ထရမ့်က နက်တန်ယာဟုကို ပြစ်တင်ခဲ့သလား။ သုံးသပ်သူများက အမေရိကန်-အစ္စရေး အငြင်းပွားမှု ကောလာဟလများကို မေးခွန်းထုတ်

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် Axios သတင်းဌာနက ထိုစဉ်က အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန်သည် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တာညာဟုအပေါ် "စိတ်မရှည်တော့ကြောင်း" ဖော်ပြခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် အစ္စရေး၏ ဂါဇာအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရေးစစ်ပွဲသည် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နေပြီဖြစ်ပြီး ဘိုင်ဒန်သည် ပဋိပက္ခအတွက် အမေရိကန်၏ ထောက်ခံမှုအပေါ် ပြည်သူလူထု၏ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ထိုတိုက်ခိုက်မှုသည် ဘိုင်ဒန်၏ သမ္မတသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ဒုတိယသမ္မတသက်တမ်း၏ ပထမ ၁၀ လအထိ ကူးစက်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ မီဒီယာများက ထရမ့်နှင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်တို့အကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများနှင့် "စိတ်ပျက်စရာကောင်းသော" ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများအကြောင်း အမည်မဖော်လိုသူများ၏ ပြောကြားချက်များကို ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အမေရိကန်၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမဟာမိတ်အပေါ် ထောက်ခံမှုမှာ လုံးဝယိမ်းယိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးခေါင်းဆောင်များအကြား ဒေါသတကြီး၊ ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းမှုများပါဝင်သော ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုအကြောင်း အမည်မဖော်လိုသူများ၏ နောက်ထပ်သတင်းတစ်ပုဒ်ကို ယခုသီတင်းပတ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတကာမီဒီယာများတွင် လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။

Axios က တနင်္လာနေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်မှာ ထရမ့်သည် နက်တာညာဟုကို "လုံးဝရူးနေပြီ" ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

ထိုအချိန်ဝန်းကျင်တွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကြောင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ အယ်လ်-မာဝါနီယာမြို့တွင် ကလေးနှစ်ဦးအပါအဝင် လူခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။

ကျွမ်းကျင်သူများက အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်များနှင့် နက်တာညာဟုတို့အကြား ရန်ဖြစ်မှုများနှင့် ပြင်းထန်သောစကားလုံးများ ပေါက်ကြားမှုများရှိသော်လည်း မူဝါဒများသာ အဓိကကျပြီး ၎င်းတို့မှာ အနည်းငယ်သာ ပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

National Iranian American Council Action (NIAC) ၏ မူဝါဒဒါရိုက်တာ ရိုင်ယန် ကော့စတယ်လိုက နိုင်ငံရေးလေ့လာသူများသည် အမေရိကန်သမ္မတများက နက်တာညာဟုအပေါ် တံခါးပိတ် ဒေါသထွက်မှုများအကြောင်း သတင်းများကို "လှောင်ပြောင်" လာကြကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"တကယ်အရေးကြီးတာက လက်တွေ့မှာ ဘာတွေဖြစ်နေလဲဆိုတာပါပဲ" ဟု ကော့စတယ်လိုက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်က နက်တာညာဟုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆူပူကြိမ်းမောင်းခဲ့ကြောင်း သတင်းများရှိသော်လည်း အမေရိကန်အခြေစိုက် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ DAWN မှ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးမန်နေဂျာ အီဇဘဲလ် ဟေးစလစ်ပ်က အမေရိကန်မူဝါဒသည် အစ္စရေး၏ အကျိုးစီးပွားများနှင့် ကိုက်ညီနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"ထရမ့်ဟာ ဖုန်းကိုင်ပြီး အမေရိကန်မူဝါဒကို ထိခိုက်စေတဲ့အတွက် နက်တာညာဟုကို အော်ဟစ်ဆူပူတတ်တဲ့ အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြတဲ့ တစ်ဦးတည်းသော သတင်းဖော်ပြချက်ကို လက်တွေ့မူဝါဒရလဒ်တွေက ဆန့်ကျင်နေပါတယ်။ နက်တာညာဟုက သူလိုချင်တာကို အတိအကျရရှိနေတာပါပဲ" ဟု ဟေးစလစ်ပ်က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"ထရမ့်မှာ အစ္စရေးရဲ့ လုပ်ရပ်တွေအပေါ် နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်မရှိပါဘူး။ သူ့ရဲ့ ရှေ့ကသမ္မတတွေလိုပဲ၊ သမ္မတဟာ အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကို ဦးစားပေးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ အစ္စရေးရဲ့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လိုတဲ့ ဆန္ဒတွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနေတာကို သက်သေပြခဲ့ပြီးပါပြီ။"

