အမေရိကန်-အီရန် ရက် ၆၀ အဆိုပြုချက်- ကျွန်ုပ်တို့သိရှိရသည်များ

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကနဦးနားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MOU) တစ်ခု ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ နှစ်နိုင်ငံအကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို နောက်ထပ် ရက်ပေါင်း ၆၀ သက်တမ်းတိုးရန်နှင့် စစ်ပွဲကို အပြီးသတ်ရပ်စဲရန် ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြောင်း တာဝန်ရှိသူများက ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်အစိုးရ သတင်းရင်းမြစ်များက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်မှာ ယင်းမူဘောင်သည် သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်၏ နောက်ဆုံးအတည်ပြုချက် လိုအပ်နေသေးကြောင်း သိရသည်။

သို့သော် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်ရာ အမေရိကန်ရော အီရန်ပါ MOU နှင့်ပတ်သက်၍ တစ်စုံတစ်ရာ မှတ်ချက်မပေးသေးပေ။

ဆွေးနွေးရေးအဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သည့် သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးကို ကိုးကား၍ အီရန်၏ တစ်ဝက်တစ်ပျက် အစိုးရပိုင် Tasnim သတင်းအေဂျင်စီက MOU စာသားကို အပြီးသတ်အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး အတည်ပြုပြီးပါက ပြည်သူလူထုကို အသိပေးမည်ဟုလည်း ဆိုသည်။

MOU၊ ၎င်း၏ သဘောတူညီချက်များ၊ ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် စစ်ပွဲအတွက် အဓိပ္ပာယ်များအကြောင်း ယခုအချိန်အထိ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သတင်းဌာန Axios ၏ ဖော်ပြချက်အရ ကြားဝင်စေ့စပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် အမည်မဖော်လိုသူ အမေရိကန်အရာရှိနှစ်ဦးနှင့် အမည်မဖော်လိုသူ ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးကို ကိုးကား၍ MOU တွင် အောက်ပါသဘောတူညီချက်များ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။

မီဒီယာသတင်းများအရ MOU တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ သင်္ဘောသွားလာမှုကို “ကန့်သတ်ချက်မဲ့” ဖြစ်စေရမည်ဟု ဖော်ပြထားမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခွန်အခများ ကောက်ခံခြင်း၊ “နှောင့်ယှက်ခြင်း” များ မရှိစေရ။ အီရန်အနေဖြင့် မိုင်းအားလုံးကို ဖယ်ရှားရန် ရက် ၃၀ အချိန်ရမည်။

အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် အမေရိကန်၏ လက်ရှိရေတပ်ပိတ်ဆို့မှုသည် ရေလက်ကြားမှ ကုန်သွယ်သင်္ဘောသွားလာမှု ပြန်လည်စတင်ခြင်းနှင့်အညီ ရုပ်သိမ်းပေးမည်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်က အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအချို့ကိုလည်း ရုပ်သိမ်းပေးမည်ဖြစ်ပြီး ရေနံကို လွတ်လပ်စွာ ရောင်းချခွင့်ပြုမည်ဖြစ်သည်။

ရေလက်ကြားထိန်းချုပ်ရေး ကိစ္စသည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် အဓိက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး အများအားဖြင့် ပါကစ္စတန် ကြားဝင်စေ့စပ်သူများမှတစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မတ်လအစောပိုင်းကတည်းက အီရန်သည် ပင်လယ်ကွေ့ကို ပွင့်လင်းသမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် ကျဉ်းမြောင်းသော ရေလမ်းကြောင်းမှ သင်္ဘောသွားလာမှုကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတွင် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် (LNG) ထောက်ပံ့မှု၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖြတ်သန်းပို့ဆောင်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ အီရန်သည် ရွေးချယ်ထားသော နိုင်ငံအချို့မှ သင်္ဘောအနည်းငယ်ကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ္မစ် တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) နှင့် ဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် ညှိနှိုင်းရသည်။ ပဋိပက္ခကာလအတွင်း အချို့သင်္ဘောများမှာ တစ်စီးလျှင် ဒေါ်လာ ၂ သန်းအထိ အခွန်အခများ ပေးဆောင်ခဲ့ရသည်။

