အမေရိကန်-အီရန် ငြိမ်းချမ်းရေး 'သဘောတူညီချက်' သည် လက်ဘနွန်အပေါ် အစ္စရေး၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကို ကျော်လွန်နိုင်ပါ့မလား

အစ္စရေးနိုင်ငံက လက်ဘနွန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အရှိန်မြှင့်တင်လိုက်ခြင်းကြောင့် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားသည့် မတည်ငြိမ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်မှာ ပြိုလဲလုနီးပါး ဖြစ်နေပြီး၊ တရားဝင်ညှိနှိုင်းမှုများ မပြီးဆုံးမီပင် ပျက်ပြားသွားမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာသည်။

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ ယခုသီတင်းပတ်အစောပိုင်းက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အဆိုပါသဘောတူညီချက်အရ နှစ်နိုင်ငံကြား တရားဝင်ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ညှိနှိုင်းရမည့်ကာလကို သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် သောကြာနေ့၌ ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း အမေရိကန်ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ် (JD Vance) သည် ကြာသပတေးနေ့ညတွင် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း၌ အစ္စရေး၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၈ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ရပြီးနောက် နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်သို့ သွားရောက်မည့် ခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် အီရန်ဘက်ကလည်း လက်ဘနွန်နိုင်ငံကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ထည့်သွင်းထားသည့် သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ကြောင်း အရိပ်အယောင်များ မပြသသရွေ့ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ရန် အဆင်သင့်မဖြစ်သေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းအပေါ် ဆက်လက်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေမှုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် မျှော်လင့်ချက်မှန်သမျှကို ပျက်ပြားသွားစေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက သုံးသပ်သည်။ လက်ရှိတွင် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ ငါးပုံတစ်ပုံကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး မတ်လအစောပိုင်းကတည်းက နေ့စဉ်နီးပါး တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ လူပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်း တစ်သန်းကျော်မှာ နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။

အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်တွင် နှစ်ဖက်စလုံးက “လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ နယ်မြေပိုင်နက်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို” ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကတိကဝတ်ပြုထားသော်လည်း၊ အစ္စရေးအရာရှိများကမူ ၎င်းတို့၏တပ်ဖွဲ့များအနေဖြင့် အဆိုပါနယ်မြေမှ ဆုတ်ခွာမည်မဟုတ်ကြောင်း ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ အစ္စရေးဝန်ကြီးအချို့က “လက်ဘနွန်တစ်နိုင်ငံလုံး မီးလောင်ကျွမ်းရမည်” ဟုပင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

ထို့ကြောင့် အစ္စရေး၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများကြားတွင် ဤသဘောတူညီချက်မှာ ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ပါ့မလား။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်အနေဖြင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင်နေတန်ယာဟုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါ့မလား။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း လူဇန်းအနီးရှိ စတန်စတက် (Stansstad) ရှိ ဘူဂန်စတော့ခ် (Burgenstock) အပန်းဖြေစခန်းတွင် ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသည့် စောင့်မျှော်နေသော ဆွေးနွေးပွဲများအတွက် ခရီးစဉ်များကို ဖျက်သိမ်းရသည့် တရားဝင်အကြောင်းရင်းကို နှစ်ဖက်စလုံးက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိသေးပေ။

အိမ်ဖြူတော်၏ ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် “လာမည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများအတွက် အစီအစဉ်များကို အပြီးသတ် မဆုံးဖြတ်ရသေးပါ” ဟု ဖော်ပြထားပြီး ဗန့်စ်ဦးဆောင်သည့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် “အဆင်ပြေသည့်အချိန်တွင် ချက်ချင်းထွက်ခွာရန် အသင့်ရှိနေသည်” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း “ဤညှိနှိုင်းမှုများ၏ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးမှာ ဘယ်သောအခါမှ ရိုးရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် ခန့်မှန်းရလွယ်ကူခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဒုတိယသမ္မတအနေဖြင့် ယနေ့ညတွင် ထွက်ခွာမည်မဟုတ်ပါ” ဟု ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။

အီရန်၏ တစ်ပိုင်းတရားဝင် သတင်းဌာနဖြစ်သည့် တက်စနင် (Tasnim) က အီရန်ကိုယ်စားလှယ်များ ဆွေးနွေးပွဲအတွက် သွားရောက်မည်ဟု အတည်ပြုချက် မရှိသေးကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့အနေဖြင့် အမေရိကန်-အီရန် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် လက်ဘနွန်ကို ထည့်သွင်းထားသည့် ကြားဖြတ်သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နေကြောင်း အရိပ်အယောင်များကို ဦးစွာမြင်တွေ့လိုသောကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် တီဟီရန်နှင့် ဝါရှင်တန်တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားသည့် ကနဦးသဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆွေးနွေးပွဲများကို “ရွှေ့ဆိုင်း” လိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်ဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။

