အမေရိကန်ရှေ့နေချုပ်ဟောင်း ပမ်ဘွန်ဒီ အက်ပ်စတိန်းဖိုင်များ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် သက်သေထွက်ဆို

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရှေ့နေချုပ်ဟောင်း ပမ်ဘွန်ဒီသည် ဂျက်ဖရီ အက်ပ်စတိုင်းအမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ထုတ်ပြန်ခြင်းမရှိသေးသည့် စာရွက်စာတမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ဥပဒေပြုအမတ်များ၏ မေးခွန်းများကို ဖြေကြားရန်အတွက် လွှတ်တော်၏ တံခါးပိတ်ကြားနာမှုတစ်ခုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

သို့သော် သောကြာနေ့တွင် ဘွန်ဒီက တရားရေးဌာန၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခုခံကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး သူမတာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်အတွင်း ဓာတ်ပုံများနှင့် ဗီဒီယိုအထောက်အထားများအပါအဝင် စာရွက်စာတမ်းပေါင်း သုံးသန်းနီးပါးကို ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမက ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များကို ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တိုးမြှင့်ရန်အတွက် ယခင်က မရှိခဲ့ဖူးသည့် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ဒါဟာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး လုပ်အားအများကြီးသုံးရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်” ဟု ဘွန်ဒီက အောက်လွှတ်တော်၏ ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်မသိသလောက်တော့ တရားရေးဌာနဟာ အက်ပ်စတိုင်းဖိုင်များ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ (Epstein Files Transparency Act) အရ လိုအပ်တဲ့အချက်အလက်အားလုံးကို ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် တာဝန်ယူပြီးချိန်မှစ၍ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ် မိမိကိုယ်ကိုယ် သတ်သေသွားခဲ့သည့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ကောင် အက်ပ်စတိုင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် မှတ်တမ်းများကို ထုတ်ပြန်ပေးရန် ဖိအားပေးခံနေရသည်။

သို့သော်လည်း బాဓိတသူများဘက်မှ ရပ်တည်သူများနှင့် နိုင်ငံရေးသမားများပါဝင်သည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကမူ အဆိုပါအမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အဓိကစာရွက်စာတမ်းများသည် ထုတ်ပြန်ခြင်းမရှိသေးကြောင်း သို့မဟုတ် မည်းမှောင်နေသည့် မှင်များဖြင့် တရားမဝင် ဖုံးကွယ်ထားခြင်းခံရကြောင်း စောဒကတက်ခဲ့ကြသည်။

အချို့က ထရမ့်အစိုးရသည် နိုဝင်ဘာလတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် အက်ပ်စတိုင်းဖိုင်များ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါဥပဒေတွင် အဆိုပါ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ကောင်နှင့် ပတ်သက်သည့် တရားရေးဌာန၏ အချက်အလက်အားလုံးကို ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း ထုတ်ပြန်ပေးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။

သို့သော် ဘွန်ဒီကမူ ဖုံးကွယ်ထားသည့် မည်သည့်စာရွက်စာတမ်းမဆို ဥပဒေအရ စနစ်တကျ စိစစ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်မတို့ စုဆောင်းထားတဲ့ အချက်အလက်အားလုံးကို ပြန်လည်စစ်ဆေးတဲ့ ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့ကတော့ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ သက်ဆိုင်မှုမရှိတာ၊ အထူးအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေ ဒါမှမဟုတ် ထပ်နေတဲ့အချက်အလက်တွေသာ ဖြစ်တယ်လို့ ကျွန်မကို အာမခံထားပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

သို့သော်လည်း အက်ပ်စတိုင်းဖိုင်များ ထုတ်ပြန်ရာတွင် အမှားအယွင်းများရှိခဲ့ကြောင်း၊ အချက်အလက်များကို ဖုံးကွယ်ထားသည့်အပိုင်းတွင်လည်း အမှားများရှိခဲ့ကြောင်း သူမက ဝန်ခံခဲ့သည်။

“ဖုံးကွယ်ထားတဲ့နေရာတွေမှာ အမှားအယွင်းတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်” ဟု ဘွန်ဒီက ပြောသည်။ “ဒါပေမဲ့ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ ပထမဆုံးနေ့ကစပြီး ဒီဌာနဟာ တာဝန်ယူမှုနဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိဖို့ ကတိကဝတ်ပြုထားပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

ဝေဖန်သူများကမူ တရားရေးဌာနသည် အဆိုပါ ကဏ္ဍနှစ်ခုစလုံးတွင် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့က တရားရေးဌာန တာဝန်ရှိသူများသည် လူသိရှင်ကြား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းမရှိသေးသည့် బాဓိတသူများ၏ အမည်များနှင့် ဓာတ်ပုံများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ထုတ်ပြန်သင့်သည့် အချက်အလက်များကိုမူ ဆက်လက်ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်ဟု စောဒကတက်ကြသည်။

