AI Summary
ကျွမ်းကျင်သူများက Long Covid သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမဟုတ်ဘဲ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် Long Covid အတွက် တိကျသော သတ်မှတ်ချက်နှင့် ဇီဝအမှတ်အသားများ မရှိခြင်းက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် ကုသမှုများ တိုးတက်ရန် အဓိက အတားအဆီး ဖြစ်နေသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် Long Covid ခံစားနေရသူများအတွက် ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုများ ခက်ခဲစေပြီး သိပ္ပံနည်းကျ တိကျမှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။ လူနာထောက်ခံသူများ၏ တောင်းဆိုမှုများကြောင့် သတ်မှတ်ချက်များ တင်းကျပ်လွန်းခြင်း သို့မဟုတ် လျော့ရဲလွန်းခြင်းတို့သည် သိပ္ပံနည်းကျ တိကျမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NASEM) က လူနာများ၏ ရှုထောင့်ကို အခြေခံ၍ Long Covid အတွက် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ အားလုံးပါဝင်သော သတ်မှတ်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်အရ Long Covid သည် SARS-CoV-2 ကူးစက်ပြီးနောက် အနည်းဆုံး သုံးလကြာ ဖြစ်ပွားသော နာတာရှည်အခြေအနေဖြစ်ပြီး၊ ယခင်ကူးစက်မှု အတည်ပြုချက်မလိုဘဲ ရောဂါလက္ခဏာတစ်ခုတည်းရှိရုံဖြင့် လုံလောက်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်ရောက်သော် ကျွမ်းကျင်သူအများစုသည် သဘောထားတူညီမှုရရှိခဲ့ကြသည်။ Emory University School of Medicine မှ Igho Ofotokun က Long Covid နိုင်ငံတကာညီလာခံ၏ နိဂုံးချုပ်မှတ်ချက်များတွင် "Long Covid သည် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ယခုအခါ လူတိုင်းသဘောတူညီကြသည်ဟု ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ "ဒါဟာ စိတ်ထဲကဖြစ်နေတာမဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်ရှိနေတာပါ" ဟု ၎င်းကဆိုသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ တိုးတက်မှုမရှိခြင်းအတွက် Ofotokun က ရှင်းပြခဲ့သည်။ "အဓိကပြဿနာကတော့ Long Covid အတွက် ရွှေစံနှုန်းသတ်မှတ်ချက် (gold-standard definition) မရှိသေးတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့လုပ်ချင်တဲ့အရာအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ဖို့ တကယ်ကိုခက်ခဲစေပါတယ်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ (clinical trials) ကို ဒီဇိုင်းဆွဲဖို့ အလွန်ခက်ခဲစေပြီး၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေရဲ့ ရလဒ်တွေကို လိုက်လံစောင့်ကြည့်ဖို့လည်း အလွန်စိန်ခေါ်မှုဖြစ်စေပါတယ်" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
Long Covid အတွက် သတ်မှတ်ချက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ မျိုးဗီဇ (genes)၊ ပဋိပစ္စည်း (antibodies) သို့မဟုတ် ရောဂါ၏ ထူးခြားသော ဇီဝကမ္မလက္ခဏာ (physiological signature) ကဲ့သို့သော တိကျသည့် ဇီဝအမှတ်အသားများ (biomarkers) မရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဇီဝအမှတ်အသားများကို ရှာဖွေရန် သုတေသီများသည် ဦးစွာ သီးခြားရောဂါတစ်ခုရှိသည်ဟု ယူဆရသော လူနာများကို ဖော်ထုတ်ပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ ရောဂါလက္ခဏာများအပြင် အခြားမည်သည့်အရာများ တူညီနေသည်ကို ကြည့်ရှုရမည်ဖြစ်သည်။ ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းက ရောဂါပစ်မှတ်ထားသော ကုသမှုများဖြစ်သည့် မျိုးဗီဇကုထုံး (gene therapy)၊ ဗိုင်းရပ်စ်တိုက်ဖျက်ဆေးများ (antivirals) ကို တီထွင်နိုင်စေပြီး သီးခြားအခြေအနေတစ်ခုရှိသူများကို ထိုအခြေအနေနှင့် ဆင်တူသော လက္ခဏာများရှိသော်လည်း အခြားအကြောင်းရင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသူများထံမှ ခွဲခြားနိုင်စေသည်။