ယခုသီတင်းပတ် ကြာသပတေးနေ့မှစ၍ ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း သဘောတူညီချက်ရရှိရန် အချိန်နာရီများ စတင်ရေတွက်နေသော်လည်း ဆွေးနွေးပွဲများ ပြန်လည်စတင်မည့်ရက်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။

ကြာသပတေးနေ့ည ဒေသစံတော်ချိန် သန်းခေါင်ယံကျော် (GMT ၂၁:၀၀ နာရီ) တွင် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသခံများသည် အမေရိကန်-အီရန် ဆွေးနွေးပွဲများ ဆွစ်ဇာလန်တွင် မစတင်မီ နာရီပိုင်းအလို၌ ၎င်းတို့၏ ရွာများနှင့် မြို့များကို အစ္စရေးက ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နိုးထလာခဲ့ရသည်။

အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ရှိအချိန်အထိ လူပေါင်း ၁၈ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးပြီး ဒဏ်ရာရသူ ဒါဇင်နှင့်ချီရှိကာ၊ ဟာရူးဖ် (Harouf) ရွာရှိ ဗုံးထိမှန်ထားသော လူနေအဆောက်အအုံတစ်ခုမှ အလောင်းအများဆုံးကို ဆယ်ယူရရှိခဲ့သည်။

အစ္စရေး၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သော အမေရိကန်သည် လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် ရန်လိုမှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းကို အသေအပျောက်အများဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ တစ်ခုကို လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု လက်ဘနွန်အဖွဲ့ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) သည် တီဟီရန်တွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ (Ayatollah Ali Khamenei) နှင့် အခြားထိပ်တန်း အီရန်အရာရှိများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်များ ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် မတ်လအစောပိုင်းတွင် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်ကို နေ့စဉ်နီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ဧပြီလက အမေရိကန် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသည့် “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” ရှိသော်လည်း အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ အမေရိကန်-အီရန် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေဆဲဖြစ်သည်။

သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က ညတွင်းချင်း လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ချိုးဖောက်မှုများ” ကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာက လက်ဘနွန်အတွင်းရှိ အစ္စရေးစစ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က လက်ဘနွန်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် ၎င်းတို့၏ စစ်သားလေးဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

နေတန်ယာဟု၏ နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်ဖြစ်သူ၊ အစွန်းရောက်ဝါဒီ အစ္စရေးအမျိုးသားလုံခြုံရေးဝန်ကြီး အီတာမာ ဘန်-ဂဗီး (Itamar Ben-Gvir) က “လက်ဘနွန်တစ်နိုင်ငံလုံး မီးလောင်ကျွမ်းရမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“အမေရိကန်တွေကို လေးစားမှုအပြည့်နဲ့ ပြောရရင်၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သားသမီးတွေရဲ့ သွေးနဲ့ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံသားတွေရဲ့ လုံခြုံရေးဟာ အလကားမဟုတ်ဘူးဆိုတာကို အစ္စရေးက တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြသရမယ်” ဟု ဘန်-ဂဗီးက X လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း၌ “ရူးသွပ်စွာ လုပ်ဆောင်ရမည်။ ဖျက်ဆီးပစ်ရမည်။ အကြမ်းဖက်မှုကို ချေမှုန်းပစ်ရမည်” ဟု ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ယခုသီတင်းပတ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ၏ ပထမဆုံးအချက်မှာ လက်ဘနွန်ကိစ္စရပ်ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းထားသည်။

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် “လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ချက်ချင်းနှင့် အမြဲတမ်း ရပ်စဲရန်” သဘောတူညီခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ထို့အပြင် နှစ်ဖက်စလုံးက “လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ နယ်မြေပိုင်နက်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို” ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကတိကဝတ်ပြုထားကြောင်းလည်း ပါရှိသည်။

သို့သော်လည်း အဆိုပါ နားလည်မှုစာချွန်လွှာတွင် အစ္စရေးအကြောင်း တစ်စုံတစ်ရာ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသဖြင့် ဤအချက်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများမှာ ကျယ်ပြန့်နေကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက ဆိုသည်။

