အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် လောင်စာဆီဈေးနှုန်း နှစ်ဆနီးပါးမြင့်တက်လာမှုကြောင့် လေကြောင်းလိုင်းများ၏ အမြတ်ငွေများ သိသိသာသာကျဆင်းလာ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နွေရာသီ ခရီးသွားလာမှု အထွတ်အထိပ်ကာလ မတိုင်မီ လေယာဉ်ဆီဈေးနှုန်းများမှာ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာနေသည်။ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်တင်ပို့မှုအတွက် အရေးပါသော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) တွင် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်စေခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမေရိကန် ပို့ဆောင်ရေးဌာန၏ အချက်အလက်များအရ လေယာဉ်ဆီစရိတ်သည် မတ်လတွင် ၂၆ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလတွင် ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ခုန်တက်ကာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆.၅ ဘီလီယံနီးပါးအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဂါလံ (၃.၇၈ လီတာ) တစ်ဂါလံလျှင် ကုန်ကျစရိတ်မှာ ယခင်နှစ် အလားတူအချိန်ကထက် ၁.၈၁ ဒေါ်လာ မြင့်တက်လာပြီး ၄.၁၁ ဒေါ်လာအထိ ရှိလာသည်။

ကမ္ဘာ့လေကြောင်းသွားလာမှု၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လေကြောင်းလိုင်းပေါင်း ၃၇၀ ကျော်ပါဝင်သော နိုင်ငံတကာလေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးအသင်း (IATA) က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ကဏ္ဍတစ်ခုလုံး၏ အသားတင်အမြတ်ငွေမှာ စုစုပေါင်း ၂၃ ဘီလီယံဒေါ်လာသာ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ယင်းပမာဏသည် ယခင်က ခန့်မှန်းထားသည့် ၄၁ ဘီလီယံဒေါ်လာထက် များစွာလျော့နည်းပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်၏ ၄၅ ဘီလီယံဒေါ်လာထက်လည်း ကျဆင်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။

IATA က အမြတ်ငွေပမာဏသည် “ကိုဗစ်ကာလနောက်ပိုင်း အားအနည်းဆုံးရလဒ်” ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ဆိုသည်။

အမေရိကန် အလုပ်သမားဌာန၏ အလုပ်သမားစာရင်းအင်းဗျူရို၏ အချက်အလက်များအရ စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ အမေရိကန်ပြည်တွင်း လေယာဉ်လက်မှတ်ခများသည် ၅.၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး မတ်လတွင် ၂.၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဧပြီလတွင် ၂.၈ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ယင်းမှာ လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့မှုအပေါ် ဖိအားများကြောင့် ဖြစ်သည်။

“လေယာဉ်ဆီ ရရှိနိုင်မှုမှာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပြီး ဈေးနှုန်းမှာ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းကတည်းက နှစ်ဆနီးပါး မြင့်တက်လာခဲ့သည်” ဟု IATA က ၎င်း၏ အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။

ဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်နေသော်လည်း အမေရိကန်၏ အလုပ်များသော နွေရာသီ ခရီးသွားရာသီအတွက် ပြည်တွင်းလေကြောင်းခရီးစဉ်များကို ဆက်လက် ကြိုတင်ဘွတ်ကင်လုပ်နေကြဆဲဖြစ်သည်။ အမေရိကန် မော်တော်ယာဉ်အသင်း (American Automobile Association) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ နွေရာသီ၏ အလွတ်သဘောအစဟု သတ်မှတ်ထားသည့် မေလ ၂၃ ရက်မှ ၂၅ ရက်အထိ မော်ရီရယ်ဒေး (Memorial Day) အားလပ်ရက်တွင် ပြည်တွင်းခရီးသွားလာမှု မြင့်တက်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အဆိုပါအဖွဲ့က ခရီးသွား ၃.၆ သန်းသည် ပြည်တွင်းလေကြောင်းခရီးစဉ်များကို အသုံးပြုကြလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

