ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးနှင့် လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေး- လက်ဘနွန်တွင် နှစ်ခုစလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါ့မလား။

တနင်္လာနေ့က ကြေညာခဲ့သည့် “ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးဌာန” (deconfliction cell) သည် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား ဖြစ်ပေါ်နေသော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဟု ဆိုသည့်အရာကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ယန္တရားသည် ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများအကြား ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်ရန်နှင့် သီးခြားဖြစ်ရပ်များမှတစ်ဆင့် ပိုမိုပြင်းထန်သော အကြမ်းဖက်မှုများအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းမသွားစေရန် တားဆီးပေးနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အဆိုပါယန္တရားကို ထောက်ခံထားပြီး၊ ၎င်းသည် အမေရိကန်-အီရန် နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို ပျက်ပြားစေနိုင်သည့် အလားအလာအရှိဆုံး ပြဿနာမှာ လက်ဘနွန်ဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း၌ စစ်ပွဲအလုံးအရင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာမည်ကို စိုးရိမ်နေရသဖြင့် အထူးစိတ်ဝင်စားလျက်ရှိသည်။

အစ္စရေးအနေဖြင့် လက်ဘနွန်ကို အကျိုးဆက်မရှိဘဲ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ကြောင်း အီရန်က အကြိမ်ကြိမ် အတိအလင်း ပြောကြားထားသည်။ အစ္စရေးဘက်ကမူ လက်ဘနွန်အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်သည့် ၎င်း၏စွမ်းရည်ကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ထားသလို၊ ၎င်း၏ မြောက်ဘက်အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံအတွင်း သိမ်းပိုက်ထားသည့် နယ်မြေများမှ ဆုတ်ခွာရန်လည်း ငြင်းဆန်ထားသည်။

အမေရိကန်သည် အဆိုပါ ရပ်တည်ချက်နှစ်ခုအကြား ပေါင်းကူးပေးရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ လက်ဘနွန်အပေါ် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို မနှစ်မြို့ကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြသနေသလို၊ အီရန်လိုလားသော ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ကို လက်နက်စွန့်ရန်လည်း တောင်းဆိုနေသည်။ ဤအချက်မှာ လက်ဘနွန်အစိုးရကိုယ်တိုင်လည်း တွန်းအားပေးနေသည့် အချက်ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို လက်နက်စွန့်စေရန် တွန်းအားပေးမှုမှာ အမေရိကန်-အီရန် စစ်ပွဲမတိုင်မီကတည်းက ရှိနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးရှိ ပဋိပက္ခကို ထောက်ခံသူများသည် အီရန်ရှိ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံကို ဖြုတ်ချမည်ဟု ကနဦးတွင် ကတိပေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အီရန်၏ စွမ်းရည်က ၎င်းကို ပိုမိုအားကောင်းသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ အဓိကမဟာမိတ်ဖြစ်သော ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို လက်နက်စွန့်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ခုခံနိုင်စွမ်း ပိုမိုအားကောင်းလာစေခဲ့သည်။

အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတ JD Vance က အဆိုပါ ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးဌာနကို ထောက်ခံထားသည်။ သူ၏ အကြောင်းပြချက်မှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ရှိနေသော်လည်း အစ္စရေးက လက်ဘနွန်ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေပြီး လက်ဘနွန်နိုင်ငံသား ဒါဇင်နှင့်ချီ သေဆုံးနေရသော်လည်း၊ တိုက်ခိုက်မှု၏ အတိုင်းအတာမှာ ယခင်ကထက် လျော့နည်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိ အကြမ်းဖက်မှုအဆင့်ကို ထိန်းထားနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လျော့ကျသွားခြင်းရှိပါက အမေရိကန်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အောင်မြင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

“အမေရိကန်သမ္မတ ကိုယ်တိုင်ပြောခဲ့သလိုပဲ၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာ ဒီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွေက ပစ်ခတ်မှု နည်းနည်းပဲ လျော့သွားတာကို ဆိုလိုတာပါ” ဟု Vance က တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ကတော့ ပစ်ခတ်မှုတွေ ဖြစ်လာခဲ့ရင်၊ ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးကို ပစ်ခတ်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အစ္စရေးက ပြန်လည်တုံ့ပြန်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဒေသတွင်းမှာ တခြားပဋိပက္ခတွေ ပေါ်ပေါက်လာရင်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကျွန်တော်တို့ အမှန်တကယ် ဆွေးနွေးပြီး ပစ်ခတ်မှုတွေကို ဘယ်လိုရပ်တန့်ရမလဲဆိုတာကို ရှာဖွေနိုင်ဖို့ သင့်လျော်တဲ့ ညှိနှိုင်းမှုတွေ ရှိနေစေချင်ပါတယ်”

အမေရိကန်သည် လက်ဘနွန်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် နောက်ဆုံးတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ လေးလအကြာ အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်စစ်ပွဲ စတင်ချိန်မှစ၍ အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တွင် လူပေါင်း ၄,၁၉၂ ဦးထက်မနည်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဂါဇာတွင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စစ်ပွဲစတင်ပြီးနောက် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ ၎င်း၏ မြောက်ဘက်အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံကို အဆင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။

လက်ဘနွန်နှင့် အစ္စရေးတို့အကြား တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုများကို ဝါရှင်တန်တွင် ယခုသီတင်းပတ်၌ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေသော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာမှာမူ အဆိုပါဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဘဲ တရားဝင် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိသည်။