အဆိုပါသဘောတူညီချက်မှာ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြားသာ ဖြစ်ပြီး အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့မှာ လက်မှတ်ရေးထိုးသူများ မဟုတ်သည့်အတွက် လက်ဘနွန်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို မည်သို့အကောင်အထည်ဖော်မည် သို့မဟုတ် အီရန်အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ရပ်ဆိုင်းရမည်လားဆိုသည်မှာ မရှင်းလင်းပေ။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmaeil Baghaei) က တီဟီရန်သည် “အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအစိုးရကို ခွဲခြားမကြည့်ပါ” ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့ပြီး အစ္စရေးအနေဖြင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာအရ ကတိကဝတ်များကို လိုက်နာစေရန်မှာ အမေရိကန်၏ တာဝန်ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်း၌မူ ဤသဘောတူညီချက်အပေါ် ဒေါသထွက်နေကြပြီး နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်များနှင့် အတိုက်အခံများက ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုကို ဝိုင်းဝန်းဖိအားပေးလျက်ရှိသည်။

ထို့အပြင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) တို့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် လက်မှတ်မရေးထိုးမီ အစ္စရေးအနေဖြင့် ညှိနှိုင်းမှုများတွင် ပါဝင်ခွင့်မရခဲ့သလို စာသားကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်ခွင့် မရခဲ့ကြောင်း သတင်းများက ဆိုသည်။

နေတန်ယာဟုက “တိုက်ပွဲမှာ မပြီးဆုံးသေးပါဘူး” နှင့် “အစ္စရေးမှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ထပ်ရှိနေပါသေးတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး စစ်တပ်အနေဖြင့် သိမ်းပိုက်ထားသော လက်ဘနွန်နယ်မြေမှ ဆုတ်ခွာမည်မဟုတ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

အစ္စရေးသည် “မြောက်ပိုင်းဒေသ၏ လုံခြုံရေးကို ပြန်လည်ရယူမည်” ဖြစ်ပြီး ယင်းအတွက် “လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ လုံခြုံရေးဇုန်ကို ထိန်းသိမ်းထားရန်” လိုအပ်ကြောင်း၊ “အစ္စရေး၏ လုံခြုံရေးလိုအပ်ချက်များ ရှိနေသရွေ့” အစ္စရေးအနေဖြင့် ဆုတ်ခွာမည်မဟုတ်ကြောင်း နေတန်ယာဟုက ပြောကြားခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့က ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အစ္စရေး ကတ်ဇ် (Israel Katz) က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် “နေတန်ယာဟုနှင့် ကျွန်တော်တို့သည် နယ်စပ်နှင့် အစ္စရေးလူထုကို ဂျီဟတ်ဝါဒီများထံမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် လက်ဘနွန်၊ ဆီးရီးယားနှင့် ဂါဇာရှိ လုံခြုံရေးဇုန်များတွင် [စစ်တပ်] အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်ရှိနေမည့် ရှင်းလင်းသော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးနေပါသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤထုတ်ပြန်ချက်များသည် ဝါရှင်တန်နှင့် အစ္စရေးတို့အကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်နေချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ထရမ့်က လက်ဘနွန်၌ အရပ်သားအများအပြား သေဆုံးစေသည့် နေတန်ယာဟု၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု နည်းဗျူဟာများကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။

အစ္စရေးသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို တိုက်ခိုက်နေသည်မှာ “ကြာမြင့်နေပြီဖြစ်ပြီး လူအများအပြား သေဆုံးနေရသည်” ဟု ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၏ ဘေးထွက်ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုတွင် သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

“လူတစ်ယောက်ကို ရှာတိုင်း တိုက်ခန်းအဆောက်အအုံတစ်ခုလုံးကို ဖြိုချစရာမလိုပါဘူး၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒီတိုက်ခန်းတွေထဲမှာ လူတွေအများကြီးရှိနေလို့ပါ - သူတို့အားလုံးက ဟစ်ဇ်ဘိုလာတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး” ဟု သူက ပြောသည်။

ဒုတိယသမ္မတ ဗန့်စ်ကလည်း ကြာသပတေးနေ့တွင် သဘောတူညီချက်ကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုသည့် အစ္စရေးဝန်ကြီးများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ “မင်းတို့ရဲ့ တိကျတဲ့ အဆိုပြုချက်က ဘာလဲ။ မင်းတို့ဟာ လူဦးရေ ကိုးသန်းရှိတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုပါ။ မင်းတို့မှာရှိတဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေး ပြဿနာတိုင်းကို လူသတ်ရုံနဲ့ ဖြေရှင်းလို့ မရဘူး” ဟု အစ္စရေးခေါင်းဆောင်များကို ရည်ရွယ်၍ ပြောကြားခဲ့သည်။

