ဖိလစ်ပိုင်ငလျင်ကြောင့် ၁၅ ဦးသေဆုံးပြီး ဆူနာမီဖြစ်ပွားမည်ကို စိုးရိမ်နေရမှုများအကြောင်း သိထားသင့်သည်များ

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း မင်ဒါနာအိုကျွန်းအနီးတွင် ပြင်းအား ၇.၈ ရှိသည့် အင်အားပြင်း ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံအများအပြားတွင် ဆူနာမီဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိနေကြောင်း သတိပေးချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် လူ ၁၅ ဦးခန့် သေဆုံးနိုင်ကြောင်း စိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။

ငလျင်နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိအချိန်အထိ သိရှိထားရသည့် အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

အမေရိကန် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးဌာန (USGS) ၏ အဆိုအရ ငလျင်သည် တနင်္လာနေ့ နံနက်ပိုင်း ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၇:၄၀ နာရီမတိုင်မီ (တနင်္ဂနွေနေ့ ည ၂၃:၄၀ GMT) တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မင်ဒါနာအိုကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းရှိ ဆာရန်ဂါနီပြည်နယ်၊ မာဆင်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၀) အကွာ ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ငလျင်သည် မြေအောက်အနက် ၃၃ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) ခန့်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ကျောင်းများ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေပြီး ငလျင်ဒဏ်ကို ပြည်နယ်တစ်ဒါဇင်ခန့်တွင် ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်မှ ၄၂၀ ကီလိုမီတာ (၂၆၁ မိုင်) အကွာရှိ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူလာဝေစီကျွန်း၊ မာနာဒိုမြို့အထိ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။

ဒေသစံတော်ချိန် နံနက်နှောင်းပိုင်းအထိ ဖိလစ်ပိုင် မီးတောင်နှင့် ငလျင်ဗေဒဌာန (PHIVOLCS) က နောက်ဆက်တွဲငလျင် ၁၃၈ ကြိမ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ပြီး အပြင်းထန်ဆုံးမှာ ပြင်းအား ၆.၇ ရှိသည်။

ဖိလစ်ပိုင်အာဏာပိုင်များသည် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို အကဲဖြတ်လျက်ရှိပြီး အရပ်ဘက်ကာကွယ်ရေးရုံးက လူ ၁၅ ဦး သေဆုံးကာ ၁၂၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဆိုသည့် ကနဦးသတင်းများကို အတည်ပြုနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ ဒဏ်ရာရရှိသူအများစုမှာ ပြိုကျလာသော အဆောက်အအုံ အပိုင်းအစများ ထိမှန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ပမာဏ အပြည့်အစုံကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။

ဖိလစ်ပိုင်တောင်ပိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှားမြောက်ပိုင်းနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ ဘော်နီယိုကျွန်းရှိ ဆာဘားပြည်နယ်တို့တွင် ဆူနာမီသတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျပန်မိုးလေဝသအေဂျင်စီကလည်း အကြံပြုချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၀.၂ မီတာ (၈ လက်မ) သို့မဟုတ် ထိုထက်နည်းသော ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း၊ ကူးတို့သင်္ဘောများ အနည်းငယ် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကမ်းခြေများကို ကြိုတင်ကာကွယ်မှုအဖြစ် ပိတ်ထားခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အမေရိကန် ဆူနာမီသတိပေးစနစ်က နိုင်ငံအများအပြား ထိခိုက်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး သြစတြေးလျနိုင်ငံကလည်း ၎င်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ကနဦး သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ မာနာဒိုမြို့ရှိ မျက်မြင်သက်သေများက ငလျင်ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားသည်။ အင်ဒိုနီးရှား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် လျော့ပါးရေးအေဂျင်စီ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အဗ္ဗဒူ မူဟာရီ၏ အဆိုအရ ပျက်စီးမှု အနည်းငယ်သာ ရှိကြောင်း သိရသည်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ မြောက်ဆူလာဝေစီရှိ ဒေသအချို့တွင် အမြင့် ၀.၇၅ မီတာ (၂.၅ ပေ) ရှိသည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အနီးဆုံးဖြစ်သည့် ဝေးလံခေါင်သီသော ဆန်ဂီဟေးကျွန်းစုမှ ဒေသခံများအပါအဝင် လူအများအပြားသည် ပိုမိုလုံခြုံသော နေရာများသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။

"သူတို့ဟာ အခု ဆူနာမီအန္တရာယ်ကနေ ရှောင်ရှားဖို့ ကမ်းခြေကနေ ဝေးရာ မြင့်မားတဲ့နေရာတွေကို ရွှေ့ပြောင်းနေကြပါတယ်" ဟု ဒေသခံ ဂျူဖရီ ဒါလီတာက နိုင်ငံပိုင်သတင်းဌာန Antara သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာက တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံအရွယ်အစားရှိ မင်ဒါနာအိုကျွန်းတွင် ချက်ချင်း သဘာဝဘေးတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းစခန်းများ ပြင်ဆင်ထားရန်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အသင့်ရှိနေရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။

