ကုလသမဂ္ဂသည် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုအတွက် အစ္စရေးကို 'အနက်ရောင်စာရင်း' သွင်းထည့်လိုက်သည်။

ကုလသမဂ္ဂသည် “အစ္စရေးအား ပဋိပက္ခဒေသများတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုစာရင်းနက်” တွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ယင်းက အစ္စရေးအား ကုလသမဂ္ဂအကြီးအကဲ အန်တိုနီရို ဂူတာရက်စ်နှင့် ဆက်သွယ်မှုဖြတ်တောက်ရန် ဦးတည်စေခဲ့သည်ဟု ယခုနိုင်ငံ၏ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီးက ပြောကြားသည်။

“ကျွန်တော်တို့ဟာ ဒီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးနဲ့ ပြီးဆုံးသွားပါပြီ” ဟု အစ္စရေးသံအမတ်ကြီး ဒန်နီ ဒန်နွန်က ကြာသပတေးနေ့တွင် X တွင် တင်ထားသော ဗီဒီယိုတစ်ခုတွင် ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပြီး ဂူတာရက်စ်၏ရုံးမှ မကြာမီထွက်တော့မည့် အစီရင်ခံစာအား ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၏ ပဋိပက္ခနှင့်ပတ်သက်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာကို ပုံမှန်အားဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်းမပြုမီ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများသို့ တင်ပြလေ့ရှိသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သြဂုတ်လတွင် အဆိုပါအစီရင်ခံစာက အစ္စရေးအား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအြေအနေများတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကျူးလွန်သည်ဟု သံသယရှိသော သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိသော ပါတီများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းနိုင်သည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ “အစ္စရေးကို စာရင်းနက်သွင်းပြီး စစ်ပွဲလက်နက်အဖြစ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကို အသုံးပြုသည်ဟု စွပ်စွဲတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ ဒေါသထွက်စရာကောင်းတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုပါ” ဟု ဒန်နွန်က ပြောကြားခဲ့သည်။ “အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးနဲ့ သူ့အဖွဲ့ဟာ အစ္စရေးကို ဆန့်ကျင်တဲ့ လိမ်ညာမှုတွေ ဆက်လက်ဖြန့်ချီနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့နဲ့ ဟားမာ့စ်အကြမ်းဖက်သမားတွေကို တူညီတဲ့စာရင်းမှာ ထည့်တာဟာ လက်မခံနိုင်စရာပါ။” ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အစ္စရေးကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က ဂူတာရက်စ်သည် အဖွဲ့အစည်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရုံးနှင့် မည်သည့်အဆက်အသွယ်မျှ ရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း မကြာမီထွက်တော့မည့် အစီရင်ခံစာအပေါ် ဒေါသထွက်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု (CRSV) အစီရင်ခံစာ၏ နောက်ဆက်တွဲတွင် အစ္စရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ထည့်သွင်းရန် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရှက်ဖွယ်ကောင်းပီး မိုက်မဲသော ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ စစ်မှန်သောသဘောသဘာဝကို နောက်ထပ် သက်သေပြနေသည်- နိုင်ငံရေးအရ အရောင်ခြယ်ထားသော၊ အကျင့်ပျက်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ တည်ထောင်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံမူများကို စွန့်လွှတ်ကာ ၎င်း၏ အဓိကတာဝန်အဖြစ် အစ္စရေးကို စနစ်တကျ ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်” ဟု အစ္စရေးနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အိုရန် မာမိုရက်စတိန်းက X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂူတာရက်စ်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ၎င်းတို့သည် ဒန်နွန်၏ မှတ်ချက်များကို သိရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်တော်တို့ဘက်ကတော့ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရဲ့ တံခါးဟာ ဖွင့်ထားဆဲပါ” ဟု စတီဖန် ဒူဂျာရစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

