အဆိပ်ရှိကျူးကျော်မှု- အီရတ်မှာ သီးနှံတွေကို ထိခိုက်စေတဲ့ 'မာရ်နတ်တံပိုး' ဆိုတာ ဘာလဲ။

၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက် အီရတ်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် တောင်သူလယ်သမားများနှင့် ဒေသခံပြည်သူများကို ဒတူရာပင်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခြင်းကို သတိထားရန် သတိပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ဂျင်မ်ဆွန်ဝိဒ် (jimsonweed)၊ သောန်းအပ်ပယ် (thorn apple) သို့မဟုတ် ဒေဗယ်လ်ထရမ်ပက် (devil’s trumpet) ဟု အများအားဖြင့် သိကြသည်။ ဒတူရာကဲ့သို့သော အပင်များသည် သဲကန္တာရဒေသများတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ကျဲကျဲပါးပါး ပေါက်ရောက်ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဆေးဖက်ဝင်နှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများအတွက် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်ဟု အာဏာပိုင်များက ပြောကြားသည်။ ဤအပင်၏ ပေါက်ရောက်မှုမှာ ထိန်းချုပ်မရအောင် ဖြစ်လာနေသည်ဟု ဆိုသည်။

တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ဝန်ကြီးဌာနက ဖော်ပြသည်မှာ ဤအပင်သည် စိုက်ပျိုးရေးသီးနှံများအတွက် သိသာထင်ရှားသော အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတွင် အလွန်အဆိပ်ပြင်းသော ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထိုဒြပ်ပေါင်းများသည် လူ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်တို့၏ အာရုံကြောစနစ်များကို ထိခိုက်စေသည်။ ဤအပင်သည် ၎င်း၏ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင် ခရာပုံပန်းပွင့်များ၊ အစိမ်းရောင် ဆူးရှိသောအသီးများနှင့် ပြင်းထန်သောအနံ့ရှိသော အရွက်ကြီးများကြောင့် ထင်ရှားသည်။ အဆိပ်ရှိအပင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဆေးဝါးအဖြစ် အလွန်တိကျသော ပမာဏဖြင့် အသုံးပြုသည့်အခါ ၎င်းတွင် အရေးကြီးသော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အက်ထရိုပင်း (atropine)၊ ဟိုင်အိုဆိုင်းယာမင်း (hyoscyamine) နှင့် စကိုပိုလာမင်း (scopolamine) ကဲ့သို့သော ထရိုပိန်း အယ်လ်ကာလွိုက် (tropane alkaloids) များဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို မျက်စိသူငယ်အိမ် ကျယ်စေရန်၊ မူးဝေခြင်းကို ကုသရန်နှင့် အချို့သော အတက်ရောဂါဆေးဝါးများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ဤအပင်ကို နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာ ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ဆူလိုင်မာနီတက္ကသိုလ် (University of Sulaimani)၊ သိပ္ပံကောလိပ် (College of Science) မှ ဓာတုဗေဒပါမောက္ခ ခါလစ် မိုဟာမက် အိုမာ (Khalid Mohammed Omer) က အယ်လ်ဂျာဇီးယား (Al Jazeera) သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤအပင်သည် ဗဟိုအမေရိကမှ စတင်ပေါက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဥရောပကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်မီက ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများက ရိုးရာဆေးဝါးအဖြစ် အဓိကအားဖြင့် ထုံဆေးနှင့် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဥရောပသားများ အမေရိကသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဤအပင်သည် အာရုံကြောစနစ်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှုရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို ဥရောပသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်သွားခဲ့ပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာ့အခြားတိုက်ကြီးများသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ယခုအခါ အီရတ်စိုက်ပျိုးရေးကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အိုမာက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒတူရာပင်ကို ဂျင်မ်ဆွန်ဝိဒ် (jimsonweed)၊ သောန်းအပ်ပယ် (thorn apple) သို့မဟုတ် ဒေဗယ်လ်ထရမ်ပက် (devil’s trumpet) ဟု အများအားဖြင့် သိကြသည်။ ဤအမျိုးအစားကို ဒတူရာ စထရာမိုနီယမ် (datura stramonium) ဟု သိကြသည်။ [ဓာတ်ပုံ- Sara DeAngelis Wikimedia Commons]