သို့သော် လေကြောင်းလိုင်းများသည် ဖိအားများ တိုးမြင့်လာနေပြီး အချို့သောကိစ္စရပ်များတွင် လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းရသည်အထိ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ဘတ်ဂျက်လေကြောင်းလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Spirit Airlines သည် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်ကြာပြီးနောက် မေလအစောပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ တရားရုံးသို့ တင်ပြသည့် စာရွက်စာတမ်းများတွင် အဆိုပါလေကြောင်းလိုင်းက ၎င်းတို့၏ ပြိုလဲမှုမှာ လေယာဉ်ဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဧပြီလတွင် United Airlines ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Scott Kirby က ချီကာဂိုအခြေစိုက် အဆိုပါလေကြောင်းလိုင်းအနေဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် လက်မှတ်ခများကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့်ကောက်ခံရန် လိုအပ်လိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က American Airlines သည် ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် အချို့သော လေကြောင်းခရီးစဉ်များကို ယာယီရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိခိုက်မှုရှိသည့် လမ်းကြောင်းများတွင် Charlotte မှ Sacramento နှင့် Los Angeles မှ Pittsburgh အပါအဝင် တိုက်ကြီးဖြတ်ကျော် ဝန်ဆောင်မှုအချို့ ပါဝင်သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းနှင့် အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့လေကြောင်းလိုင်းကြီးများသည် ပိတ်ထားသော သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ထားသော လေပိုင်နက်များကို ရှောင်ကွင်း၍ ပျံသန်းနေရပြီး လောင်စာဆီ ပိုမိုသုံးစွဲရခြင်းနှင့် ရှိပြီးသား စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် ဖိအားများ တိုးလာစေသည်။

ကမ္ဘာ့လေကြောင်းလိုင်းများ၊ အထူးသဖြင့် ဥရောပအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများသည် ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် ရုရှားလေပိုင်နက် ပိတ်ထားရမှုကြောင့် အာရှသို့သွားမည့် လမ်းကြောင်းများတွင် ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီးဖြစ်သည်။

IATA သည် လေကြောင်းလိုင်းများ၏ လောင်စာဆီကုန်ကျစရိတ်မှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ၂၅၂ ဘီလီယံဒေါ်လာခန့်ရှိရာမှ ယခုနှစ်တွင် ၃၅၀ ဘီလီယံဒေါ်လာခန့်အထိ မြင့်တက်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး လောင်စာဆီသည် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစရိတ်၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါး ရှိနေသည်။

Wall Street တွင် အမေရိကန် လေကြောင်းလိုင်းကြီးအများစုမှာ နေ့လယ်ပိုင်း အရောင်းအဝယ်တွင် ကျဆင်းနေသည်။ Delta Air Lines သည် ၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ United သည် ၀.၃၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ JetBlue သည် ၁ ရာခိုင်နှုန်းကျော်နှင့် Southwest သည် ၀.၉ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ကျဆင်းခဲ့သည်။ သို့သော် American Airlines မှာမူ ဈေးကွက်ဖွင့်လှစ်ချိန်မှစ၍ ၁.၄ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တနင်္လာနေ့ အာရှဈေးကွက် အရောင်းအဝယ်ချိန်အတွင်း ရေနံဈေးနှုန်းမှာ ၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အစ္စရေးက အီရန်ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် လက်ဘနွန်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် စစ်ပွဲကြီးမားလာမည့်အရေးမှ အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်နိုင်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်များ လျော့နည်းသွားသဖြင့် ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းမှာ ၂ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး ခုန်တက်သွားခဲ့သည်။

အီရန်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များက အစ္စရေးအပေါ် စစ်ရေးအရဆောင်ရွက်မှုများ ပြီးဆုံးကြောင်း ကြေညာပြီးနောက် အမေရိကန် နံနက်ပိုင်းတွင် ယင်းဈေးနှုန်းများ ပြန်လည်ကျဆင်းသွားခဲ့သော်လည်း လက်ဘနွန် သို့မဟုတ် အီရန်နယ်မြေကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ပါက တုံ့ပြန်သွားမည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။

စီးပွားရေး မသေချာမရေရာမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် ဘေးကင်းသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည့် ရွှေဈေးမှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဖြစ်နိုင်ခြေများကြောင့် စက်ရှင်အနိမ့်ဆုံးအမှတ်မှ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။

ရွှေဈေးမှာ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့နောက်ပိုင်း အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည့် ၄,၂၆၈.၃၉ ဒေါ်လာသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် တစ်အောင်စလျှင် ၄,၃၃၁.၆၉ ဒေါ်လာတွင် တည်ငြိမ်နေသည်။

သြဂုတ်လအတွက် အမေရိကန် ရွှေဈေးအနာဂတ်မှာ ၀.၂ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းပြီး ၄,၃၅၆.၅၀ ဒေါ်လာတွင် ရှိနေသည်။

ချစ်ပ်ထုတ်လုပ်သူများ၏ ရှယ်ယာရောင်းချမှုကြောင့် ထိခိုက်မှုရှိသော်လည်း အမေရိကန်၏ အဓိကညွှန်းကိန်းများမှာ တနင်္လာနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် မြင့်တက်နေသည်။ Nasdaq သည် ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် S&P 500 သည် ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။ သို့သော် Dow Jones Industrial Average မှာမူ ဈေးကွက်ဖွင့်ချိန်မှစ၍ ၀.၁ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့သည်။