ဧပြီလတွင် အမေရိကန်က အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် သက်ဆိုင်ရာ ရေတပ်ပိတ်ဆို့မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ထောက်ပံ့မှု ပြတ်တောက်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် ယခင်အဆိုပြုချက်များတွင် အီရန်က သင်္ဘောများအတွက် ဖြတ်သန်းခွန် ကောက်ခံရန် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် အခြားနိုင်ငံများက ထိုအဆိုပြုချက်ကို အကြိမ်ကြိမ် ပယ်ချခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ ရေကြောင်းဥပဒေအရ ဟော်မုဇ်ကဲ့သို့သော သဘာဝရေလက်ကြားများကို ၎င်းတို့၏ ပိုင်နက်ရေပိုင်နက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် နိုင်ငံများသည် ဖြတ်သန်းခွန် ကောက်ခံခွင့် မရှိပေ။ သို့သော် ဖြတ်သန်းသွားလာသည့် သင်္ဘောများအတွက် “ဝန်ဆောင်မှု” အခကြေးငွေများ ကောက်ခံနိုင်သည်။

MOU တွင် အီရန်က နျူကလီးယားလက်နက် တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းမည်မဟုတ်ကြောင်း ကတိပြုချက်လည်း ပါဝင်မည်ဟု သိရသည်။ သဘောတူညီချက်အသစ် စတင်ပြီးနောက် ရက် ၆၀ အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပထမဆုံး ဆွေးနွေးမည့် ကိစ္စမှာ အီရန်၏ ယူရေနီယမ်ကြွယ်ဝမှု အစီအစဉ်နှင့် အီရန်၏ အလွန်ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ် သိုလှောင်မှုကို မည်သို့ စီမံခန့်ခွဲမည်ဆိုသည့် ကိစ္စ ဖြစ်သည်။

ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ် ကိစ္စသည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

အီရန်တွင် ယူရေနီယမ် ၄၄၀ ကီလိုဂရမ် (၉၇၀ ပေါင်) ခန့်ကို ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကြွယ်ဝအောင် ပြုလုပ်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ၎င်းသည် လက်နက်အဆင့်ပစ္စည်းအတွက် လိုအပ်သော ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက် လျော့နည်းနေသေးသော်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ရောက်ရှိရန် ပိုမိုမြန်ဆန်လာနိုင်သည့် အဆင့်တွင် ရှိနေသည်။

တီဟီရန်က ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် အရပ်ဘက်သုံးအတွက်သာဖြစ်ပြီး နျူကလီးယားလက်နက် တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိကြောင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အစ္စရေး၊ အမေရိကန်နှင့် အခြားအနောက်နိုင်ငံများက အီရန်သည် နျူကလီးယားလက်နက် တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းရှိရန် ပြင်ဆင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ ၎င်းတို့က ယခုအထိ ရရှိထားသော ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း ကြွယ်ဝမှုအဆင့်သည် အရပ်ဘက် နျူကလီးယားစွမ်းအင် အစီအစဉ်အတွက် လိုအပ်သော ၃ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅ ရာခိုင်နှုန်း ကြွယ်ဝမှုအဆင့်ထက် များစွာ မြင့်မားနေသည်ဟု ဆိုသည်။

အမေရိကန်က ဤသိုလှောင်မှုကို ၎င်းထံ လွှဲပြောင်းပေးရန် လိုလားသော်လည်း အီရန်က ထိုအကြံကို ပယ်ချခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းကို တတိယအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသို့ လွှဲပြောင်းပေးရန် စဉ်းစားလိုကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီက အီရန်၏ ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ်များကို ပြည်ပသို့ လုံးဝမပို့သင့်ကြောင်း ညွှန်ကြားချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်ဟု သတင်းရရှိသည်။

အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲစတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မှုများ မစတင်မီ နှစ်ရက်အလို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် ဂျီနီဗာ၌ အမေရိကန်နှင့် တရားမဝင် ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်စဉ် တီဟီရန်က သိုလှောင်ထားသည့် ယူရေနီယမ် ကြွယ်ဝမှု ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃.၆၇ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ပြန်လည်လျှော့ချရန် (downblend) ကမ်းလှမ်းခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပြန်လှန်မရနိုင်သော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။

၎င်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် အိုဘားမားခေတ်က အီရန်နှင့် နိုင်ငံအများအပြား သဘောတူခဲ့သည့် ပူးတွဲပြည့်စုံသော လုပ်ငန်းစီမံချက် (JCPOA) သဘောတူညီချက်အရ ယူရေနီယမ် ကြွယ်ဝခွင့်ပြုထားသည့် အဆင့်ဖြစ်သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်ကို ဆွေးနွေးရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် သမ္မတ ထရန့်က ၎င်း၏ ပထမသက်တမ်းအတွင်း ထိုသဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်ကို နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ စစ်ဆေးရေးမှူးများက အီရန်သည် ဤအဆင့်ကို လိုက်နာခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဖြစ်သည်။

