နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ သံလိုက်စက်ကွင်းရှိ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များ တွေ့ရှိ

ဝါရှင်တန်၊ ဇွန် ၂ ရက်။ ။ ကြီးမားပြီး ပူပြင်းသော ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်ခုနစ်လုံးပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းများ၏ အပြုအမူကို အခြေခံ၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပရှိ ဂြိုဟ်များတွင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားဂြိုဟ်ငါးလုံးကဲ့သို့ပင် သံလိုက်စက်ကွင်းများ ရှိကြောင်း ယနေ့အထိ အခိုင်မာဆုံးသော အထောက်အထားများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။

ချီလီနှင့် ဟာဝိုင်အီရှိ တယ်လီစကုပ်များဖြင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံထားသော ဤတွေ့ရှိချက်သည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးအနက် နှစ်လုံးမှလွဲ၍ ကျန်ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် ရှိနေသည့် အရေးကြီးသော လက္ခဏာရပ်တစ်ခုကို အနည်းဆုံး အချို့သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များ (exoplanets) အပေါ် နားလည်မှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေသည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းဆိုသည်မှာ ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ အတွင်းပိုင်းနက်ရှိုင်းသောနေရာရှိ လျှပ်စစ်စီးဆင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများ (အရည်ပျော်နေသော သတ္တုအူတိုင်) ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မမြင်နိုင်သော စွမ်းအားစက်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဤလေ့လာမှုတွင် ပါဝင်သော ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များထဲမှ မည်သည့်ဂြိုဟ်မျှ သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သည့် ဂြိုဟ်များ မဟုတ်သော်လည်း သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ကျောက်ဂြိုဟ်တစ်ခုကို သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်စေရန် ကူညီပေးသည့် အချက်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

ဤဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များသည် ကြီးမားပြီး ပူပြင်းသော ကြယ်တစ်လုံးနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ လှည့်ပတ်နေကြပြီး ၎င်းတို့၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကြယ်ဘက်သို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူထားကာ ကျန်တစ်ဖက်ခြမ်းမှာမူ အမြဲတမ်း ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသည်။ ၎င်းသည် လက ကမ္ဘာကို မျက်နှာမူထားသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။

ဤဂြိုဟ်အမျိုးအစားကို "ပူပြင်းသော ဂျူပီတာ" (hot Jupiter) ဟု ခေါ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အကြီးဆုံးဂြိုဟ်နှင့် အရွယ်အစားနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံချင်း ဆင်တူသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး အပူချိန်မှာမူ များစွာ ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဂြိုဟ်ခုနစ်လုံး၏ ဒြပ်ထုသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီသော ပမာဏမှ သုံးဆကျော်အထိ ရှိသည်။

ဤဂြိုဟ်များပေါ်တွင် ပူပြင်းသော "နေ့ဘက်ခြမ်း" မှ အေးမြသော "ညဘက်ခြမ်း" သို့ လေပြင်းများ တိုက်ခတ်သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ၎င်းတို့၏ ကြယ်များနှင့် နီးကပ်စွာ လှည့်ပတ်နေခြင်းကြောင့် နေ့ဘက်ခြမ်းတွင် လေထုအပူချိန် အလွန်မြင့်မားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော မာကျူရီဂြိုဟ် နေနှင့် နီးကပ်သည်ထက်ပင် ၎င်းတို့၏ ကြယ်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်ကြသည်။

"သင်မျှော်လင့်ထားသည်မှာ အပူချိန်ပိုမိုမြင့်မားသော ဂြိုဟ်များတွင် လေတိုက်နှုန်း ပိုမိုပြင်းထန်မည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ စနစ်ထဲသို့ စွမ်းအင်များများ ထည့်သွင်းလေလေ၊ လေတိုက်နှုန်းများ ပိုမိုပြင်းထန်လာလေလေဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ကို တွေ့ရသည်" ဟု ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ နိုက်စ်မြို့ရှိ Observatoire de la Côte d'Azur's Lagrange Laboratory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျူလီယာ ဆိုင်ဒယ် (Julia Seidel) က ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂါနေ့က Nature Astronomy ဂျာနယ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော လေ့လာမှု၏ ဦးဆောင်စာရေးသူဖြစ်သည်။