စနစ်တကျ အလွဲသုံးစားမှုပုံစံ ပြီးခဲ့သည့် သြဂုတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂသည် အစ္စရေးလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက အကျဉ်းထောင်များနှင့် အခြားထိန်းသိမ်းရေးစင်တာများတွင် ပါလက်စတိုင်းအကျဉ်းသားများအား လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကျူးလွန်သည်ဟူသော “ယုံကြည်လောက်သော သတင်းအချက်အလက်” ကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂစစ်ဆေးရေးမှူးများသည် အဆိုပါနေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ “ကျွန်တော်တို့ဟာ ဒီလိုရယ်စရာကောင်းတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို စစ်ဆေးဖို့ ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်ကို အစ္စရေးကို လာဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့က မလာဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တယ်” ဟု ဒန်နွန်က ပြောကြားခဲ့သည်။ အစ္စရေးအကျဉ်းထောင်များတွင် ချုပ်နှောင်ထားသော ပါလက်စတိုင်းသားများ၊ အထူးသဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ အစ္စရေး၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သောစစ်ပွဲအတွင်း ဂါဇာမှ ဖမ်းဆီးခံရသူများသည် အစောင့်များနှင့် စစ်သားများ၏ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုအပါအဝင် လူသားဆန်မှုကင်းမဲ့သော ဆက်ဆံမှုကို မည်သို့ခံစားရသည်ကို ကာလကြာမြင့်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အဆိုအရ ဤသက်သေခံချက်များသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီး စနစ်တကျရှိသော ပုံစံတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အနောက်ဘက်ကမ်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့အစည်း (West Bank Protection Consortium) ၏ ပြီးခဲ့သည့်လက ထုတ်ပြန်သော အစီရင်ခံစာတစ်ခုတွင် အစ္စရေးအခြေချနေထိုင်သူများနှင့် စစ်သားများက ကျူးလွန်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အခြားသော ကျားမအခြေပြု အလွဲသုံးစားမှုပုံစံများသည် ပါလက်စတိုင်းသားများအား သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းမှ ထွက်ခွာရန် လှုံ့ဆော်နေသည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက ဂါဇာသို့ သွားသော အကူအညီသင်္ဘောတွင် လိုက်ပါလာသော နိုင်ငံခြားသားများပင်လျှင် နိုင်ငံတကာရေပြင်မှ ပြန်ပေးဆွဲခံရပြီး လွတ်မြောက်လာသော တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများသည် အစ္စရေးအကျဉ်းချခံရစဉ် အနည်းဆုံး သီးခြားလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှု သို့မဟုတ် မုဒိမ်းမှုဖြစ်စဉ် ၁၅ ခု အပါအဝင် အလွဲသုံးစားမှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤလအစောပိုင်းတွင် အစ္စရေးသည် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ မုဒိမ်းမှုစွပ်စွဲချက်များကိုလည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို နယူးယောက်တိုင်းမ်သတင်းစာ၏ နှစ်ရှည်လများသော သတင်းထောက် နီကိုးလပ်စ် ခရစ္စတော့ဖ်၏ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။ အစ္စရေးအစိုးရက အဆိုပါအစီရင်ခံစာကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ထူးခြားသောခြေလှမ်းအဖြစ် သတင်းစာအား တရားစွဲမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ခရစ္စတော့ဖ်၏ သတင်းပေးပို့မှုသည် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ပါလက်စတိုင်းသား ၁၄ ဦး၏ မှတ်တမ်းများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ကုလသမဂ္ဂနှင့် အစ္စရေးတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ဟားမာ့စ်က တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ဂါဇာတွင် အစ္စရေး၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရေးစစ်ပွဲ မတိုင်မီက အချိန်များကတည်းက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ယင်းစစ်ပွဲကြောင့် ပါလက်စတိုင်းသား ၇၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဂါဇာတွင် ၎င်း၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အပြုအမူအတွက် ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုများအတွက် အစ္စရေးအာဏာပိုင်များက ဂူတာရက်စ်နှင့် အခြားကုလသမဂ္ဂအရာရှိများကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအကြီးအကဲအား ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စရေးတွင် “ပုဂ္ဂိုလ်မလိုလားသူ” (persona non grata) အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။