"အမျိုးသားအစိုးရအနေနဲ့ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေပြီး မင်ဒါနာအိုကို ကျွန်တော်တို့ စွန့်ပစ်ထားမှာ မဟုတ်ပါဘူး" ဟု ၎င်းက ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် ဖော်ပြထားသည်။

လူဦးရေ ၇၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည့် မင်ဒါနာအိုရှိ ဂျင်နရယ်ဆန်းတို့စ်မြို့မှ ဒေသန္တရအစိုးရက မျှဝေထားသော ဗီဒီယိုဖိုင်တွင် အမြန်စား အစားအသောက်ဆိုင်တစ်ခု တည်ရှိသည့် အဆောက်အအုံ ပြိုကျသွားသည်ကို တွေ့ရပြီး ဖုန်မှုန့်များ လေထဲတွင် လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားစဉ် ကြောက်လန့်နေသော လူအများအပြား ထွက်ပြေးနေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။

ဂျင်နရယ်ဆန်းတို့စ်မြို့ရှိ ဆေးရုံတစ်ခုတွင် အထပ်မြင့်များ၌ အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် လူနာများကို ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရပြီး မြို့ရှိ Notre Dame of Dadiangas တက္ကသိုလ် အဆောက်အအုံတစ်ခု ပြိုကျခဲ့သော်လည်း အတွင်း၌ မည်သူမျှ မရှိခဲ့ပေ။

"ကျွန်တော် စားပွဲအောက်မှာ ဝင်ပုန်းခဲ့ရတယ်။ ငလျင်က အရမ်းကြာပြီး ပြင်းထန်တယ်" ဟု တက္ကသိုလ်ဥက္ကဋ္ဌ မန်နျူရယ် ဒီလီယွန်က DZMM ရုပ်သံလိုင်းသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆာရန်ဂါနီပြည်နယ်ရှိ အာဏာပိုင်များ၏ ရုပ်ပုံများတွင် ပျက်စီးသွားသော ဆိုင်ခန်းများ၊ ပြိုကျနေသော ဆိုင်းဘုတ်များ၊ ကွဲအက်နေသော ပြတင်းပေါက်များနှင့် ပြိုကျလာသော ကွန်ကရစ်အပိုင်းအစများပုံကို တွေ့ရသည်။

ဖိလစ်ပိုင်စစ်တပ်က ၎င်းတို့၏ သဘာဝဘေးတုံ့ပြန်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို ထိခိုက်ခံစားရသည့် ဒေသများသို့ စေလွှတ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ငလျင်လှုပ်ခတ်ချိန်တွင် ဒေသခံကျောင်းတစ်ခုက မျှဝေထားသော ဗီဒီယိုဖိုင်တွင် ကလေးငယ်အုပ်စုကြီးတစ်ခုသည် ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေရင်း ဘေးဘီသို့ ပြင်းထန်စွာ ယိမ်းထိုးနေကြပြီး အချို့မှာ ဆရာမများကို ဖက်ထားကြကာ နောက်ကွယ်တွင် ယာယီအမိုးအကာတစ်ခု ပြိုကျသွားချိန်တွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ပြေးသွားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။

ဆာရန်ဂါနီ၏ အလာဘယ်မြို့ ရဲမှူး ဘန်ဂျီ အန်ချီတာက ငလျင်သည် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အလံတင်အခမ်းအနား ကျင်းပနေစဉ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး လူအချို့ မူးလဲသွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်။

"ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ ကြုံဖူးသမျှထဲမှာ အပြင်းထန်ဆုံး ငလျင်ပါပဲ" ဟု အန်ချီတာက ဖုန်းဖြင့် ပြောကြားခဲ့သည်။

မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါ အီဘရာဟင်က ၎င်း၏အစိုးရအနေဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်ကို ကူညီရန် အသင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"ထိခိုက်ခံစားရသူအားလုံးရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် ဆုတောင်းပေးပါတယ်။ ရှေ့ဆက်ရမယ့် ခက်ခဲတဲ့နေ့ရက်တွေမှာ သူတို့ ခွန်အားနဲ့ သတ္တိရှိပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းပါတယ်" ဟု အန်ဝါက X (ယခင် Twitter) တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

ယခုနောက်ဆုံးလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်မှာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ၁၂ နှစ်အတွင်း အသေအပျောက်အများဆုံး ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် ၈ လအကြာတွင် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ဆီဘူးကျွန်းအနီးတွင် ပြင်းအား ၆.၉ ရှိသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၇၉ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ နှစ်ပတ်အကြာတွင် မင်ဒါနာအို၌ အင်အားပြင်းငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး အပြင်းထန်ဆုံးမှာ ပြင်းအား ၇.၄ ရှိသည်။

ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့သည် နှစ်စဉ် ငလျင်ရာပေါင်းများစွာကို ကြုံတွေ့နေရပြီး တောင်အမေရိကမှ ရုရှားနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားဒေသအထိ ဆန့်တန်းနေသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများသော ပစိဖိတ်မီးကွင်း (Pacific Ring of Fire) ၏ ဘူမိဗေဒအရ ရှုပ်ထွေးသော အစိတ်အပိုင်းများတွင် တည်ရှိနေသည်။