အီရန်စစ်ပွဲ ၁၀၇ ရက်မြောက်နေ့ - ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့ သဘောတူညီချက် ပထမအဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် နီးကပ်နေ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်၏ ပထမအဆင့်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် နီးကပ်နေပြီဟု ထင်ရသော်လည်း နှစ်ဖက်စလုံးက အဆိုပါဖြစ်ရပ် မည်သည့်အချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည်နှင့်ပတ်သက်၍ အချိန်ဇယား ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ ကြားဝင်စေ့စပ်သူများက သဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကမူ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖြစ်လာမည်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် တိကျသည့်ရက်စွဲကို သတ်မှတ်ရဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ပဋိပက္ခသည် ၁၀၇ ရက်မြောက်နေ့သို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ ဘာတွေသိထားရသနည်း။

၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲ၏ တစ်နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အီရန်၏ အဓိကညှိနှိုင်းရေးမှူး မိုဟာမက် ဘာဂါ ဂါလီဘက်ဖ် (Mohammad Bagher Ghalibaf) က စနေနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အီရန်ပြည်သူများသည် “နောက်ဆုံးအနိုင်ရသည်အထိ” ရပ်တည်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲရဲ့ သူရဲကောင်းဆန်ပြီး ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရတဲ့ အာဇာနည်တွေရဲ့ ပုံသက်သေကို လိုက်နာပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ချစ်လှစွာသော အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ နောက်ဆုံးအနိုင်ရရှိမှုအတွက် နောက်ဆုံးထွက်သက်အထိ ရပ်တည်သွားမှာပါ” ဟု ဂါလီဘက်ဖ်က X လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) က ပြီးခဲ့သည့် ဇွန်လက ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစ္စရေး၏ ၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲအတွင်း အီရန်နိုင်ငံကို အားနည်းသွားစေရန် အစ္စရေး၏ ရည်မှန်းချက်များ ပျက်ပြားခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုက ရန်သူကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်ခံလာစေရန် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း ၎င်းက စနေနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araghchi) က သောကြာနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အချက် ၁၄ ချက် ပါဝင်ပြီး ပထမအချက်မှာ အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့ထားမှုကို ရုပ်သိမ်းပေးရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းက နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) သည် လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် ရန်လိုမှုများ ရပ်စဲရန်နှင့် စစ်ပွဲမစတင်ရန် သို့မဟုတ် အင်အားမသုံးရန် သဘောတူညီချက်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်က Truth Social တွင် ရေးသားရာ၌ မူဘောင်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် အီရန်က ပိတ်ဆို့ထားသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံတင်ပို့မှု၏ အဓိကသွေးကြောဖြစ်သော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) သည် ချက်ချင်းဆိုသလို “လူတိုင်းအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးမည်” ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ဒီသဘောတူညီချက်ကို မနက်ဖြန် လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ စီစဉ်ထားပြီး လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးတာနဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို လူတိုင်းအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးမှာပါ” ဟု ထရမ့်၏ တရားဝင် Truth Social ပလက်ဖောင်းပေါ်ရှိ ပို့စ်တစ်ခုတွင် စနေနေ့က ဖော်ပြထားသည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmaeil Baghaei) က စနေနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ လက်မှတ်ရေးထိုးမည့်ရက်ကို မသတ်မှတ်ရသေးကြောင်း၊ သို့သော် “မနက်ဖြန်တော့ ဖြစ်လာမှာမဟုတ်ဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းက “လာမည့်ရက်များအတွင်း ဖြစ်လာနိုင်ခြေကိုလည်း မငြင်းပယ်နိုင်ပါ” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤသဘောတူညီချက်ကို “နောက်ဆုံးအဆင့် အပြီးသတ်ခြင်း” သည် “လာမည့် ၂၄ နာရီအတွင်း” ဖြစ်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ရကြောင်း ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှာဘက် ရှာရစ်ဖ် (Shehbaz Sharif) က စနေနေ့တွင် X ၌ ရေးသားခဲ့ပြီး အသေးစိတ်အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် မည်သို့လုပ်ဆောင်မည်ကို မဖော်ပြဘဲ အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဖြစ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်ဒီစီမှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ ကင်ဘာလီ ဟಾကက် (Kimberly Halkett) က အမေရိကန်သမ္မတသည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြားမှ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် (virtually) လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု အရိပ်အမြွက် ပြောကြားထားကြောင်း ဆိုသည်။ “အခုဆိုရင် အမေရိကန်သမ္မတရဲ့ တနင်္ဂနွေနေ့အတွက် အချိန်ဇယားကို ထုတ်ပြန်ထားပြီးပါပြီ။ အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးမယ့် အခမ်းအနားအကြောင်း တစ်စုံတစ်ရာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒါကို ထပ်ထည့်နိုင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

