ရက် ၁၀၀ စစ်ပွဲအပြီး အီရန်- ရှင်သန်ရပ်တည်မှု၏ အောင်ပွဲ

အစိုးရပြောင်းလဲရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်း၍ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၀၀ ပြည့်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ဧပြီလကတည်းက မခိုင်မာသော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခု ရှိခဲ့သော်လည်း ပစ်ခတ်မှုများဖြင့် ပုံမှန်ချိုးဖောက်ခံခဲ့ရသည်။ လက်ဘနွန်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ ပိတ်ထားဆဲဖြစ်သည်။

ဤအချိန်တွင် နှစ်ဖက်စလုံး၏ ရည်မှန်းချက်များ မပြည့်ဝသေးသောကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးမှာ ဝေးကွာနေဆဲဖြစ်သည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် တဲလ်အဗစ်တို့၏ ရည်မှန်းချက်မှာ အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ဖျက်ဆီးရန်သာမက အီရန်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးယန္တရားများကို အားနည်းစေပြီး ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲအတွက် နေရာဖန်တီးရန်လည်း ဖြစ်သည်။

တီဟီရန်အတွက် အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ မည်သည့်ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်မဆို အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ၎င်း၏ ဆက်လက်တည်တံ့မှုကို သေချာစေရန်ဖြစ်သည်။ ဤအမြင်အရ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် အသာစီးရနေသည်ဟု ရှုမြင်သည်။

စစ်ပွဲကြောင့် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးနယ်ပယ်မှ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် ဒါဇင်ပေါင်းများစွာ အပါအဝင် အီရန်နိုင်ငံသား ၃,၄၀၀ ကျော် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် အီရန်အနေဖြင့် ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်မှု၊ လက်နက်တိုက် သို့မဟုတ် နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းမရှိကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသခဲ့သည်။

ပဋိပက္ခ၏ ပထမနှစ်ပတ်အတွင်း အီရန်၏ ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ စစ်ဆင်ရေးများက ပစ်လွှတ်စက်များကို အစားထိုးနိုင်သည်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် နှစ်ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော်ကြာ တီထွင်ခဲ့သော ဟန့်တားရေးစနစ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် ၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲတွင် ပျက်စီးခဲ့ပြီးဖြစ်သော နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အရပ်ဘက်အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများလည်း ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲမစမီကတည်းက ခံစားနေရသော စီးပွားရေးမှာ ထပ်မံကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း တီဟီရန်က ဒေသတစ်ဝန်းတွင် မွေးမြူထားသော မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ ကွန်ရက်မှာ ဆက်လက်အားနည်းနေသည်။ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များကို လက်ခံထားသော ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများရှိ နေရာများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြင့် အီရန်သည် ယခင်က ဆက်ဆံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော အိမ်နီးချင်းများကို ပိုမိုဝေးကွာစေခဲ့သည်။

သို့သော် စစ်ပွဲသည် အီရန်၏ ရန်သူများအတွက်လည်း ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အီရန်၏ ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများသည် ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်စစ်စခန်းအများအပြားကို ထိမှန်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ ကာကွယ်မှု ကန့်သတ်ချက်များကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။

ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့မလိုလားသော ပဋိပက္ခထဲသို့ ဆွဲသွင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ နယ်မြေအတွင်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အထောက်အပံ့ပေးသော လုံခြုံရေးအာမခံချက်များသည် ယခင်ကထက် ယုံကြည်စိတ်ချရမှု နည်းပါးလာပုံရသည်။

ထို့ကြောင့် စစ်ပွဲ၏ အရှည်ကြာဆုံး အကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ အီရန်၏ စွမ်းရည်များ ပျက်စီးခြင်းထက် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးဖွဲ့စည်းပုံတွင် မရေရာမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်း အီရန်သည် ကမ္ဘာ့ပင်လယ်ရေကြောင်းမှ သယ်ယူပို့ဆောင်သော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ကိုင်တွယ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ရေကြောင်းသွားလာမှုကို ကန့်သတ်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်သည် ရေလမ်းကြောင်းကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် မတ်လတွင် လေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး ဧပြီလတွင် အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ရေတပ်ပိတ်ဆို့မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကြိုးပမ်းမှုများရှိသော်လည်း ရေလက်ကြားမှာ ပိတ်ထားဆဲဖြစ်သည်။ အီရန်က စစ်ဆေးပြီးသော သင်္ဘောအနည်းငယ်သာ ဖြတ်သန်းခွင့်ရခဲ့သည်။

သံတမန်ရေးရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် စစ်ရေးအခြေအနေကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်က လမ်းကြောင်းလုံခြုံရေးအတွက် နေတိုးနှင့် ၎င်း၏ ဥရောပနှင့် အာရှမိတ်ဖက်များထံမှ အကူအညီတောင်းခံသောအခါ ၎င်းတို့က ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဥရောပအစိုးရများက ထိုပဋိပက္ခကို ၎င်းတို့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်ပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

တီဟီရန်အတွက် ဤရလဒ်က အီရန်နိုင်ငံ၏ အဓိကအချက်အချာကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်အားကြီးနိုင်ငံသည် ရေကြောင်းလမ်းတစ်ခုတည်းကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် ၎င်း၏မဟာမိတ်များကို စည်းရုံးနိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုကို အီရန်တွင် စီးပွားရေးအရ အသာစီးရသည့်အချက်အဖြစ်သာမက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့အတွက် နိုင်ငံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် နောက်ပြန်ဆုတ်မှုအဖြစ်လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြပြီး ၎င်း၏ရန်သူများအပေါ် ကုန်ကျစရိတ်များ ချမှတ်သည့် မဟာဗျူဟာသည် ထိရောက်ကြောင်း သက်သေအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။