သိပ္ပံပညာရှင် ကျွမ်းကျင်သူများသည် Long Covid ဇီဝအမှတ်အသားများ ရှာဖွေရေးကို တာဝန်ယူထားကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ရှာဖွေမှုသည် မည်သူ့ကို Long Covid ရှိသည်ဟု မည်သို့သတ်မှတ်မည်နည်းဟူသော အဓိကမေးခွန်းအပေါ် မူတည်နေပြီး၊ ထိုမေးခွန်း၏ အဖြေကို လူနာထောက်ခံသူများက အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးထားသည်။ Long Covid လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် မည်သူ့ကို ထည့်သွင်းရမည်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ယာယီဖယ်ထုတ်မှု စံနှုန်းများ (provisional set of exclusionary criteria) လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ စံနှုန်းများက အလွန်တင်းကျပ်ပါက ရောဂါရှိသူများကို ဖယ်ထုတ်မိမည်ဖြစ်ပြီး၊ အကယ်၍ အလွန်လျော့ရဲပါက ရောဂါမရှိသူများကို ထည့်သွင်းမိမည်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်တစ်ခုစီသည် သိပ္ပံ၏ တိကျမှန်ကန်မှုကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။
သို့သော် လူနာထောက်ခံသူများအတွက်မူ တင်းကျပ်သော စံနှုန်းများသည် နောက်ထပ်အန္တရာယ်တစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို အကောင်အထည်ဖော်ပါက Long Covid ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သော ဝေဒနာရှင်အချို့သည် "တရားဝင်" ရောဂါရှိသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရမည်မဟုတ်ပေ။ ဤအန္တရာယ်သည် ရောဂါစတင်ဖြစ်ပွားပြီး မကြာမီတွင် National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NASEM) က Long Covid အတွက် "တစ်ပြေးညီ၊ အဓိကကျသော သတ်မှတ်ချက်" (uniform, core definition) ကို ထုတ်ပြန်ရန် စိန်ခေါ်မှုကို လက်ခံခဲ့ချိန်တွင် အဓိကအချက်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အခြေခံမေးခွန်းများမှာ အဖြေမရသေးဘဲ ရှိနေခဲ့သည်- Long Covid အတွက် SARS-CoV-2 ပိုးတွေ့ရှိကြောင်း အရင်စစ်ဆေးမှု လိုအပ်ပါသလား။ မည်သည့်ရောဂါလက္ခဏာများ လိုအပ်သနည်း။ ၎င်းတို့သည် မည်မျှကြာအောင် ဖြစ်ပွားနေရမည်နည်း။
၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် "လူနာ၏ ရှုထောင့်နှင့် ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံ ဆွေးနွေးမှုအပေါ် အာရုံစိုက်၍" ကော်မတီသည် "Long Covid ခံစားရသော လူနာများကို သတ်မှတ်ချက်တွင် ထည့်သွင်းနိုင်ရန်" ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ အားလုံးပါဝင်သော သတ်မှတ်ချက် (intentionally inclusive definition) ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ Long Covid သည် "SARS-CoV-2 ကူးစက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်မှုနှင့်ဆက်စပ်သည့် နာတာရှည်အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါစနစ်တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ထိခိုက်စေသည့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခြင်း၊ ပြန်ဖြစ်လိုက် ပျောက်လိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသော ရောဂါအခြေအနေအဖြစ် အနည်းဆုံး သုံးလကြာအောင် ရှိနေခြင်း" ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ မပြတ်မစဲ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားပြီးနောက် မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်ရခက်ခဲခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ပြောင်းလဲခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်း၊ အိပ်စက်မှုပုံမမှန်ခြင်း၊ အရသာ သို့မဟုတ် အနံ့ခံနိုင်စွမ်း ပြဿနာများ၊ ဗိုက်ပွခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
NASEM ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ စာရင်းထဲမှ ရောဂါလက္ခဏာတစ်ခုတည်းရှိရုံဖြင့် လုံလောက်သည်။ ၎င်းသည် အပျော့စား သို့မဟုတ် ပြင်းထန်နိုင်သည်။ ယခင်က ကူးစက်မှုသည် "သိရှိခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ မသိရှိခဲ့သည်ဖြစ်စေ" ဖြစ်နိုင်သည်—ဆိုလိုသည်မှာ ကိုဗစ်အတွက် ကြိုတင်စစ်ဆေးမှု မလိုအပ်ပေ။ အခြားနည်းဖြင့် ပြောရလျှင် သင်သည် သုံးလကြာအောင် အိပ်မပျော်ခြင်းကို တစ်ခါတစ်ရံ ခံစားရပြီး ၎င်းကို SARS-CoV-2 ပိုးကူးစက်ခံရသည်ဟု အတည်မပြုနိုင်သေးသော ကိစ္စတစ်ခုကြောင့်ဟု ယူဆပါက သင်သည် Long Covid ဖြစ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။