ထုတ်ပြန်သည့် အချိန်ဇယားနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဝေဖန်မှုများရှိနေသည်။ ဥပဒေအရ အချက်အလက်အားလုံးကို ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ထုတ်ပြန်ရန် လိုအပ်သော်လည်း တရားရေးဌာနကမူ အဆိုပါစာရွက်စာတမ်းများကို ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ကြားနာမှုမပြုလုပ်မီ အောက်လွှတ်တော် ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိမ်းစ်ကိုမာက ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထုတ်ပြန်ခြင်းမရှိသေးသည့် မှတ်တမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ အဖြေရှာရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်တော် စာရွက်စာတမ်းတိုင်းကို လိုချင်တယ်။ ဘာတစ်ခုမှ ဖုံးကွယ်ထားတာမျိုး မဖြစ်စေချင်ဘူး” ဟု ကိုမာက သတင်းထောက်များကို ပြောသည်။

“ကျွန်တော်တို့ အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို အမှန်တရား ပြောပြချင်တယ်။ బాဓိတသူတွေကို တရားမျှတမှုရအောင် ကြိုးစားပေးချင်တယ်။ နောက်ပြီး ဒီအမှုကို အပြည့်အဝ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု မလုပ်ရသေးဘူးဆိုတာ ကျွန်တော်တို့အားလုံး မြင်နိုင်တဲ့အချက်တစ်ခုလို့ ထင်ပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

အက်ပ်စတိုင်း အရှုပ်တော်ပုံသည် ရီပတ်ဘလစ်ကန်ခေါင်းဆောင် ထရမ့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးချိန်မှစ၍ ထရမ့်အစိုးရကို အရိပ်မည်းသဖွယ် လိုက်လံခြောက်လှန့်နေခဲ့သည်။

ထရမ့်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက အက်ပ်စတိုင်းအမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိမည်ဟု ကတိပေးထားသော်လည်း ဝေဖန်သူများကမူ ၎င်းတို့သည် ပေးထားသည့် ကတိအတိုင်း မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ဟု စောဒကတက်ကြသည်။

ပြီးခဲ့သည့်တစ်နှစ်အတွင်း ထွက်ပေါ်လာသည့် သတင်းအစီရင်ခံစာသစ်များကလည်း နိုင်ငံရေးသမားများ၊ ပညာရှင်များ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ ပါဝင်သည့် ထင်ရှားကျော်ကြားသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ငွေကြေးရှင် အက်ပ်စတိုင်းနှင့် ထရမ့်တို့၏ ဆက်ဆံရေးသဘာဝအပေါ် မေးခွန်းထုတ်စရာများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ထရမ့်နှင့် အက်ပ်စတိုင်းတို့သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အစောပိုင်းများတွင် အတူတကွ လူမှုရေးအရ ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထရမ့်ကမူ အက်ပ်စတိုင်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အရွယ်မရောက်သေးသူတစ်ဦးကို ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် ခိုင်းစေမှုဖြင့် အပြစ်ရှိကြောင်း ဝန်ခံခြင်းမပြုမီကပင် ၎င်းနှင့် ဆက်ဆံရေးဖြတ်တောက်ခဲ့ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောကြားခဲ့သည်။

အက်ပ်စတိုင်း သေဆုံးချိန်တွင် သူသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လူကုန်ကူးမှုဖြင့် ဖက်ဒရယ်စွဲချက်များ ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ သူ၏ బాဓိတသူ အရေအတွက်မှာ ရာနှင့်ချီ ရှိနိုင်ကြောင်း သိရသည်။

ထရမ့်အစိုးရကမူ သမ္မတကို ကာကွယ်ရန်အတွက် မှတ်တမ်းများကို ဖုံးကွယ်ထားသည်ဆိုသည့် စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုထားသည်။

သောကြာနေ့သည် ဘွန်ဒီအနေဖြင့် အက်ပ်စတိုင်း အရှုပ်တော်ပုံကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ လွှတ်တော်တွင် မေးခွန်းထုတ်ခံရသည့် ပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်ပေ။

ဥပမာအားဖြင့် မတ်လတွင် အောက်လွှတ်တော် ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီက ဘွန်ဒီကို ဆင့်ခေါ်စာထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် သက်သေထွက်ဆိုရန် ဖိအားပေးခဲ့သည်။

သူမနှင့် ထိုစဉ်က လက်ထောက်ရှေ့နေချုပ် တော့ဒ်ဘလန့်ချ်တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် တံခါးပိတ်ရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုသို့ တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ဒီမိုကရက်များကမူ အဆိုပါကြားနာမှုသည် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခြင်းမရှိဘဲ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၍ “အတုအယောင်” ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

သောကြာနေ့က ကြားနာမှုသည်လည်း ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ထွက်ဆိုချက်မျိုးမဟုတ်ဘဲ စာဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အင်တာဗျူးတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ကိုမာက သူမ၏ ပါဝင်မှုကို သေချာစေရန်အတွက် ဤပုံစံသည် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘွန်ဒီသည် အက်ပ်စတိုင်းဖိုင်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်လာပြီးနောက် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်။