အားတက်လာသော အီရန်သည် အမေရိကန်၏ အခြေအနေမဲ့ လက်နက်ချရန် တောင်းဆိုမှုများကို ပယ်ချခဲ့ပြီး လက်နက်ချမည့်အစား ဆွေးနွေးမှုများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့ထံမှ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် ဆက်လက်ပံ့ပိုးမှုများက တီဟီရန်အား ဤစစ်ပွဲကို သီးခြားပဋိပက္ခတစ်ခုအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတကာစနစ်အပေါ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြိုင်ဆိုင်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ပုံဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။

ပြည်တွင်းရေးရာတွင် အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ဆက်လက်တည်တံ့မှုကို ပြသခြင်းဖြင့် တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် ၎င်း၏သား မိုဂျ်တာဘာကို ရက်ပိုင်းအတွင်း ဆက်ခံသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ခေါင်းဆောင်သစ်၏ လူထုရှေ့မှ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပျောက်ကွယ်နေခြင်းက နောက်ထပ်မေးခွန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသော်လည်း အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် တည်ငြိမ်မှုနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အမြင်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။

၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်စံနှုန်းများအရ တီဟီရန်သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် အသာစီးရနေသည်ဟု ရှုမြင်သည်။ ၎င်း၏ရန်သူများက အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဖြုတ်ချနိုင်ခြင်းမရှိခြင်းသည် ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်မှုအမြင်တွင် အရေးကြီးသောအရာဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်လက်တည်တံ့နေသရွေ့ အခြားဆုံးရှုံးမှုအားလုံးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။

အီရန်သည် ယခုအခါ ၎င်း၏ရှင်သန်မှုကို ဒေသတွင်းအဆင့်အတန်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြန်လည်ရရှိရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းနေပုံရပြီး အထူးသဖြင့် ပဋိပက္ခ၏ မည်သည့်ဖြေရှင်းချက်ကိုမဆို လက်ဘနွန်စစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ရေးနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုလျှော့ချရေးတွင် ပါဝင်သူအဖြစ် ရပ်တည်လိုသည်။

ရည်မှန်းချက်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း သြဇာအာဏာ ကျဆင်းမှုကို ရပ်တန့်ရန်၊ အထူးသဖြင့် ဆီးရီးယားရှိ ၎င်း၏အနေအထား ဆုံးရှုံးမှုကို ရပ်တန့်ရန်နှင့် ကျန်ရှိနေသော အသာစီးရမှုကို ဆက်လက်သက်ဆိုင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲရန်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ၎င်း၏ ရိုးရာစစ်ရေးဟန့်တားမှု မအောင်မြင်ခြင်းက အီရန်ခေါင်းဆောင်မှုအတွင်း နျူကလီးယားစွမ်းရည်တစ်ခုတည်းသာ အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများကို တားဆီးနိုင်ခဲ့မည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို အားဖြည့်ပေးခဲ့သည်။

ဤအမြင်က နျူကလီးယားပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ပိုမိုခက်ခဲစေပြီး ထို့ကြောင့် အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများကို ရှုပ်ထွေးစေနိုင်သည်။

ပြည်တွင်းတွင် စစ်ပွဲသည် ဆောင်းရာသီတစ်လျှောက် ဆန္ဒပြပွဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများကို ယာယီအားဖြင့် ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ပြင်ပခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် အမျိုးသားခုခံကာကွယ်ရေးကို အာရုံစိုက်သည့် စကားလုံးများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်မှုနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတို့သည် ပြည်တွင်းအခြေအနေကို ကွဲပြားစွာ ရှုမြင်ကြသည်။ ပထမအုပ်စုက ဆန္ဒပြပွဲများက ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များကို သိရှိနားလည်ပြီး ဒုတိယအုပ်စုကမူ သဘောထားကွဲလွဲမှုနှင့် ပြင်ပဖိအားများကို စုစည်းထားသော တည်ရှိမှုဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။ ဤကွဲပြားမှုသည် စစ်ပွဲကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ပင် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး၏ ဦးတည်ရာကို ပုံဖော်ပေးလိမ့်မည်- ပိုမိုဖိနှိပ်မှုဆီသို့ သို့မဟုတ် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆီသို့ ဖြစ်သည်။

မဖြေရှင်းရသေးသော မေးခွန်းအချို့ ကျန်ရှိနေသည်- အစိုးရရှင်သန်မှုကို အောင်ပွဲနှင့် တန်းတူထားသော ခေါင်းဆောင်မှုသည် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရရှိနိုင်ပါမည်လား။ သို့မဟုတ် ပိုမိုပြတ်သားသော ရပ်တည်ချက်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခုတည်းသာ ၎င်း၏အနာဂတ်ကို အာမခံနိုင်သည်ဟု ကောက်ချက်ချမည်လား။ နောက်ထပ် ရက်ပေါင်း ၁၀၀ က ကျွန်ုပ်တို့ကို အဖြေများ ပေးနိုင်ပါသည်။

ဤဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသော အမြင်များသည် စာရေးသူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်များဖြစ်ပြီး Al Jazeera ၏ အယ်ဒီတာအဖွဲ့၏ ရပ်တည်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုခြင်းမရှိပါ။