MOU တွင် အီရန်က လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ ရရှိရန် ယန္တရားတစ်ခု ပါဝင်မည်ဟု သိရသည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ရုပ်သိမ်းရေးနှင့် ပြည်ပရှိ အီရန်ပိုင်ပစ္စည်းများ ထိန်းချုပ်မှု ရုပ်သိမ်းရေးတို့ကို ဆွေးနွေးရန် ကတိပြုမည်ဖြစ်သည်။

အီရန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု အများဆုံး ခံရသည့် နိုင်ငံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာ အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်အရ အချို့သော ပိတ်ဆို့မှုများ ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းကို ထရန့်က ထိုသမိုင်းဝင်သဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သောအခါ ပြန်လည်ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အီရန်ပိုင် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာသည် နိုင်ငံခြားဘဏ်များတွင် ထိန်းချုပ်ခံထားရဆဲဖြစ်သည်။

မီဒီယာသတင်းများအရ အစ္စရေးက လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း၏ ဧရိယာကျယ်ဝန်းစွာ သိမ်းပိုက်ထားသည့် လက်ဘနွန်အပေါ် စစ်ပွဲသည် သဘောတူညီချက်အရ အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။

အစ္စရေးက အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ ခံတပ်များကို တိုက်ခိုက်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့က တီဟီရန်ကို ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။

မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးက လက်ဘနွန်အပေါ် စစ်ပွဲကို တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းမြို့များနှင့် ကျေးရွာများသို့ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အစ္စရေးက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းများနှင့် အရပ်သားများ အပါအဝင် လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

ဧပြီ ၁၆ ရက်တွင် ထရန့်က ဧပြီ ၈ ရက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သက်တမ်းတိုးကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း လက်ဘနွန်အပေါ် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ပါကစ္စတန် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အီရှက် ဒါသည် သောကြာနေ့တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီ၌ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုနှင့် တွေ့ဆုံရန် စီစဉ်ထားပြီး အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်သည် နှစ်ဖက်အကြား ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးနေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အတွက် တစ်ဖက်စီ၏ အဆိုပြုချက်များကို ပေးပို့နေသည်။

၎င်းသည် ထိပ်တန်းအရာရှိများ ဦးဆောင်သော အီရန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ရန် ကာတာသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

သို့သော် ဤလက်ရှိ ထိပ်တန်းအဆင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ရှိနေသော်လည်း နှစ်ဖက်စလုံးမှ တိုက်ခိုက်မှုများ မကြာသေးမီက တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က အမေရိကန်စစ်တပ်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီး တိုက်ခိုက်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန် ဗဟိုကွပ်ကဲမှုဌာန (CENTCOM) က အီရန်တိုက်ခိုက်ရေး ဒရုန်းငါးစီးကို ပစ်ချခဲ့ပြီး အီရန်ရေတပ်၏ အဓိကစခန်းဖြစ်သော ဘန်ဒါအဘတ်စ် ဆိပ်ကမ်းမြို့ရှိ မြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ဤတိုက်ခိုက်မှုများကို “ကာကွယ်ရေး” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများလည်း ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အမေရိကန်ပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများအပေါ် ဆက်လက်ရှိနေသည်။

အနီးစပ်ဆုံးအားဖြင့် ကြာသပတေးနေ့အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း သတိပေးဥဩသံများ မြည်ဟည်းနေစဉ် ကူဝိတ်စစ်တပ်က ၎င်း၏ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များက “ရန်လိုသော” ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများကို ကြားဖြတ်ဟန့်တားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

MOU သည် ရက် ၆၀ ကြာ တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်စဲရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုကာလအတွင်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ်ကိစ္စနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ရုပ်သိမ်းရေးကဲ့သို့သော အခြားကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးကြမည်ဖြစ်သည်။

Axios က အမေရိကန်အရာရှိများကို ကိုးကား၍ ထရန့်အစိုးရသည် အီရန်၏ ဒေသတွင်း ကိုယ်စားလှယ်များအပေါ် ထောက်ပံ့မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၊ ယီမင်ရှိ ဟူသီများ၊ အီရတ်နှင့် ဆီးရီးယားရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည်။ အရာရှိများက အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ထပ်မံပြောကြားခြင်း မရှိပေ။