International Crisis Group မှ အီရန်စီမံကိန်း ဒါရိုက်တာ အလီ ဗာအက်ဇ် (Ali Vaez) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် ယခုအခါ အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့်အနေဖြင့် “နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို ဆက်လက်ထားရှိမလား၊ မထားရှိဘူးလားဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ရမည့် တာဝန်ရှိနေသည်” ဟု ဆိုသည်။

“သူက ဒီသဘောတူညီချက်ကို ရှင်သန်စေချင်ရင်၊ နေတန်ယာဟုကို ဆူပူရုံတင်မကဘဲ လက်ဘနွန်မှာ စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်အောင် ဖိအားပေးဖို့ အမေရိကန်ရဲ့ သြဇာကို သုံးရလိမ့်မယ်” ဟု သူက ပြောသည်။

တီဟီရန်၏ အမြင်အရ “အကယ်၍ [ထရမ့်] က နေတန်ယာဟုကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ဆန္ဒမရှိရင် ဒါမှမဟုတ် မလုပ်နိုင်ရင်၊ အမေရိကန်နဲ့ ချုပ်ဆိုတဲ့ ဘယ်သဘောတူညီချက်မဆို စာရွက်ပေါ်မှာ ရေးထားတဲ့အတိုင်း တန်ဖိုးမရှိတော့ဘူး” ဟု ဗာအက်ဇ်က ဆိုသည်။

European Council on Foreign Relations မှ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိက အစီအစဉ်ဆိုင်ရာ ဧည့်သည်တော် သာဟာနီ မူစတာဖာ (Tahani Mustafa) က “နားလည်မှုစာချွန်လွှာသည် အစ္စရေးအနေဖြင့် အပြုအမူကောင်းမွန်မည် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမည်မဟုတ်ဟု အာမခံချက် မပေးနိုင်ပါ၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးအကြား တင်းမာမှုများ ရှိနေသည့်အပြင် ယခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမျိုးသားရွေးကောက်ပွဲ ရင်ဆိုင်ရမည့် နေတန်ယာဟုအပေါ် ပြည်တွင်းဖိအားများ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“အစ္စရေးအနေနဲ့ ဒီသဘောတူညီချက်ကို ဖျက်ဆီးဖို့ ကြိုးစားကောင်း ကြိုးစားနိုင်ပါတယ်။ အမေရိကန်က အစ္စရေးကို တစ်စုံတစ်ရာ လုပ်ဆောင်ဖို့ တွန်းအားပေးခဲ့ပေမဲ့ အစ္စရေးက ဆန့်ကျင်ခဲ့တဲ့ အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေကို ကျွန်တော်တို့ မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီးပါပြီ” ဟု သူမက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောသည်။

သဘောတူညီချက်ကို အာမခံချက်ပေးနိုင်မည့် တစ်ခုတည်းသော အရာမှာ “အစ္စရေးအပေါ် ပြင်းထန်ပြီး ခိုင်မာတဲ့ ဖိအားပေးမှုသာ ဖြစ်ပါတယ် - ဒါပေမဲ့ ဝါရှင်တန်က အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ နိုင်ငံရေးဆန္ဒ မရှိဘူးဆိုတာကို ပြသခဲ့ပြီးပါပြီ” ဟု သူမက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဆက်လက်ထားရှိရန်မှာ အီရန်အပေါ်တွင်သာ မူတည်နေပြီး “အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဦးမည်ဆိုလျှင်ပင်၊ ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးမှာ ထိုသို့ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်” ဟု မူစတာဖာက မှတ်ချက်ပြုသည်။

သို့သော် Crisis Group မှ ဗာအက်ဇ်က လက်ဘနွန်တွင် လူသတ်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါက ညှိနှိုင်းမှုများမှာ လျင်မြန်စွာ ပျက်ပြားသွားလိမ့်မည်ဟု ဆိုသည်။

“အီရန်အနေနဲ့ တစ်ချိန်ချိန်မှာ လက်ဘနွန်ကိစ္စကို ခွဲထုတ်ပြီး စဉ်းစားနိုင်ကောင်း စဉ်းစားနိုင်လိမ့်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာမှာ မှင်တောင် မခြောက်သေးတဲ့အချိန်မှာတော့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး” ဟု သူက နိဂုံးချုပ်ပြောကြားခဲ့သည်။