"လေထုကို ရောနှောပေးသည့် လေတိုက်နှုန်း အနည်းဆုံးမှာ အပူဆုံးဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ လေထုများ မည်သို့ပြုမူသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၎င်းသည် အမှန်တကယ် ထူးဆန်းသည်" ဟု ဆိုင်ဒယ်က ပြောသည်။ "ဆိုလိုသည်မှာ ကြယ်က ဂြိုဟ်၏ လေထုထဲသို့ ထည့်သွင်းလိုက်သော စွမ်းအင်အားလုံးကို မတူညီသော နည်းလမ်းဖြင့် ပျံ့နှံ့စေရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုမျှလောက် များပြားသော လေထုကို ထိုမျှလောက် မြန်မြန် ရပ်တန့်စေနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် လေထုအတွင်းရှိ ရွေ့လျားနေသော လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန်အမွှားများနှင့် ၎င်း၏ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုမှတစ်ဆင့် ဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်ခုနစ်လုံးပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းများသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၁၅,၅၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၂၅,၀၀၀) အထိ ရှိခဲ့ပြီး ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်အများစုတွင် သံလိုက်စက်ကွင်းများ ရှိသည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်များတွင်လည်း သံလိုက်စက်ကွင်းများ ရှိနေခြင်းသည် အံ့သြစရာမဟုတ်ကြောင်း သုတေသီများက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအချိန်အထိ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ ရှာဖွေရန် ရုန်းကန်ခဲ့ရကြောင်း ၎င်းတို့က ဆိုသည်။

"ကျွန်ုပ်တို့သည် ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ် တစ်လုံးတည်းကို ကြည့်ရှုခြင်းမဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ အစုအဝေးကို ကြည့်ရှုပြီး လမ်းကြောင်းတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်" ဟု ဆိုင်ဒယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အစွမ်းအထက်ဆုံးဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြင်ပဂြိုဟ်ခုနစ်လုံးသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းထက် သေးငယ်သော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

မာကျူရီ၊ စနေ၊ ယူရေးနပ်စ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့သည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့နှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ဗီးနပ်စ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းမရှိသော ဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ကြီးမားသော လတစ်စင်းဖြစ်သည့် ဂန်နီမိတ် (Ganymede) သည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်လုပ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ လသည်လည်း လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ၎င်း၏လေထုကို ကာလရှည်ကြာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ၏ နောက်ကွယ်မှ အချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် တစ်ချိန်က သံလိုက်စက်ကွင်း ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏အတွင်းပိုင်း အေးသွားပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံပေါင်းများစွာက ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ယခုအခါတွင်မူ ပါးလွှာသော လေထုနှင့် သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော မြေမျက်နှာပြင်သာ ရှိတော့သည်။

"သံလိုက်စက်ကွင်းများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခု သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို တိုက်ရိုက်ဆုံးဖြတ်သည်ဟု အများအားဖြင့် မှားယွင်းစွာ နားလည်ထားကြသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ဂြိုဟ်တစ်ခု အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မည်သို့ပြောင်းလဲလာသည်ကို အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်သည်" ဟု ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ European Southern Observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် လေ့လာမှု၏ ပူးတွဲစာရေးသူ ဘီဘီယာနာ ပရီနော့သ် (Bibiana Prinoth) က ပြောကြားခဲ့သည်။ "ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည့်အတိုင်း သက်ရှိများသည် လေထုရှိခြင်းအပေါ် မှီခိုနေရသည်။ လေထုသည် မျက်နှာပြင်ဖိအားကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ အပူချိန်ကို ထိန်းညှိရန်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ်ရှိသော ရေများ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။