အချို့သော ဒီမိုကရက်များကမူ အောက်လွှတ်တော်၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည့် ဘွန်ဒီကို တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုဖြင့် အရေးယူရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

ဘွန်ဒီ၏ သောကြာနေ့က တက်ရောက်မှုသည် သူမအနေဖြင့် လည်ပင်းကင်ဆာအတွက် ကုသမှုခံယူနေပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှုမှ ပြန်လည်သက်သာလာနေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုပြီး ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ကြားနာမှုအတွင်း ဘွန်ဒီက အက်ပ်စတိုင်း၏ బాဓိတသူများအတွက် စာနာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး “ထိုမိစ္ဆာ၏ လုပ်ရပ်ကြောင့်” ၎င်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည့်အရာများအတွက် “အလွန်ဝမ်းနည်းမိကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။

သူမက အက်ပ်စတိုင်းဖိုင်များ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် သူမတစ်ဦးတည်းတွင် တာဝန်ရှိသည်မဟုတ်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။

“တာဝန်ကြီးမားတဲ့ ဌာနကြီးတစ်ခုရဲ့ အကြီးအကဲအနေနဲ့ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ ကဏ္ဍတိုင်းကို ကျွန်မကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်တာ ဒါမှမဟုတ် စာရွက်စာတမ်းတွေကို ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးတာမျိုး မလုပ်ခဲ့ပါဘူး” ဟု ဘွန်ဒီက ပြောသည်။

ယင်းအစား သူမက သူမ၏ လက်အောက်ငယ်သားကို ညွှန်းဆိုကာ “ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို ကြီးကြပ်ဖို့အတွက် ဒုတိယရှေ့နေချုပ် တော့ဒ်ဘလန့်ချ်ကို တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

သောကြာနေ့က အင်တာဗျူးမှ ထွက်လာပြီးနောက် ကော်မတီ၏ ထိပ်တန်းဒီမိုကရက်တစ်အမတ် ရောဘတ်ဂါစီယာက အစိုးရသည် ထရမ့်ကို စစ်ဆေးမှုမှ ကာကွယ်ပေးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ဘွန်ဒီနှင့်အတူ ကြားနာမှုသို့ လိုက်ပါလာသည့် လက်ထောက်ရှေ့နေချုပ် ဟာမီးသ် ဒစ်လွန်သည် သမ္မတနှင့် အမှု၏ ဆက်စပ်မှုနှင့် ဖိုင်များထုတ်ပြန်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများကို ပိတ်ပင်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြားဝင်နှောင့်ယှက်ခဲ့ကြောင်း ဂါစီယာက စွပ်စွဲခဲ့သည်။

“ဒါကြောင့် တရားရေးဌာန (DOJ) ဟာ အခုအချိန်မှာ သမ္မတထရမ့်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မေးခွန်းတွေကို တားဆီးနေတယ်။ ဒီဖိုင်တွေ ထုတ်ပြန်တဲ့အခါ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲ၊ ဘာကြောင့် బాဓိတသူ အများအပြားရဲ့ အချက်အလက်တွေကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ခဲ့ရတာလဲဆိုတာတွေကို မေးခွန်းထုတ်တာကို တားဆီးနေပါတယ်” ဟု ဂါစီယာက သတင်းထောက်များကို ပြောသည်။

బాဓိတသူများသည်လည်း ကြားနာမှုပြုလုပ်သည့် အခန်းအပြင်ဘက်တွင် စုရုံးရောက်ရှိနေကြပြီး ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို၍ လူသိရှင်ကြား သက်သေထွက်ဆိုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။

“အခုအချိန်အထိ တရားရေးဌာနဟာ బాဓိတသူတွေကို ခြိမ်းခြောက်ဖို့ သူတို့တတ်နိုင်သမျှ အရာအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်” ဟု အက်ပ်စတိုင်း၏ బాဓိတသူတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒါနီဘန်စကီးက ပြောသည်။

“သူမအနေနဲ့ သူမရဲ့ လူသားဆန်မှုကို ပြန်လည်အမှတ်ရပြီး ကျွန်မတို့ရဲ့ လူသားဆန်မှုကိုလည်း နားလည်ပေးကာ စာနာစိတ်ရှိဖို့၊ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးစကားလုံးတွေထက် ပိုကြီးမားတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သတိရစေချင်ပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။

အောက်လွှတ်တော် ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီသည် နည်းပညာလုပ်ငန်းရှင် ဘီလ်ဂိတ်စ်၊ Goldman Sachs မှ အထွေထွေအကြံပေးအရာရှိ ကက်သရင်း ရူမ်လာနှင့် Barclays ဘဏ်၏ စီအီးအိုဟောင်း ဂျက်စ်စတေလီတို့အပါအဝင် အက်ပ်စတိုင်းနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသူများကို နောက်ထပ်အင်တာဗျူးများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားရန် မျှော်လင့်ရသည်။