နောက်ဆုံးထွက်ရှိလာသော သတင်းသည် ထရမ့်အနေဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နက်တာညာဟုနှင့် ပူးတွဲစတင်ခဲ့သော အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲကို ကိုင်တွယ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ဒီမိုကရက်ပြိုင်ဘက်များနှင့် ၎င်း၏ ထောက်ခံသူအချို့ထံမှ ဖိအားများ တိုးလာနေချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည့် ထိုပဋိပက္ခကြောင့် အမေရိကန်တွင် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများ အဆမတန်မြင့်တက်စေခဲ့ပြီး ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ဝေဖန်သူများက ထရမ့်သည် အစ္စရေးအား ဝါရှင်တန်၏ ဦးစားပေးများကို တိုးတက်စေခြင်းမရှိသော စစ်ပွဲထဲသို့ အမေရိကန်ကို ဆွဲသွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။

စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး ဆွေးနွေးပွဲများ ရပ်တန့်နေချိန်တွင် အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ဘေရွတ်မြို့ကို ဗုံးကြဲမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်မှုတို့သည် ဧပြီလတွင် အသက်ဝင်ခဲ့သော ပျက်စီးလွယ်သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ပျက်ပြားစေမည့် အန္တရာယ်ရှိသည်။

အီရန်အရာရှိများက လက်ဘနွန်ရှိ အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်သွယ်မှု ဖြတ်တောက်ခဲ့ကြောင်း အကြံပြုပြောကြားခဲ့သည်။

Axios သတင်းမထွက်မီက ထရမ့်သည် နက်တာညာဟုနှင့် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း မဖော်ပြထားသော ဟစ်ဇ်ဘိုလာ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးတို့နှင့် စကားပြောခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးက "ပစ်ခတ်မှုအားလုံး ရပ်တန့်သွားမည်" ဟု သဘောတူခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော် နက်တာညာဟုက အစ္စရေးစစ်တပ်သည် ၎င်း၏ ကျူးကျော်မှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေပြီး မြို့များတစ်ခုလုံးကို အပျက်အစီးများအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်နေသည့် "လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်" ဟု လျင်မြန်စွာ အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့သည်။

စည်းရုံးလှုံ့ဆော်သူများက အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်နှင့် ဒေသတစ်ဝှမ်းရှိ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများသည် အမေရိကန်၏ ထောက်ခံမှုမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်မည်မဟုတ်ပါဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အစ္စရေး၏ ဂါဇာအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရေးစစ်ပွဲ စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ အမေရိကန်သည် အစ္စရေးအား စစ်ရေးအကူအညီ ဒေါ်လာ ၂၅ ဘီလီယံနီးပါး ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ်ပေးခဲ့ကာ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆုံးဖြတ်ချက်များစွာကို ဗီတိုအာဏာသုံး ပယ်ချခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အမေရိကန်သမ္မတသည် နက်တာညာဟုအပေါ် ဒေါသထွက်နေကြောင်း အမည်မဖော်လိုသူများ၏ ပြောကြားချက်များသည် မီဒီယာများတွင် ပုံမှန်ပါဝင်လာသည့် အင်္ဂါရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုသို့သော သတင်းများကို အမေရိကန်အရာရှိများကို ကိုးကားဖော်ပြသော်လည်း မတူညီသော နိုင်ငံရေးပါတီနှစ်ခုမှ အစိုးရနှစ်ဆက်တိုင် တူညီသော မက်ဆေ့ချ်ပါဝင်သည့် ပေါက်ကြားမှုများ မည်သို့မည်ပုံ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို မရှင်းလင်းပါ။

လူသိရှင်ကြားအားဖြင့် ဘိုင်ဒန်နှင့် ထရမ့် နှစ်ဦးစလုံး၏ အကူအညီပေးသူများသည် အစ္စရေးကို ဝေဖန်ခြင်းမှ များစွာရှောင်ကြဉ်ခဲ့ကြသည်။

ထရမ့်သည် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်ကို ပုံမှန်ချီးကျူးခဲ့ပြီး နက်တာညာဟု၏ ခေါင်းဆောင်မှုမရှိပါက အစ္စရေးသည် တည်ရှိတော့မည်မဟုတ်ဟု တစ်ကြိမ်ထက်မက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီဇင်ဘာလတွင် အမေရိကန်သမ္မတသည် ဖလော်ရီဒါတွင် ပြုလုပ်သော အစည်းအဝေးတစ်ခုအတွင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်ကို "သူရဲကောင်း" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

"ကျွန်တော်တို့ သင့်ဘက်မှာရှိတယ်၊ ဆက်ပြီးလည်း ရှိနေမှာပါ" ဟု ထရမ့်က နက်တာညာဟုကို ပြောကြားခဲ့သည်။

နှစ်ပတ်အလိုတွင် Axios က အိမ်ဖြူတော်သည် ဂါဇာရှိ အစ္စရေး၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ချိုးဖောက်မှုများအပေါ် နက်တာညာဟုကို "ပြစ်တင်ပြောဆိုခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

"အိမ်ဖြူတော်က နက်တာညာဟုကို ပေးတဲ့ မက်ဆေ့ချ်ကတော့ 'မင်းရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးချင်တယ်၊ သဘောတူညီချက်တွေကို မလိုက်နာဘူးဆိုတာ ပြချင်တယ်ဆိုရင် လုပ်ချင်တာလုပ်ပါ၊ ဒါပေမဲ့ သမ္မတထရမ့် ဂါဇာမှာ ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့တဲ့ သဘောတူညီချက်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို မင်းဖျက်ဆီးတာကိုတော့ ငါတို့ခွင့်ပြုမှာမဟုတ်ဘူး' လို့ အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ထိုသတင်းဌာနက ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။