အံ့အားသင့်ဖွယ် တိုးတက်မှုများ ဒတူရာ၏ မူရင်းပေါက်ရောက်ရာဒေသနှင့် ယခုတွေ့ရှိရသော နိုင်ငံများစွာတို့၏ ရာသီဥတု ကွာခြားမှုကြီးမားခြင်းကြောင့် ၎င်းမည်သို့ ရှင်သန်ပေါက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များ အံ့အားသင့်နေကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက ပြောကြားသည်မှာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော အပင်များသည် ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသနှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူညီသော နေရာများတွင်သာ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ ဤအချက်ကို နားလည်ရန် စပိန်နိုင်ငံ ဆီဗီးလ်တက္ကသိုလ် (University of Seville) မှ သိပ္ပံအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ အပင်တွေ့ရှိမှု ၁၂၄,၀၀၀ ကျော် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဒေတာဘေ့စ်များကို လေ့လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းတို့သည် ဤမျိုးစိတ်၏ မှတ်တမ်းတင်ထားသော နေရာ ၇,၄၄၄ ခုခန့်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ထူးခြားသည်မှာ ၎င်းတို့တွေ့ရှိသည်မှာ ဤနေရာများ၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အေးသောပတ်ဝန်းကျင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်း၏ မူရင်းပေါက်ရောက်ရာဒေသနှင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏ နွေးထွေးစိုစွတ်သော မူရင်းဒေသနှင့် ကိုက်ညီသော ပတ်ဝန်းကျင်များကိုလည်း အောင်မြင်စွာ အသုံးချနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ သင့်လျော်သောနေရာများ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းသာ ကျူးကျော်မခံရဘဲ ကျန်ရှိတော့သည်။ အီရတ်တွင် မြစ်ကမ်းဘေးရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာနှင့် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုသည် ဤအပင်အတွက် "အကောင်းဆုံးပတ်ဝန်းကျင်" ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပျံ့နှံ့မှုအစီအစဉ်ကို ပြီးမြောက်စေရန်နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတွင် ကျန်ရှိနေသေးသော ၁ ရာခိုင်နှုန်းကို အသုံးချရန်အတွက်ဖြစ်သည်ဟု အီဂျစ်သဲကန္တာရသုတေသနစင်တာ (Egyptian Desert Research Center) မှ ပါမောက္ခ မိုဟာမက် အယ်လ်ဟာဂါရေး (Mohamed Elhagarey) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒတူရာပင်သည် ၎င်း၏ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင် ခရာပုံပန်းပွင့်များ၊ အစိမ်းရောင် ဆူးရှိသောအသီးများနှင့် ပြင်းထန်သောအနံ့ရှိသော အရွက်ကြီးများကြောင့် ထင်ရှားသည်။ [ဓာတ်ပုံ- Flobbadob Wikimedia Commons] သိပ္ပံပညာရှင်များက ပြောကြားသည်မှာ အံ့အားသင့်စရာမှာ ဒတူရာသည် နေရာအသစ်တစ်ခု၏ ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ မလိုအပ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤအပင်တွင် ၎င်း၏မျိုးစေ့များ မြေကြီးနှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ "ချက်ချင်းလိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုပြင်နိုင်သည့် မသိစိတ်စွမ်းရည်" ရှိသည်။

ဝမ်းနည်းစရာကောင်းသည်မှာ အီရတ်တွင် ၎င်း၏ လျင်မြန်စွာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှုသည် စစ်ပွဲနှင့် ပဋိပက္ခကာလများအတွင်း စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ ကျဆင်းမှုကြောင့် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်ဟု အယ်လ်ဟာဂါရေးက ရှင်းပြခဲ့သည်။ ၎င်းက ပြောကြားသည်မှာ “ဤမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် စိုက်ပျိုးမြေများကို ပစ်ပယ်ထားခြင်းနှင့် စွန့်ပစ်ထားသော မြေဩဇာကောင်းသည့် မြေဆီလွှာများ ရရှိနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဤအပင်သည် ၎င်း၏အမြစ်များကို စွဲမြဲစွာစိုက်ထူရန် သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှာတွေ့ခဲ့သည်” ဟု ဖြစ်သည်။ အီရတ်အာဏာပိုင်များသည် ဤအပင်ကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် ဇီဝထိန်းချုပ်မှု၊ ပိုးသတ်ဆေးဖြန်းခြင်းနှင့် ပြည်သူလူထုအသိပညာပေးခြင်းတို့ဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသော်လည်း ဤအပင်သည် ပထဝီဝင်အရ ပိုမိုပျံ့နှံ့နိုင်သည့် အလားအလာရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး လက်ရှိကန့်သတ်ချက်များတွင် ရပ်တန့်သွားဖွယ်မရှိပေ။ အထူးသဖြင့် ၎င်းမရောက်သေးသော နွေးထွေးသောဒေသများတွင် ဖြစ်သည်ဟု အယ်လ်ဟာဂါရေးက ပြောကြားခဲ့သည်။