အမေရိကန်ဖက်ဒရယ်ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း အလန် ဂရင်းစပန်း အသက် ၁၀၀ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အနားယူချိန်၌ အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ် (Federal Reserve) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသော်လည်း၊ နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ငွေကြေးအကျပ်အတည်းကြောင့် ဝေဖန်ပြစ်တင်ခံခဲ့ရသူ အလန် ဂရင်းစပန်း (Alan Greenspan) သည် တနင်္လာနေ့ (ဇွန်လ ၂၂ ရက်) တွင် အသက် ၁၀၀ အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း NBC News က ဖော်ပြခဲ့သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ် သြဂုတ်လမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း အမေရိကန်စီးပွားရေးအပေါ် ဩဇာညောင်းခဲ့သူ ဂရင်းစပန်းသည် ပါကင်ဆန်ရောဂါ (Parkinson’s Disease) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲကျန်းမာရေးပြဿနာများဖြင့် ၎င်း၏နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ အဆိုပါသတင်းဌာန၏ ဝါရှင်တန်ဆိုင်ရာ အကြီးတန်းသတင်းထောက်ဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး အန်ဒရီယာ မစ်ချယ် (Andrea Mitchell) ကို ကိုးကား၍ NBC က ဖော်ပြထားသည်။

ဂရင်းစပန်းသည် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အရှည်ကြာဆုံး စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကာလဖြစ်သည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် မတ်လမှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လအထိ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ မရပ်မနား တိုးတက်မှုကို ကြီးကြပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ခြိမ်းခြောက်မှုများရှိနေသဖြင့် အတိုးနှုန်းမြှင့်တင်ရန် ဖိအားပေးမှုများရှိနေသော်လည်း စီးပွားရေးကို ဆက်လက်လည်ပတ်စေရန် ၎င်း၏ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အမေရိကန်၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး စီးပွားရေးဆိုင်ရာ "သံစဉ်ညွှန်ကြားသူ" (maestro) အဖြစ် ကြယ်ပွင့်ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတင်းကို ရရှိစေခဲ့သည်။

ထိုခေတ်ကာလသည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအလယ်ပိုင်းတွင် ကုန်ထုတ်စွမ်းအား မြင့်တက်လာခြင်းက ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော ၎င်း၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။

ထိုအချိန်က ၎င်း၏ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုသည် မူဝါဒချမှတ်သူများအတွက် ယနေ့တိုင် စံနမူနာတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး၊ ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဂျရုမ်း ပါဝဲလ် (Jerome Powell) ကပင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ နည်းပညာပုံစံများထက် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းက မည်သို့သောအခါမျိုးတွင် ပိုမိုထိရောက်နိုင်သည်ကို ပြသသည့် နမူနာတစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။

သို့သော်လည်း တစ်ချိန်က ဂျက်ဇ်ဂီတပညာရှင်ဖြစ်ခဲ့သူ၏ ငွေကြေးဆိုင်ရာ မူဝါဒကျွမ်းကျင်မှုမှာ နောက်ပိုင်းတွင် မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏မူဝါဒများသည် ပိုင်ဆိုင်မှုတန်ဖိုးများ ပူဖောင်းဖြစ်ပေါ်စေရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ၂၀၀၇-၂၀၀၉ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်ဟု ဝေဖန်သူများက တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

"ငွေကြေးအကျပ်အတည်းမတိုင်ခင်က သူ့ကို နတ်ဘုရားတစ်ပါးလို တင်စားခဲ့ကြတာဟာ ဘယ်တုန်းကမှ မထိုက်တန်ခဲ့သလို၊ သူအနားယူသွားပြီးနောက်မှာ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတာတွေကလည်း လုံးဝမထိုက်တန်ခဲ့ဘူးလို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ် အကြီးတန်းအရာရှိဟောင်း စတီဖင် အိုလီနာ (Stephen Oliner) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဘေ့စ်ဘောစာရင်းအင်းများကို စွဲလမ်းခြင်းမှတစ်ဆင့် သင်္ချာပညာကို စတင်မြတ်နိုးခဲ့သည့် ဂရင်းစပန်းသည် ရာထူးစတင်ရယူပြီး နှစ်လအကြာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၁၉၈၇ ခုနှစ် "Black Monday" စတော့ဈေးကွက်ပြိုလဲမှုအပေါ် ပြတ်သားစွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့မှုကြောင့် လျင်မြန်စွာ ချီးကျူးမှုများ ရရှိခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ၁၉၉၀-၉၁ စီးပွားရေးကျဆင်းမှု၊ ၁၉၉၇-၉၈ အာရှနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့၏ ငွေကြေးကူးစက်မှုအကျပ်အတည်း၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဒေါ့ကွန်း (dot-com) စတော့ဈေးကွက် ပူဖောင်းပေါက်ကွဲမှုနှင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မငြိမ်မသက်သော စီးပွားရေးအခြေအနေများကိုလည်း ၎င်းက ကျော်ဖြတ်နိုင်အောင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသားသူ ဆီဘက်စတီယန် မာလာဘီ (Sebastian Mallaby) ၏ အသေးစိတ်ဖော်ပြချက်အရ၊ သူသည် ဝါရှင်တန်၏ အရေးပါသော ဩဇာရှိသူတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့ပြီး သမ္မတများနှင့် ကက်ဘိနက်အတွင်းရေးမှူးများကို မိမိအလိုရှိသည့် အကောင်းဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်စေရန် လှည့်ဖျားနိုင်စွမ်းရှိခဲ့ကာ၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ပင် မည်သူက ကြိုးကိုင်နေသည်ကို မသိလိုက်ကြပေ။