အိမ်ဖြူတော်ရှိ အဆင့်မြင့်ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ၏ အတိအကျအကြောင်းအရာကို လူအနည်းငယ်သာ သိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းအရာရှိများသည် သမ္မတနှင့် ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များအကြား စကားဝိုင်းများတွင် အကျဉ်းချုပ်ရှင်းလင်းတင်ပြမှုများအပြီးတွင် ပါဝင်နားထောင်ကြသည်။

သုတေသနအကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် Center for International Policy မှ အကြီးတန်းပညာရှင် နီဂါ မော်တာဇာဗီက ထရမ့်နှင့် နက်တာညာဟုအကြား တင်းမာသော ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုအကြောင်း ပေါက်ကြားမှုသည် စစ်ပွဲအပေါ် ဒေါသကို ငြိမ်သက်စေရန် ထရမ့်ကို အစ္စရေးအပေါ် ပြင်းထန်သူအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒါဟာ လူကြိုက်မများတဲ့၊ တရားမဝင်တဲ့၊ မလိုအပ်တဲ့ ဒီစစ်ပွဲကို ဆက်လုပ်နေတဲ့အတွက် အမေရိကန်အပေါ် ဒေါသ သို့မဟုတ် အပြစ်တင်မှုကို လျှော့ချဖို့ နည်းလမ်းတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်" ဟု မော်တာဇာဗီက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက ပေးပို့သည့် မက်ဆေ့ချ်မှာ "ကြည့်ပါဦး၊ ငါတို့ အစ္စရေးကို အရမ်းဒေါသထွက်နေတယ်။ ငါတို့ သူတို့ကို အော်ဟစ်တယ်။ သူတို့ကို ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းတယ်" ဟူ၍ဖြစ်ကြောင်း ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် မော်တာဇာဗီက မူဝါဒသည် စကားလုံးများထက် ပိုအရေးကြီးကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်- "ဒါက မြေပြင်အခြေအနေတွေကို ပြောင်းလဲစေမှာလား"

ကော့စတယ်လိုကမူ ထိုပေါက်ကြားမှုသည် အီရန်ကို အဓိကပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒါကို ကျွန်တော်က ထရမ့်ဟာ အလေးအနက်ထားတယ်ဆိုတာ အီရန်တွေကို အချက်ပြတာလို့ အဓိကမြင်ပါတယ်။ ပြီးတော့ သူက လက်ဘနွန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတာတွေနဲ့ အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အီရန်ဆွေးနွေးပွဲတွေကနေ သီးခြားထားချင်တာပါ" ဟု ကော့စတယ်လိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

"ထိုပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်မှုက အစ္စရေးရဲ့ မူဝါဒတွေမှာ အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲမှုကို မည်မျှအထိ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့လဲဆိုတာကိုတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာပါ။ နက်တာညာဟုဘက်က ဆက်လက်ဆန့်ကျင်ဖို့ ခိုင်မာတဲ့ လှုံ့ဆော်မှုတစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

Axios ကမူ ၎င်း၏ သတင်းဖော်ပြမှုကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

"ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သတင်းဖော်ပြချက်ကို ကျွန်တော်တို့ ထောက်ခံပါတယ်။ ထရမ့်နဲ့ နက်တာညာဟုတို့ဟာ အရင်က တင်းမာတဲ့ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုတွေ အကြိမ်ကြိမ်ရှိခဲ့ပေမဲ့ အီရန်နဲ့ တခြားကိစ္စတွေမှာတော့ အနီးကပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်" ဟု ထိုသတင်းဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဂျိတ် ဝီလ်ကင်းက Al Jazeera သို့ အီးမေးလ်ဖြင့် ပြောကြားခဲ့သည်။

မော်တာဇာဗီက အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲ၏ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ပဋိပက္ခအပေါ် ပြည်သူလူထု၏ အမြင်များကို လွှမ်းမိုးရန် ကြိုးစားနေကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

၎င်းက အီရန်သမ္မတ မာဆုဒ် ပီဇက်ရှ်ကီယန် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြောင်း မကြာသေးမီက သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ရုံးက ချက်ချင်းငြင်းဆိုခဲ့သော ကောလာဟလကို ထောက်ပြခဲ့သည်။

"ဒါက စပ်စပ်ပေါင်းစပ်စစ်ပွဲတစ်ခုပါ။ ဒါဟာ စစ်မြေပြင်စစ်ပွဲပါ။ ဒါဟာ ထောက်လှမ်းရေးစစ်ပွဲပါ။ ဒါဟာ ဇာတ်ကြောင်းစစ်ပွဲပါ" ဟု မော်တာဇာဗီက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ "ပြီးတော့ သတင်းမှားတွေ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်အမှန်တရားတွေနဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် ပေါက်ကြားမှုတွေ ပါဝင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်စစ်ပွဲလည်း ရှိပါတယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။