တီဟီရန်မြို့မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ အယ်လ်မီဒက် အယ်လ်ရူဟိုက် (Almigdad Alruhaid) က သဘောတူညီချက်ရရှိရန် လမ်းကြောင်းသည် ယခင်ကထက် ပိုမိုနီးကပ်လာသော်လည်း အီရန်အရာရှိများက လက်မှတ်ရေးထိုးရန် နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီက အီရန်ဘက်က နားလည်မှုစာချွန်လွှာရဲ့ မူကြမ်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်နေတယ်လို့ ပြောခဲ့တာ ၂၄ နာရီ ရှိသွားပါပြီ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန်နှင့်အတူ စစ်ပွဲကို စတင်ခဲ့သည့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုက ထရမ့်အနေဖြင့် မည်သည့်သဘောတူညီချက်တွင်မဆို ကြွယ်ဝသော နျူကလီးယားပစ္စည်းများ ဖယ်ရှားရေး ပါဝင်မည်ဟု ကတိပေးထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်စစ်တပ်၏ ဗဟိုကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (CENTCOM) က စနေနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အီရန်သည် “[ဟော်မုဇ်] ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာနေသည့် ကုန်တင်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် တစ်ဖက်သတ် တိုက်ခိုက်ရေး ဒရုန်းများစွာကို လွှတ်တင်ခဲ့ကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် “အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များသည် နောက်ဆုံးနာရီအနည်းငယ်အတွင်း ၎င်းတို့အားလုံးကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီမိုကရက်တစ် လွှတ်တော်အမတ်များက ထရမ့်၏ အစီအစဉ်များအပေါ် သံသယရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦးက ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော သဘောတူညီချက်ကို “အခြေခံအားဖြင့် လက်နက်ချစာချုပ်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ “သမ္မတက စစ်ပွဲပြီးသွားပြီလို့ ပြောနေတယ်။ သူပြောတာ မှန်ပါစေလို့ပဲ ဆုတောင်းပါတယ်” ဟု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် အဒမ် ရှစ်ဖ် (Adam Schiff) က X တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ဒါကို အရင်ကလည်း ကြားဖူးပါတယ်။ မတည်မြဲတဲ့ ကတိကဝတ်တွေနဲ့အတူပေါ့။”

ဘေရွတ်မြို့မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ ဟိုင်ဒီ ပက် (Heidi Pett) က အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက် နီးကပ်နေပြီဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသော်လည်း လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “နဘာတီယာ (Nabatieh) ခရိုင်ရှိ ဒီယာ အက်ဇ်-ဇာရာနီ (Deir ez-Zahrani) မြို့တွင် မနက်အစောပိုင်းက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ဂျက်ဇင်း (Jezzine) ခရိုင်ရှိ ရီဟန် (Rihan) မြို့၏ မြို့တော်ဝန်လည်း ဒီမနက်မှာ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ တိုင်ယာ (Tyre) မြို့ရဲ့ တောင်ဘက်မှာရှိတဲ့ သင်္ချိုင်းတစ်ခုမှာလည်း လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ကလည်း သူတို့ဘက်က တိုးဝင်လာဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အစ္စရေးစစ်သားတွေကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။”

အစ္စရေးစစ်တပ်က “ရန်သူ့လေယာဉ်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု” အပြီးတွင် အစ္စရေးမြောက်ပိုင်း၌ လေကြောင်းသတိပေးချက်များ မြည်ဟည်းခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းက “အစ္စရေး-လက်ဘနွန် နယ်စပ်အနီး အစ္စရေးပိုင်နက်အတွင်း သံသယဖြစ်ဖွယ် လေကြောင်းပစ်မှတ် နှစ်ခု ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်” ဟု ဆိုသည်။

မျှော်လင့်ထားသည့် သဘောတူညီချက်သည် အစ္စရေးတွင်လည်း စောစီးစွာ တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အချို့သော ဝေဖန်သူများက ၎င်းသည် အီရန်ကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ “မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဟားမားစ်၊ ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ အီရန်တို့အပေါ် ကျွန်တော်တို့ ရရှိခဲ့တဲ့ စစ်ရေးအောင်ပွဲတွေထက် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကတော့ အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ သူတို့နဲ့ရင်ဆိုင်ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ရှုံးနိမ့်မှုပါပဲ” ဟု အစ္စရေးသတင်းစာဆရာ ဘင် ကက်စပစ် (Ben Caspit) က Maariv သတင်းစာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။