“လက်ဘနွန်အာဏာပိုင်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဝါရှင်တန်သို့ ဆွဲခေါ်သွားသည့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပွဲများမှာ လက်ဘနွန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သိမ်းပိုက်ပြီး ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်ကို ဇီယွန်ဝါဒီတို့၏ သိမ်းပိုက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ တရားမဝင်အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်သူများဘက်သို့ ပြောင်းလဲပေးမည့် အမေရိကန်အစိုးရ၏ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များကို ခေါင်းညိတ်အတည်ပြုပေးရန်သာ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပြီး အတည်ပြုပြီးဖြစ်သည်” ဟု ဟစ်ဇ်ဘိုလာက တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ကြေညာချက်၌ ဖော်ပြထားသည်။

သို့သော်လည်း ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ယန္တရားကို ကြေညာခြင်းသည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှာ လုံးဝပျက်ပြားသွားမည့် အခြေအနေတွင် မရှိသေးကြောင်း ပြသနေသည်။

“ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးဌာနဆိုတာ ဒီလုပ်ဆောင်ချက်ကို လက်တွေ့ကျကျ ဖြစ်လာစေဖို့ ကြိုးပမ်းရာမှာ လူတွေထင်ထားတာထက် ပိုပြီး အလေးအနက်ထားကြောင်း ပြသနေတာပါ” ဟု Chatham House ရှိ Global Governance and Security Centre ၏ ဒါရိုက်တာနှင့် International Law Programme ၏ အစီအစဉ် ဒါရိုက်တာ Marc Weller က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါဟာ ဒီပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အဓိပ္ပာယ်ရှိစေပြီး ပဋိပက္ခ ပိုမိုကြီးထွားလာခြင်းကို ရှောင်ရှားဖို့ ကြိုးပမ်းတဲ့ အလွန်အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခုပါ”

အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်ရှိနေပြီး အစ္စရေးအရာရှိများကလည်း နိုင်ငံအတွင်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်ကို စွန့်လွှတ်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေသဖြင့် ပဋိပက္ခမှာ ပိုမိုပြင်းထန်သော အဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားနိုင်သည့် အလားအလာမှာ အမြဲရှိနေသည်။ ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ယန္တရားကြောင့် ထိုအခြေအနေမျိုးကို ရှောင်ရှားနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

“ဒီယန္တရားက ရန်စမှုတွေ မလုပ်မိအောင် သေချာစေဖို့ ကူညီပေးသင့်ပြီး၊ အကယ်၍ ဖြစ်လာခဲ့ရင်လည်း တုံ့ပြန်မှုက ကန့်သတ်ချက်အတွင်းမှာပဲ ရှိနေစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု Weller က ပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန်က အစ္စရေးကို ဖိအားပေးမည်ဖြစ်သလို အီရန်ကလည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ထိုနည်းတူ ဖိအားပေးလိမ့်မည်ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးဆိုသည်မှာ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခြင်းကို မဖြစ်မနေ ဆိုလိုခြင်းဟုတ်မဟုတ်မှာ စောင့်ကြည့်ရဦးမည်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နှင့် လက်ဘနွန်အစိုးရတို့က ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ လက်နက်များကို နိုင်ငံတော်၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဆက်လက်တောင်းဆိုနေပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အီဂျစ်နှင့် အခြားနိုင်ငံများကလည်း ထိုကိစ္စကို ရှေ့တန်းတင်ရန် ဒေသတွင်းမှ ထောက်ခံမှုများ ရှိနေသည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ အဓိကထောက်ပံ့သူအနေဖြင့် အီရန်က အဖွဲ့၏ လက်နက်စွန့်လွှတ်မှုကို ဆန့်ကျင်ထားသည်။

“ဟစ်ဇ်ဘိုလာ လက်နက်စွန့်တဲ့အချိန်ဆိုတာမျိုး ဘယ်တော့မှ ရှိလာမယ်လို့ ကျွန်တော် မထင်ပါဘူး” ဟု Tahrir Institute for Middle East Policy မှ နယ်ပယ်ပြင်ပမှ ပညာရှင် Karim Safieddine က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဟစ်ဇ်ဘိုလာရဲ့ လက်ရှိစွမ်းရည်က လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်အနည်းငယ်ကနဲ့ မတူတော့ပေမဲ့၊ သူတို့က အလွန်စည်းစနစ်ကျတဲ့ လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်တဲ့အတွက် ဒေသအဆင့်မှာ လက်နက်ရှာဖွေဖို့ နည်းလမ်းတစ်ခုတော့ အမြဲရှိနေမှာပါ”

ယခင်က အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Marco Rubio က ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို လက်နက်စွန့်စေရန် တိုက်ခိုက်မည့် လက်ဘနွန်စစ်သားများပါဝင်သော အထူးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို လေ့ကျင့်ပေးမည့် အစီအစဉ်တစ်ခုကို တင်ပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုးသည် ပြည်တွင်းရေး ပဋိပက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများနှင့် အရာရှိများက ယခင်က သတိပေးခဲ့ကြသည်။

“ဒီအဆိုပြုချက်က အစကတည်းက ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိတဲ့အရာပါ၊ လက်ဘနွန်စစ်တပ်ကို ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို တိုက်ခိုက်ဖို့ သီးသန့်လေ့ကျင့်ပေးတာကို လက်ဘနွန်အစိုးရက ဘယ်လိုနည်းနဲ့မှ လက်ခံလိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော် မမြင်ပါဘူး” ဟု Atlantic Council မှ နယ်ပယ်ပြင်ပမှ ပညာရှင်နှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအကြောင်း စာအုပ်ရေးသားသူ Nicholas Blanford က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။