ပူဖောင်းပေါက်ကွဲခြင်း

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်၏ ကျော်ကြားသော ဂျက်ဆင်ဟိုးလ် (Jackson Hole) အစည်းအဝေးတွင် ထိပ်တန်းစီးပွားရေးပညာရှင်နှစ်ဦးက သူ့အား သမိုင်းတစ်လျှောက် အကြီးကျယ်ဆုံး ဗဟိုဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်အဖြစ် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံးလေးနှစ်တာ ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း ကြီးထွားလာခဲ့သည့် အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်း ပူဖောင်းပေါက်ကွဲသွားသောအခါ၊ ၎င်း၏ တစ်ချိန်က တောက်ပခဲ့သော ဂုဏ်သတင်းမှာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့်အတူ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။

ဂရင်းစပန်း၏ ထိုအချိန်က အရည်အချင်းများ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ၊ ၎င်း၏နောက်ဆက်ခံသူများသည် ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်ကို ဦးတည်ချက်အသစ်တစ်ခုသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂရင်းစပန်း မကြုံတွေ့ခဲ့ရဖူးသည့် အတိုးနှုန်းသုညရာခိုင်နှုန်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ငွေကြေးအကျပ်အတည်း တုံ့ပြန်ရေးကိရိယာများကို အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ လျှို့ဝှက်သော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများမှသည် ပိုမိုမကြာခဏ မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်း၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ပစ်မှတ်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ပုံမှန်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။

၎င်း၏ ငွေကြေးမူဝါဒအပေါ် ဝေဖန်မှုများအပြင်၊ ငွေကြေးဈေးကွက်ကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်မှုမပြုလုပ်ရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံသူ ဂရင်းစပန်းကို ဘဏ်များအနေဖြင့် အိမ်ခြံမြေဈေးကွက်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ရှိသော လောင်းကစားများ ပြုလုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည့် ၎င်း၏ လျစ်လျူရှုမှုအတွက် ဝေဖန်သူများက ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။

ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားရှာဖွေမှုသည် ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းများ၏ တည်တံ့မှုကို ထိခိုက်စေမည့် လုပ်ရပ်များမှ တားဆီးပေးလိမ့်မည်ဟူသော ၎င်း၏ယူဆချက်မှာ မှားယွင်းနေခဲ့သည်ကို ဂရင်းစပန်းက နောက်ပိုင်းတွင် "အံ့အားသင့်မိကြောင်း" ဝန်ခံခဲ့သည်။

"ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားဟာ ရှယ်ယာရှင်တွေရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ကာကွယ်ပေးလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့တဲ့ ကျွန်တော်တို့အပါအဝင် ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း အံ့အားသင့်ပြီး ယုံကြည်ရခက်တဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်" ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အောက်လွှတ်တော်၏ ကြီးကြပ်ရေးနှင့် အစိုးရပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကော်မတီသို့ ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ဝါရှင်တန်တွင် တောင်းပန်မှုများပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၏တောင်းပန်မှုသည် ပြင်းထန်သော ဝေဖန်သူများ မျှော်လင့်ထားသည်ထက် များစွာ လိုအပ်ချက်ရှိနေခဲ့သည်။

ရီပတ်ဘလစ်ကန်တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ဘယ်သောအခါမှ မဖုံးကွယ်ခဲ့သည့် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဂရင်းစပန်းသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ဂျော့ခ်ျ ဒဗလျူ ဘုရှ် (George W. Bush) အဆိုပြုခဲ့သော အခွန်လျှော့ချမှုကို ထောက်ခံခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်ဟု စီးပွားရေးပညာရှင်အချို့က ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ သူသည် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတ ဘီလ် ကလင်တန် (Bill Clinton) နှင့်လည်း နီးကပ်စွာ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဝီလျံ မက်ချက်စနီ မာတင် (William McChesney Martin) ပြီးလျှင် ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်တွင် ဒုတိယမြောက် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဂရင်းစပန်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ရော်နယ် ရေဂင် (Ronald Reagan) က ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတ ဂျော့ခ်ျ အိပ်ခ်ျ ဒဗလျူ ဘုရှ် (George HW Bush)၊ ဘီလ် ကလင်တန်နှင့် ဂျော့ခ်ျ ဒဗလျူ ဘုရှ် တို့က ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖက်ဒရယ်အရန်ဘဏ်မှ အနားယူချိန်၌ အသက် ၈၀ ရှိပြီဖြစ်သော်လည်း၊ သူသည် Greenspan Associates ဟူသော ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ကုမ္ပဏီဖြင့် အတိုင်ပင်ခံနှင့် အကြံပေးအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအသစ်တစ်ခုကို ချောမွေ့စွာ စတင်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုများကို အခကြေးငွေကြီးမြင့်စွာဖြင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။