အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံသို့ တတိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်သည့် အမေရိကန်၏လုပ်ရပ်ကို တရားစွဲဆို

နိုင်ငံတကာရှေ့နေများအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးမှုများကို ရပ်တန့်စေရန်အတွက် အာဖရိက၏ ထိပ်တန်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တစ်ခုထံတွင် တရားစွဲဆိုလိုက်သည်။

သောကြာနေ့က အာဖရိကလူ့အခွင့်အရေးနှင့် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်တွင် အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်၍ တရားစွဲဆိုလိုက်သော အဆိုပါအမှုသည် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အစိုးရအဖွဲ့တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားသည့် “တတိယနိုင်ငံ” သဘောတူညီချက်ကို အဓိကထား ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါမူဝါဒအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မိမိတို့၏ မူလနိုင်ငံများသို့ ဘေးကင်းစွာ ပြန်ပို့၍မရသော လူပုဂ္ဂိုလ်များကို အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးနိုင်သည်။ ဤလုပ်ရပ်သည် လူ့အခွင့်အရေးမှတ်တမ်း အလွန်ဆိုးရွားပြီး မိမိတို့နှင့် မည်သို့မျှ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှုမရှိသည့်အပြင် ဘာသာစကားကိုလည်း မပြောတတ်သောနိုင်ငံများသို့ ပြည်နှင်ခံရသူများကို ပို့ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည့်အတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်ခံနေရသည်။

ဤတရားစွဲဆိုမှုကို ပြည်နှင်ခံရသူ ၁၄ ဦးကိုယ်စား တင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တရားစွဲဆိုချက်အရ ၎င်းတို့အထဲမှ အချို့မှာ အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံတွင် “မတရားသဖြင့်နှင့် အကန့်အသတ်မရှိ ထိန်းသိမ်းထားခြင်း” နှင့် ညီမျှသော အခြေအနေများဖြင့် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခံထားရဆဲဖြစ်သည်။

တိုင်ကြားချက်တွင် ပါဝင်သူ ခြောက်ဦးမှာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသော်လည်း ပြီးခဲ့သည့်တစ်ပတ်အတွင်းကပင် အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် အတင်းအဓမ္မ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရကြောင်း ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းတို့အနက် သုံးဦးမှာ ၎င်းတို့၏ မူလနိုင်ငံများက လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက် အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကျန်သုံးဦးနှင့်မူ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း ရှေ့နေများက ပြောသည်။

အဆိုပါအဖွဲ့များတွင် အမေရိကန်အခြေစိုက် Asian Americans Advancing Justice၊ Global Strategic Litigation Council နှင့် EG Justice တို့အပြင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ Institute for Human Rights and Development in Africa နှင့် တန်ဇန်းနီးယားအခြေစိုက် Pan African Lawyers Union တို့ ပါဝင်သည်။

အဆိုပါတိုင်ကြားချက်တွင် အာဖရိကပဋိညာဉ်စာတမ်းနှင့်အညီ လူ့အခွင့်အရေးလိုက်နာမှုကို အကဲဖြတ်သည့် ကော်မရှင်အနေဖြင့် နောက်ထပ် ပြန်လည်ပို့ဆောင်မှုများကို ဆိုင်းငံ့ထားရန်နှင့် ပြည်နှင်ခံရသူများ ရှေ့နေနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရရှိစေရန် အာမခံချက်ပေးရန် အခြားသော ယာယီအစီအမံများနှင့်အတူ တောင်းဆိုထားသည်။

ဂမ်ဘီယာအခြေစိုက် ကော်မရှင်သည် အဆိုပါအမှုကို ကိုယ်တိုင်ကြားနာခြင်း သို့မဟုတ် တန်ဇန်းနီးယားတွင် အခြေစိုက်သည့် အာဖရိကလူ့အခွင့်အရေးနှင့် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ တရားရုံးသို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။

AFP ၏ အဆိုအရ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်ကတည်းက လူပေါင်း ၃၂ ဦးခန့်ကို အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော်လည်း စုစုပေါင်းအရေအတွက်မှာ မသိရှိရသေးပေ။

အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဌာန၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် လူ့အခွင့်အရေးအစီရင်ခံစာတွင် အီကွေတိုရီရယ်ဂီနီနိုင်ငံ၌ “ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော၊ လူမဆန်သော သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသော ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း” များရှိနေကြောင်း “ယုံကြည်ရလောက်သည့် သတင်းများ” ကို ကိုးကားဖော်ပြထားပြီး အခြားသော “အရေးပါသည့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ” ကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။

အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးသည့် လှုပ်ရှားမှုကို ကြီးကြပ်နေသည့် ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့ကမူ “တတိယနိုင်ငံ” သို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းသည် တရားဝင်ကြောင်းနှင့် “တရားမဝင်နှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးကို အဆုံးသတ်ရန်နှင့် အမေရိက၏ နယ်စပ်လုံခြုံရေးကို မြှင့်တင်ရန်” မဟာဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ကြောင်း ခုခံကာကွယ်ပြောဆိုထားသည်။