်သော အမြင့်ပေမှ ပျံသန်းနေခဲ့သည်။ မာရူးဘ် (Maaroub) တွင် အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များက ဆိုင်ကယ်တစ်စီးကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူတစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

အစ္စရေးစစ်လေယာဉ်များသည် ဇော်တာ အယ်လ်-ရှာကီယာ (Zawtar al-Sharqiya)၊ ဇော်တာ အယ်လ်-ဂါဘီယာ (Zawtar al-Gharbiya)၊ ရှူးကင် (Shoukin)၊ ဘာရာချစ် (Barachit)၊ ဆရီဖာ (Srifa)၊ ဇစ်ဒင် (Zibdin)၊ ဟာရစ် (Haris) နှင့် ဒီးယား ဇာရာနီ (Deir Zahrani) အပါအဝင် တောင်ပိုင်းတစ်ဝန်းရှိ မြို့များနှင့် ရွာများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဂျက်လေယာဉ်များနှင့် ဒရုန်းများသည်လည်း နံနက်ပိုင်းအများစုတွင် တောင်ပိုင်းအပေါ် ပျံသန်းနေခဲ့ပြီး တိုင်ယာ (Tyre) မြို့အပေါ် အလွန်နိမ့်သော အမြင့်ပေမှ ပျံသန်းနေသည့် ဒရုန်းတစ်စင်းကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

လက်ဘနွန်၏ အရပ်ဘက်ကာကွယ်ရေးအာဏာပိုင်များက လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတစ်ဝန်းရှိ မြို့များနှင့် ရွာများတွင် အရပ်သားများ၏ အသက်အန္တရာယ် ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း သတိပေးကာ တောင်ပိုင်းသို့ ပြန်မလာကြရန် တိုက်တွန်းထားသည်။

အစ္စရေးက မတ်လအစောပိုင်းတွင် လက်ဘနွန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်း တစ်သန်းကျော်မှာ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များမှ စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။